13 Eskadra Myśliwska
![]() Godło eskadry | |||
Historia | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Sformowanie | 1919 | ||
Rozformowanie | 1925 | ||
Tradycje | |||
Kontynuacja | 111 eskadra myśliwska | ||
Dowódcy | |||
Pierwszy | rtm. pil. Tadeusz Grochowalski | ||
Ostatni | por. pil. Oskar Müller | ||
Działania zbrojne | |||
wojna polsko-bolszewicka | |||
Organizacja | |||
Dyslokacja | |||
Rodzaj wojsk | |||
Podległość | V dywizjon myśliwski | ||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/98/Lotniska_1920.png/250px-Lotniska_1920.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bf/13_eskadra_my%C5%9Bliwska_-_personel_2_Wlkp_eskadry_1919.jpg/240px-13_eskadra_my%C5%9Bliwska_-_personel_2_Wlkp_eskadry_1919.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/82/Uroczysto%C5%9B%C4%87_wr%C4%99czenia_sztandaru_2_Eskadrze_Wielkopolskiej_w_Nowym_Mie%C5%9Bcie_NAC_1-H-338.jpg/240px-Uroczysto%C5%9B%C4%87_wr%C4%99czenia_sztandaru_2_Eskadrze_Wielkopolskiej_w_Nowym_Mie%C5%9Bcie_NAC_1-H-338.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3b/Lotnictwo_warszawa_1920.png/250px-Lotnictwo_warszawa_1920.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ed/B_n_Niemnem_lot.png/250px-B_n_Niemnem_lot.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/87/2_Eskadra_Wielkopolska_pod_Jarocinem.jpg/240px-2_Eskadra_Wielkopolska_pod_Jarocinem.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/00/13_eskadra_my%C5%9Bliwska_-_na_lotnisku_Siekierki_1920.jpg/240px-13_eskadra_my%C5%9Bliwska_-_na_lotnisku_Siekierki_1920.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0e/13_eskadra_my%C5%9Bliwska_-_po_dekoracji_VM_Lida_1920.jpg/240px-13_eskadra_my%C5%9Bliwska_-_po_dekoracji_VM_Lida_1920.jpg)
13 eskadra myśliwska – pododdział lotnictwa myśliwskiego Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.
Eskadra sformowana została w lutym 1919 jako 2 Wielkopolska eskadra lotnicza. Brała udział w walkach o Wielkopolskę, a następnie w wojnie polsko-bolszewickiej. W 1921 weszła w skład 3 pułku lotniczego. W 1925 przemianowana na 111 eskadrę myśliwską, a w 1928 na 131 eskadrę myśliwską.
Godło eskadry[1]:
- „czerwona błyskawica na tle białego kręgu”
Formowanie, zmiany organizacyjne i walki
2 Wielkopolska eskadra lotnicza
14 lutego 1919 rozpoczęto na Ławicy formowanie 2 Wielkopolskiej eskadry lotniczej[2]. Jej organizatorem i pierwszym dowódcą został rtm. pil. Tadeusz Grochowalski[3]. Według etatu, w skład eskadry wchodziło 6 pilotów, 4 obserwatorów, 2 strzelców pokładowych, 20 podoficerów i 115 szeregowych różnych specjalności[4]. Personel latający składał się z absolwentów kursów lotniczych organizowanych we własnym zakresie przez stację Ławica[3]. Eskadra została wyposażona w samoloty rozpoznawcze Halberstadt CL.II, CLV i myśliwskie Albatros D.III[1][2]. Liczyła 170 żołnierzy w tym 5 pilotów i 6 obserwatorów[5].
Już 2 kwietnia eskadra odjechała na Front Wielkopolski, na lotnisko Klęka, w pobliże granicy zachodniej zagrożonej przez oddziały niemieckiego Grenzschutzu. Wykonywała tam loty rozpoznawcze, patrolujące i propagandowe, zrzucając między innymi ulotki adresowane do ludności cywilnej[1]. W tym czasie podlegała bezpośrednio Dowództwu Głównemu w Poznaniu[2]. W czerwcu eskadra przeniosła się na lotnisko pod Kruszwicą i prowadziła loty rozpoznawcze w ramach akcji zajmowania Pomorza przez oddziały Wojska Polskiego. 23 czerwca, podczas jednego z lotów bojowych w rejonie Nowego Miasta, polegli sierż.pil. Łukasz Durka i sierż. obs. Stanisław Kruszona[1].
