Historyczne miejsca i pomniki w Antarktyce
Historyczne miejsca i pomniki w Antarktyce, HSM (od ang. Historic Sites and Monuments in Antarctica) – miejsca i obiekty w Antarktyce objęte ochroną na mocy Układu Antarktycznego ze względu na wartość historyczną, dokumentującą odkrycia i badania Antarktyki.
Miejsca o uznanej wartości historycznej, które zostały wyznaczone jako szczególnie chronione obszary Antarktyki lub szczególnie zarządzane obszary Antarktyki albo miejsca i pomniki znajdujące się w ich granicach, powinny zostać zaliczone w poczet historycznych miejsc i pomników w Antarktyce. Ponadto takie miejsca mogą być wskazywane przez strony Układu antarktycznego, na podstawie załącznika V do Protokołu o ochronie środowiska (tak zwanego protokołu madryckiego, podpisanego w Madrycie 4 października 1991)[1].
Strona wskazująca kandydaturę miejsca lub pomnika historycznego musi wykazać, że miejsce lub pomnik spełnia jedno lub więcej z poniższych kryteriów:
- w miejscu tym miało miejsce zdarzenie znaczące dla historii nauki lub badań Antarktyki
- istnieje związek miejsca/pomnika z osobą, która odegrała ważną rolę w historii badań
- istnieje związek miejsca/pomnika z wydarzeniem znaczącym w historii Antarktyki
- reprezentuje ono, lub stanowi część większej całości, działań ważnych dla poznania Antarktyki
- w jego konstrukcji, projekcie lub zastosowanych materiałach istnieje techniczna, historyczna lub kulturalna wartość
- ma wartość naukową lub edukacyjną w kwestii ludzkich działań w Antarktyce
- ma wartość symboliczną lub pamiątkową dla ludzi z wielu narodów[2].
Lista
Do 2024 roku wskazano 96 historycznych miejsca i pomników w Antarktyce[3][4]. Z listy tej skreślono pięć pozycji, trzy w związku ze zniszczeniem historycznych obiektów, a dwie pozycje zostały połączone.
Nr | Nazwa | Opis | Położenie | Kraj proponujący | Zdjęcie |
---|---|---|---|---|---|
1 | Maszt flagi na biegunie południowym | Maszt ustawiony w grudniu 1965 przez członków argentyńskiej ekspedycji wojskowej | 90°S 0°E/-90,000000 0,000000 | ![]() | ![]() |
2 | Kopiec Fukushimy | Kopiec skalny i tabliczki koło stacji Syowa, upamiętniające japońskiego polarnika nazwiskiem Shin Fukushima, który zginął w 1960 roku podczas czwartej japońskiej ekspedycji antarktycznej | 69°00′S 39°35′E/-69,000000 39,583333 | ![]() | |
3 | Kopiec Mawsona, Proclamation Island | Kopiec skalny usypany w 1930 roku, upamiętniający lądowanie Douglasa Mawsona i ekspedycji BANZARE na Proclamation Island u wybrzeża Ziemi Enderby | 65°51′S 53°41′E/-65,850000 53,683333 | ![]() | ![]() |
4 | Stacja „Biegun niedostępności” | Budynek stacji, zwieńczony popiersiem Lenina, wraz z tablicą upamiętniającą zdobycie kontynentalnego bieguna niedostępności przez radziecką wyprawę w 1958 | 82°06′42″S 55°01′57″E/-82,111667 55,032500 | ![]() | ![]() |
5 | Kopiec Mawsona, Cape Bruce | Kopiec skalny usypany w 1931 roku, upamiętniający lądowanie Douglasa Mawsona i ekspedycji BANZARE na przylądku Bruce’a na Ziemi Mac Robertsona | 67°25′S 60°47′E/-67,416667 60,783333 | ![]() | ![]() |