W tym czasie ofensywa bolszewicka zbliżała się do Mińska. Z uwagi na szczupłość sił lotniczych w tamtym rejonie, zdecydowano się przydzielić 2 eskadrę do 4 Armii gen. Stanisława Szeptyckiego. Na front wschodni eskadra przegrupowana została transportem kolejowym. 4 sierpnia osiągnęła lotnisko Chorzewo koło Mołodeczna. Wykonywała tam loty rozpoznawcze i bombardierskie. 6 sierpnia pięć samolotów zbombardowało stację w Mińsku niszcząc dwa parowozy,uszkadzając pociąg pancerny i zrywając tory. W akcji tej załoga bolszewickiego pociągu pancernego zestrzeliła samolot sierż. pil. Władysława Filipiaka i sierż. obs. Kostro. Obaj lotnicy po kilku dniach powrócili do eskadry Z chwilą zajęcia Mińska przez oddziały polskie, eskadra przeniosła się na lotnisko Serebrianka i stamtąd działała na kierunku twierdzy Bobrujsk[2]. We wrześniu została przesunięta do Bobrujska, skąd operowała na korzyść 1 Dywizji Strzelców Wielkopolskich[1]. Wykorzystując względny spokój na froncie, w okresie jesienno–zimowym eskadra prowadziła szkolenie personelu lotniczego i uzupełniała stany[a]. Na dzień 1 lutego 1920 wchodziła w skład VII Grupy Lotniczej, posiadała 9 pilotów, 6 obserwatorów i 9 samolotów[7].
13 eskadra myśliwska
W lutym 1920 jednostka otrzymała nowe samoloty myśliwskie Albatros D-III. W tym czasie przemianowano ją na eskadrę myśliwską, a w kwietniu na 13 eskadrę myśliwską[1].
Z końcem marca, na Froncie Litewsko-Białoruskim stacjonowały dwa dywizjony lotnicze:1 dywizjon lotniczy w składzie 1., 4. i 8 eskadra wywiadowcza oraz wielkopolski dywizjon składający się z 12. i 14 eskadry wywiadowczej oraz 13 eskadry myśliwskiej. Jeszcze w kwietniu lotnictwo Frontu zostało wzmocnione przez 4 dywizjon lotniczy w składzie 11. i 18 eskadry wywiadowczej. W maju w rejon frontu przybyły 10 eskadra wywiadowcza i 19 eskadra myśliwska. Naczelne dowództwo przydzieliło 4 Armii pięć eskadr, 1 Armii – trzy eskadry, a do 7 Armii włączono tylko jedną eskadrę[8]. W kwietniu eskadra wchodziła w skład 7 dywizjonu lotniczego, dysponowała 9 samolotami, z czego jedynie 5 było sprawnych. Taktycznie podporządkowana była 14 Dywizji Piechoty[9]. Od 31 kwietnia[b] do 5 maja działała dwoma samolotami z lotniska w Żodzinie, ubezpieczając akcje bombardierskie 14 eskadry wywiadowczej przed atakami myśliwców nieprzyjacielskich. Mimo wielokrotnych startów na przechwycenie wrogich maszyn, nie doszło w tym czasie do walk powietrznych. W działaniach wzięli udział plut. Antoni Smętowski i kpr. Ludwik Patalas, a także jeden z pilotów 14 eskadry – plut. Bartkowiak. Piloci latali wówczas na samolotach Oeffag D.3. Od 14 do 18 kwietnia eskadra wykonała 18 lotów, głównie wywiadowczych. Podczas jednego z nich, w trakcie ataku na stanowiska sowieckiej artylerii, został zestrzelony i dostał się do niewoli ppor. Władysław Filipiak. Jednakże wkrótce zbiegł i dołączył do eskadry[10].
Na początku maja dowódca 4 Armii gen. Stanisław Szeptycki odwołał podporządkowanie taktyczne eskadr i podporządkował je bezpośrednio sobie. Wyznaczył też rejony działania eskadr. 13 eskadra myśliwska, wspólnie z 12 eskadrą operować miała w rejonie Bobrujska[9]. Jeszcze przed wycofaniem się 14 Dywizji Piechoty z Bobrujska, do obrony Mińska został oddelegowany klucz myśliwski[11]. Czerwiec dla eskadr 7 dywizjonu rtm. Buckiewicza był okresem stosunkowo spokojnym. Na linii Berezyny walki ustały. W tym czasie 13 eskadra w Kisielewiczach koło Bobrujska[12]. Zachowywała przy tym dość dużą wartość bojową. Od 12 do 20 czerwca wspólnie z 12 eskadrą przeprowadziła 15 lotów bojowych, a do końca czerwca prawie 30. Ostatnim dniem aktywnej akcji lotniczej na linii Berezyny był 29 czerwca, gdy załogi 13 i 12 eskadry przeprowadziły łącznie siedem lotów wywiadowczych i szturmowych w rejonie przyczółków i przepraw nieprzyjaciela. W końcu czerwca rozpoczęło się natarcie oddziałów sowieckich na linii Berezyny, a wobec przewagi przeciwnika, nastąpił odwrót wojsk polskich. Błyskawicznie prowadzonych przez bolszewików działania ofensywne zmusiły eskadrę do wycofania się z bezpośrednio zagrożonej strefy[12]. Eskadra zmuszona była do częstych przegrupowań[13]. Czyniono je na tyle sprawnie, że lotnicy zawsze mogli wspierać walczącą 14 Dywizje Piechoty aż do rejonu Białegostoku[14]. W pierwszych dniach lipca eskadra opuściła lotnisko Serebrianka i ruszyła do Baranowicz. W tym czasie dysponowała tylko dwoma samolotami. W Baranowiczach najczęściej latali na nich: dowódca eskadry por. Edmund Norwid-Kudło oraz sierż. Antoni Smętkowski, sierż. Władysław Filipiak i sierż. Ludwik Patalas[15]. 16 lipca eskadra opuściła Baranowicze i wycofała się do Hajnówki. Z Hajnówki przez Siemiatycze dotarła 27 lipca do Siedlec. Stąd wykonała kilka lotów na rozpoznanie rejonu Brześcia i przepraw nieprzyjaciela organizowanych na Bugu. Następnie odleciała do Warszawy i zainstalowała się na lotnisku w Siekierkach. Tam eskadra ta została przydzielona do dyspozycji nowo utworzonej 5 Armii gen. Władysława Sikorskiego. Jeszcze 1 i 3 sierpnia wykonała loty wywiadowcze w trójkącie Pułtusk – Nasielsk – Ciechanów. Te działania wyczerpały jednak siły eskadry do tego stopnia, że w pierwszej dekadzie sierpnia zmuszona był zaprzestać działań bojowych[15][16].
W ramach przygotowań do operacji znad Wieprza Naczelne Dowództwo Wojska Polskiego zarządziło koncentrację eskadr polskiego lotnictwa wojskowego w dwóch rejonach: lotnictwa 1. i 5 Armii – na lotniskach warszawskich (Mokotów i Siekierki), a lotnictwa 2., 3. i 4 Armii na lotniskach Radomia, Dęblina, Puław i Lublina[c][18]. Eskadra nadal wchodziła w skład 5 Armii gen. Władysława Sikorskiego[19][20] i stacjonowała na lotnisku Siekierki[16]. Brak aktywności lotnictwa przeciwnika powodował, że eskadra używana była do zadań szturmowych i rozpoznawczych, głównie w obszarze Pułtusk–Nasielsk–Ciechanów[21]. 15 sierpnia eskadra przeprowadziła kilka lotów bojowych w rejonie Nasielska. Podczas jednego z tych lotów w ataku na sowiecką kolumnę amunicyjną wyróżnił się ppor. Władysław Zdunik. 16 i 17 sierpnia eskadra współdziałała z wojskami wypierającymi oddziały sowieckiej 3 Armii z Pułtuska. Drugiego dnia walk o to miasto został zestrzelony i zginął pilot eskadry sierż. Kazimierz Jankowski[22].
18 sierpnia cała eskadra uczestniczyła w walkach o Ciechanów, wykonując tego dnia 8 lotów szturmowych[22]. W czasie ofensywy wojsk polskich, eskadra atakowała w rejonie Włocławka i Płocka wycofujące się oddziały 3 Korpusu Kawalerii Gaja[21]. W trakcie tych walk zestrzelony został samolot sierż. Ludwika Patalasa, ale pilot przeciągnął maszynę, lądując już za liniami własnych oddziałów. W bojach o Płock ponownie wyróżnia się ppor. Władysław Zdunik, skutecznie zwalczający sowiecką artylerię i gniazda ciężkich karabinów maszynowych[22].