6 | Kopiec Wilkinsa | Kopiec skalny usypany w 1939 roku przez Huberta Wilkinsa w Oazie Vestfold (Ziemia Księżniczki Elżbiety), z metalowym pojemnikiem zawierającym opis wyprawy | 68°22′S 78°33′E/-68,366667 78,550000 | ![]() | |
7 | Kamień Iwana Chmary | Kamień z tablicą na Wyspie Buromskiego, upamiętniający kierowcę-mechanika z pierwszej radzieckiej ekspedycji antarktycznej, który zginął na lodzie morskim w 1956 roku | 66°32′04″S 92°59′57″E/-66,534444 92,999167 | ![]() | ![]() |
8 | Pomnik Anatolija Szczegłowa | Metalowa stela upamiętniająca kierowcę-mechanika, który zginął na służbie, ustawiona 2 km od stacji Mirnyj | 66°34′43″S 92°58′23″E/-66,578611 92,973056 | ![]() | |
9 | Cmentarz na wyspie Buromskiego | Cmentarz, na którym pochowani zostali obywatele ZSRR, Czechosłowacji, NRD i Szwajcarii, którzy zginęli podczas radzieckich i rosyjskich wypraw antarktycznych | 66°32′04″S 93°00′00″E/-66,534444 93,000000 | ![]() | ![]() |
10 | Obserwatorium stacji Oazis | Obserwatorium magnetyczne w stacji Dobrowolskiego (d. Oazis) w Oazie Bungera, z tabliczką upamiętniającą otwarcie tej stacji w 1956 r. | 66°16′30″S 100°45′03″E/-66,275000 100,750833 | ![]() | |
11 | Ciągnik na stacji Wostok | Ciężki ciągnik gąsienicowy AT-T nr 11 na stacji Wostok, który brał udział w pierwszej wyprawie do bieguna geomagnetycznego, z tabliczką upamiętniającą otwarcie stacji w 1957 r. | 78°27′48″S 106°50′06″E/-78,463333 106,835000 | ![]() | |
12 | Krzyż i tablica na Przylądku Denisona (wykreślony) | Włączone w obręb HSM 77 | 67°00′S 142°42′E/-67,000000 142,700000 | ![]() | |
13 | Chata na Przylądku Denisona (wykreślony) | Włączona w obręb HSM 77 | 67°00′S 142°42′E/-67,000000 142,700000 | ![]() | |
14 | Jaskinia lodowa na Inexpressible Island | Tablica na wyspie w Zatoce Terra Nova, wskazująca położenie jaskini lodowej, w której zimowali członkowie grupy Victora Campbella z Ekspedycji Terra Nova | 74°54′S 163°43′E/-74,900000 163,716667 | ![]() | |
15 | Chata Shackletona | Chata na przylądku Cape Royds na Wyspie Rossa, postawiona przez wyprawę Ernesta Shackletona w 1908 roku, odrestaurowana w 1961 r.; w obrębie ASPA 157 | 77°33′S 166°10′E/-77,550000 166,166667 | ![]() | ![]() |
16 | Chata Terra Nova | Chata na przylądku Cape Evans na Wyspie Rossa, postawiona przez Ekspedycję Terra Nova pod dowództwem Jamesa Rossa w 1911 roku, odrestaurowana w 1961 r.; w obrębie ASPA 155 | 77°38′S 166°24′E/-77,633333 166,400000 | ![]() | |
17 | Krzyż na Wind Vane Hill | Krzyż na wzgórzu na przylądku Cape Evans na Wyspie Rossa, postawiona przez grupę kapitana Aeneasa Mackintosha z Imperialnej Wyprawy Transantarktycznej pod dowództwem Shackletona, ku pamięci trzech towarzyszy, którzy zginęli w 1916 roku; w obrębie ASPA 155 | 77°38′S 166°24′E/-77,633333 166,400000 | ![]() | ![]() |
18 | Chata Scotta (ekspedycja Discovery) | Chata w Hut Point na Wyspie Rossa, postawiona w 1902 przez członków ekspedycji Discovery pod dowództwem Roberta Scotta; częściowo odtworzona w 1964 roku; w obrębie ASPA 158 | 77°50′S 166°37′E/-77,833333 166,616667 | ![]() | ![]() |
19 | Krzyż George’a Vince | Krzyż w Hut Point na Wyspie Rossa, postawiony w 1904 przez ekspedycję Discovery ku pamięci członka wyprawy, który zginął w pobliżu | 77°50′S 166°37′E/-77,833333 166,616667 | ![]() | ![]() |
20 | Krzyż na Observation Hill | Krzyż na wzgórzu na Wyspie Rossa, postawiony w 1913 ku pamięci grupy Scotta, która zginęła podczas powrotu z bieguna południowego dziesięć miesięcy wcześniej przez pozostałych członków ekspedycji Terra Nova | 77°51′S 166°41′E/-77,850000 166,683333 | ![]() | ![]() |
21 | Kamienne igloo Wilsona | Pozostałości schronienia ułożonego z kamieni przez grupę Edwarda Wilsona z ekspedycji Terra Nova, która zimą 1911 wyprawiła się po jaja pingwinów cesarskich | 77°31′S 169°22′E/-77,516667 169,366667 | ![]() | |
22 | Chaty Borchgrevinka | Trzy chaty i inne historyczne przedmioty na Przylądku Adare’a, pozostawione przez wyprawę Borchgrevinka (1899) i grupę północną ekspedycji Terra Nova (1911) | 71°18′S 170°12′E/-71,300000 170,200000 | ![]() | ![]() |
23 | Grób Hansona | Grób norweskiego biologa Nicolaia Hansona, członka wyprawy Borchgrevinka (zm. 1900) | 71°17′S 170°13′E/-71,283333 170,216667 | ![]() | ![]() |
24 | Kopiec Amundsena | Skalny kopiec usypany 6 stycznia 1912 przez Roalda Amundsena na Mount Betty w paśmie Gór Królowej Maud, w drodze powrotnej z bieguna południowego | 85°11′S 163°45′E/-85,183333 163,750000 | ![]() | |
25 | Chata i tablica ekspedycji „Norwegii” (wykreślone) | Chata i tablica na Wyspie Piotra I ustawione w lutym 1929 roku przez kapitana Nilsa Larsena. W latach 80. XX wieku obiekty te już nie istniały. | 68°47′S 90°42′W/-68,783333 -90,700000 | ![]() | ![]() |
26 | Opuszczona stacja San Martín | Opuszczone instalacje argentyńskiej bazy na Wyspie Barry’ego w Zatoce Małgorzaty, z krzyżem, masztem flagi i monolitem, postawione w 1951 roku | 68°08′S 67°08′W/-68,133333 -67,133333 | ![]() | ![]() |
27 | Kopiec Charcota (1909) | Kopiec z repliką ołowianej tabliczki na Megalestris Hill na Petermann Island, usypany w 1909 przez członków drugiej ekspedycji Charcota | 65°10′S 64°09′W/-65,166667 -64,150000 | ![]() | ![]() |
28 | Kopiec Charcota (1904) | Kopiec w Port Charcot, Booth Island, z drewnianą kolumną i tabliczką z imionami członków pierwszej ekspedycji Charcota, którzy zimowali w tej zatoce na pokładzie statku „Français” w 1904 | 65°03′S 64°01′W/-65,050000 -64,016667 | ![]() | ![]() |
29 | Latarnia morska „Primero de Mayo” | Latarnia morska na wyspie Lambda (Wyspy Melchiora), wybudowana przez Argentyńczyków w 1924 jako pierwsza w Antarktyce | 64°18′S 62°59′W/-64,300000 -62,983333 | ![]() | |
30 | Schronienie „Gabriel Gonzalez Videla” | Schronienie zbudowane w 1950 roku w Paradise Harbour, koło chilijskiej bazy González Videla, reprezentatywne dla konstrukcji poprzedzających Międzynarodowy Rok Geofizyczny | 64°49′S 62°51′W/-64,816667 -62,850000 | ![]() | |
31 | Tablica w miejscu dawnego cmentarza wielorybników (wykreślony) | Na cmentarzu na Deception Island w archipelagu Szetlandów Południowych pochowano w I poł. XX wieku 40 norweskich wielorybników; erupcja wulkanu w 1969 roku wywołała lahar, który zniszczył cmentarz | 64°59′S 60°34′W/-64,983333 -60,566667 | ![]() | |