25 sierpnia zakończyły się działania pościgowe za rozbitymi oddziałami sowieckimi. Na kilka tygodni nastąpiła stabilizacja linii frontu, a jednostki Wojska Polskiego, w tym lotnicze, przeszły kolejną reorganizację[23]. Po reorganizacji ugrupowanie wojsk polskich na północnym odcinku frontu składało się z 2. i 4 Armii. Zmienił się przydział lotnictwa do poszczególnych związków operacyjnych. W skład lotnictwa 2 Armii wchodziły: 1., 12. i 16 eskadra wywiadowcza oraz 13 eskadra myśliwska. Eskadry 1. i 13. stacjonowała w Dojlidach, a eskadry 12 i 16 w Markowszczyznie[24]. W tym czasie w skład lotnictwa 4 Armii wchodziły tylko eskadry: 10. i 17 eskadra wywiadowcza. We wrześniu dołączyła 3 eskadra wywiadowcza i 19 eskadra myśliwska[25].
Od 5 września, bazująca na lotnisku Dojlidy, 13 eskadra prowadziła działania w kierunku Białegostoku i Grodna[19]. Działała przy tym na korzyść oddziałów lądowych 2 Armii gen. Edwarda Rydza-Śmigłego[19]. W czasie lokalnych walk nad Świsłoczą i pod Odelskiem wspierała własną piechotę[26]. Podczas walk o Grodno eskadra osłaniała przeprawę własnych wojsk, prowadząc naloty szturmowe w rejonie miasta oraz w obszarze Indra – Odelsk[21]. Po zdobyciu miasta, przegrupowała się do Grodna[20]. W następnych dniach 13 eskadra nadal zwalczała nieprzyjaciela na przeprawach przez Swisłocz[26]
W dniu zakończenia działań 13 eskadra myśliwska stacjonowała w Lidzie[d][27][28]. W czasie działań wojennych załogi eskadry wykonały 547 lotów bojowych o łącznej ilości 793 godzin[21][20]. Zginęło 4 lotników[29].
Eskadra w okresie pokoju
W 1921, będąca w składzie V dywizjonu, 13 eskadra myśliwska przegrupowała się na lotnisko Ławica. Tu weszła w skład formującego się 3 pułku lotniczego[27].
W pierwszym okresie pobytu w Poznaniu występowały olbrzymie problemy logistyczne. Ogólnie trudna sytuacja finansowa odrodzonego Państwa Polskiego dotknęła dotkliwie i wojsko, a w tym także lotnictwo[21]. Trudności występowały w zakresie zakwaterowania, wyżywienia, wyposażenia osobistego itp. Tragicznie też przedstawiała się sprawa związana z wyposażeniem w samoloty. Na stanie eskadry było kilka maszyn typu Fokker D-VII, które w ramach ujednolicenia sprzętu były co prawda uzupełniane, ale tylko doraźnie. Stąd szkolenie personelu latającego odbywało się na niskim poziomie[27].
W wyniku reorganizacji lotnictwa, w marcu 1925, 13 eskadra myśliwska przemianowana została w 111 eskadrę myśliwską[27]. Jesienią 1928, w ramach uporządkowania nazewnictwa, jednostkę przemianowano na 131 eskadrę myśliwską[30].
Osobne artykuły: 111 eskadra myśliwska i 131 eskadra myśliwska.
Żołnierze eskadry
Dowódcy eskadry[31][32] | ||
---|---|---|
Stopień | Imię i nazwisko | Okres pełnienia służby |
rtm. pil. | Tadeusz Grochowalski | 14 II 1919 – 2 IV 1919 |
ppor. pil. | Edmund Norwid-Kudło | 2 IV 1919 – |
kpt. pil. | Witold Prosiriski | 1921 – V 1922 |
kpt. pil. | Mieczysław Szczudłowski | V 1922 – VIII 1924 |
por. pil. | Oskar Müller | VIII 1924 – III 1925 |
Personel latający okresu wojny polsko – bolszewickiej[20][33] | ||
Obserwatorzy | Piloci | |
kpt. obs. Leon Raden | por. pil. Edmund Norwid-Kudło | |
ppor. obs. Józef Lipiński | por. pil. Kazimierz Olechnowicz | |
ppor. obs. Stefan Łuczak | por. pil. Mieczysław Szczudłowski | |
pchor. obs. Tadeusz Dzierzgowski | ppor. pil. Kazimierz Ziembiński | |
sierż. obs. Władysław Zdunik | ppor. pil. Zygmunt Czerniak | |
sierż. obs. Stanisław Kruszona | ppor. pil. Władysław Zdunik | |
sierż. obs. Wiktor Czysz | ppor. pil. Ludwik Patalas | |
sierż. obs. Tadeusz Kostro[2] | ppor. pil. Roman Beim | |
ppor. pil. Witold Rutkowski | ||
pchor. pil. Mieczysław Wiland | ||
sierż. / ppor. pil. Kazimierz Jankowski | ||
sierż. pil. Józef Mühlnikiel | ||
sierż. pil. Władysław Filipiak | ||
sierż. pil. Antoni Smętkowski | ||
sierż. pil. Władysław Bartkowiak | ||
sierż. pil. Stefan Kazimierczak | ||
sierż. pil. Łukasz Durka | ||
Inni żołnierze | ||
oficer techniczny eskadry[20][34] | pchor. Mieduniecki |
Samoloty eskadry
Wypadki lotnicze
W okresie funkcjonowania eskadry miały miejsce następujące wypadki lotnicze zakończone obrażeniami lub śmiercią pilota[35]:
- 13 czerwca 1919 podczas jednego z lotów bojowych polegli sierż. pil. Łukasz Durka i sierż. obs. Stanisław Kruszona.
- 18 sierpnia 1920 w rejonie Pułtuska wykonując lot bojowy zginął sierż. pil. Kazimierz Jankowski, który pośmiertnie został awansowany do stopnia podporucznika.
- 6 marca 1923 na lotnisku Ławica por. pil. Karol Bieda na samolocie Fokker D-VII wykonując akrobacje lotniczą na skutek utraty prędkości spadł na ziemię ponosząc śmierć.
Uwagi
- ↑ W tym czasie na Ukrainie toczyły się walki pomiędzy bolszewikami a Armią Denikina atakującą Armię Czerwoną od południa[6].
- ↑ Nieistniejącą datę 31 kwietnia podaje K. Tarkowski w Lotnictwo polskie w wojnie z Rosją Sowiecką 1919–1920.
- ↑ Plan przydziału poszczególnych eskadr dla związków armijnych przed bitwą warszawską przedstawiał się następująco: 5 Armia – 1, 12 i 13 eskadra, 1 Armia – 8 i 9 eskadra, 2 Armia – 17 eskadra, 4 Armia – 3, 10 i 15 eskadra, 3 Armia – 2, 14 i 21 eskadra, 6 Armia – 5, 6 i 7 eskadra. Z planu tego nie zrealizowano przydziału 15 eskadry do 4 Armii oraz nie uwzględniono w nim przydziału eskadry toruńskiej do 2 Armii. Natomiast 16 i 19 eskadra pozostawały w odwodzie Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego]][17].
- ↑ Zawieszenie broni zostało podpisane w Rydze 12 października 1920, a wchodziło w życie 18 października o 24.00[18].
Przypisy
- ↑ a b c d e f Pawlak 1989 ↓, s. 201.
- ↑ a b c d e Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 185.
- ↑ a b Hoff 2005 ↓, s. 29.
- ↑ Hoff 2005 ↓, s. 21.
- ↑ Łydżba 2003 ↓, s. 22.
- ↑ Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 150.
- ↑ Bartel i in. 1978 ↓, s. 42.
- ↑ Tarkowski 1991 ↓, s. 63.
- ↑ a b Tarkowski 1991 ↓, s. 66.
- ↑ Tarkowski 1991 ↓, s. 64.
- ↑ Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 186.
- ↑ a b Tarkowski 1991 ↓, s. 81.
- ↑ Hoff 2005 ↓, s. 27-28.
- ↑ Hoff 2005 ↓, s. 28.
- ↑ a b Tarkowski 1991 ↓, s. 84.
- ↑ a b Hoff 2005 ↓, s. 30.
- ↑ Tarkowski 1991 ↓, s. 119.
- ↑ a b Tarkowski 1991 ↓, s. 92.
- ↑ a b c Pawlak 1989 ↓, s. 202.
- ↑ a b c d e Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 187.
- ↑ a b c d e Hoff 2005 ↓, s. 31.
- ↑ a b c Tarkowski 1991 ↓, s. 98.
- ↑ Tarkowski 1991 ↓, s. 99.
- ↑ Tarkowski 1991 ↓, s. 108.
- ↑ Tarkowski 1991 ↓, s. 109.
- ↑ a b Tarkowski 1991 ↓, s. 111.
- ↑ a b c d Pawlak 1989 ↓, s. 203.
- ↑ Abżółtowski (red.) 1928 ↓, s. 16.
- ↑ Tarkowski 1991 ↓, s. 118.
- ↑ Brummer i Zawadzki 2000 ↓, s. 86.
- ↑ Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 185–187.
- ↑ Pawlak 1989 ↓, s. 201–203.
- ↑ Hoff 2005 ↓, s. 31-32.
- ↑ Hoff 2005 ↓, s. 32.
- ↑ Pawlak 1989 ↓, s. 201–204.
Bibliografia
- Sergiusz Abżółtowski (red.): Księga pamiątkowa 3-go pułku lotniczego 1918-1928. Poznań: 3 pułk lotniczy, 1928.
- Ryszard Bartel, Jan Chojnacki, Tadeusz Królikiewicz, Adam Kurowski: Z historii polskiego lotnictwa wojskowego 1918–1939. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1978.
- Wiktor Brummer, Wacław Zawadzki. Spis byłych oddziałów Wojska Polskiego. „Przegląd Historyczno-Wojskowy”. 2 (183), 2000. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona. ISSN 1640-6281.
- Krzysztof Hoff: Skrzydła Niepodległej. O wielkopolskim lotnictwie w okresie Drugiej Rzeczypospolitej. Poznań: Wielkopolskie Muzeum Walk Niepodległościowych, 2005. ISBN 83-921347-0-2.
- Łukasz Łydżba. II Wielkopolska Eskadra Lotnicza (13. Eskadra Myśliwska). „Lotnictwo z szachownicą”. 7 (4/2003), s. 22-27, 2003. Wrocław: Wydawnictwo Sanko. ISSN 1643-5702. OCLC 69537539.
- Mariusz Niestrawski: Polskie wojska lotnicze w okresie walk o granice państwa polskiego (1918–1921). Walka i demobilizacja. T. II. Oświęcim: Wydawnictwo NapoleonV, 2017. ISBN 978-83-65746-74-0.
- Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w latach 1918-1939. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1989. ISBN 83-206-0760-4.
- Jerzy Pawlak: Pamięci lotników polskich 1918–1945. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona, 1998. ISBN 83-11-08786-5.
- Marian Romeyko (red.): Ku czci poległych lotników. Księga pamiątkowa. Warszawa: Wydawnictwo Komitetu Budowy Pomnika ku Czci Poległych Lotników, 1933.
- Krzysztof Tarkowski: Lotnictwo polskie w wojnie z Rosją Sowiecką 1919–1920. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1991. ISBN 83-206-0985-2. OCLC 69498511.
- p
- d
- e
- Formowanie
- Polskie lotnictwo wojskowe w wojnie polsko-ukraińskiej
- Polskie lotnictwo wojskowe w wojnie polsko-bolszewickiej
- Polskie lotnictwo wojskowe 1939
- Działania polskiego lotnictwa nad Słowacją (1939)
- Dowództwo Lotnictwa MSWojsk.
- Wojska Balonowe (Aeronautyczne)
- Służba lotnictwa
- p
- d
- e
Myśliwskie |
|
---|---|
Bombowe | |
Samoloty rozpoznawcze i łącznikowe (towarzyszące) |
|
Szkolne | |
Szturmowe | |
Transportowe i sanitarne | |
Wodnosamoloty | |
Balony i sterowce |
|
Samoloty prototypowe | |
Projekty |
|
Produkowane na eksport |
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am an ao ap aq ar as at au av aw ax ay az ba bb bc bd be bf bg bh bi bj bk bl bm bn bo bp bq br bs bt bu bv bw bx by bz ca cb cc cd ce cf cg ch ci cj ck cl cm cn co cp cq cr cs ct cu obcej produkcji lub konstrukcji, używane przez Wojsko Polskie