32 | Monolit koło bazy Prat | Betonowy monolit ustawiony w 1947 roku obok stacji Capitán Arturo Prat na Greenwich Island. Punkt referencyjny dla chilijskich służb hydrograficznych; reprezentuje istotny dział badań w czasie poprzedzającym Międzynarodowy Rok Geofizyczny | 62°28′S 59°40′W/-62,466667 -59,666667 | ![]() | |
33 | Schronienie González Pacheco | Schronienie i krzyż w pobliżu bazy Arturo Prat (Greenwich Island), nazwane na cześć Gonzáleza Pacheco, chilijskiego dowódcy stacji, który zmarł na posterunku w 1960 roku | 62°29′S 59°40′W/-62,483333 -59,666667 | ![]() | |
34 | Popiersie Arturo Prata | Popiersie chilijskiego bohatera narodowego Arturo Prata, ustawione na stacji nazwanej jego imieniem | 62°50′S 59°41′W/-62,833333 -59,683333 | ![]() | |
35 | Figura NMP z Góry Karmel | Figura Najświętszej Maryi Panny z Góry Karmel, patronki Chile oraz drewniany krzyż koło stacji Arturo Prat | 62°29′S 59°40′W/-62,483333 -59,666667 | ![]() | |
36 | Tablica ekspedycji Dallmana | Replika metalowej tablicy umieszczonej w Potter Cove na Wyspie Króla Jerzego przez niemieckiego polarnika Eduarda Dallmanna | 62°14′S 58°39′W/-62,233333 -58,650000 | ![]() ![]() | |
37 | Miejsce historyczne O’Higgins | Zespół miejsc historycznych na przylądku Cape Legoupil (Półwysep Antarktyczny):
| 63°19′S 57°54′W/-63,316667 -57,900000 | ![]() | |
38 | Chata Nordenskjölda | Drewniana chata na Snow Hill Island wzniesiona w lutym 1902 przez Szwedzką Wyprawę Antarktyczną pod dowództwem Otto Nordenskjölda | 64°22′S 56°59′W/-64,366667 -56,983333 | ![]() ![]() | ![]() |
39 | Chata w Zatoce Nadziei | Kamienne schronienie wybudowane w Zatoce Nadziei (Trinity Peninsula, Półwysep Antarktyczny) w styczniu 1903 przez uczestników Szwedzkiej Wyprawy Antarktycznej | 63°24′S 56°59′W/-63,400000 -56,983333 | ![]() ![]() | ![]() |
40 | Popiersie generała San Martína | Popiersie generała José de San Martína, argentyńskiego bohatera narodowego, grota z figurą Matki Bożej z Luján i maszt flagi w stacji Esperanza ustawiony w 1955 wraz z cmentarzem ze stelą upamiętniającą zmarłych członków argentyńskich wypraw polarnych | 63°24′S 56°59′W/-63,400000 -56,983333 | ![]() | |
41 | Chata na Paulet Island | Kamienne schronienie wybudowane w 1903 roku przez rozbitków ze statku Szwedzkiej Wyprawy Antarktycznej „Antarctic” pod dowództwem Carla Antona Larsena, którzy spędzili w nim antarktyczną zimę, wraz z grobem członka wyprawy i kamiennym kopcem, usypanym dla zwrócenia uwagi ekspedycji ratunkowej | 63°34′S 55°45′W/-63,566667 -55,750000 | ![]() ![]() | |
42 | Chatki nad Scotia Bay | Zabudowania na wyspie Laurie (Orkady Południowe): kamienne schronienie (Omond House) wybudowane w 1903 roku przez szkocką wyprawę pod dowództwem Williama S. Bruce’a, argentyńska stacja meteorologiczna (Moneta House) i obserwatorium magnetyczne z 1905 roku, oraz cmentarz z 12 grobami, w którym najstarszy pochówek pochodzi z 1903 roku | 60°46′S 44°40′W/-60,766667 -44,666667 | ![]() | ![]() |
43 | Krzyż Generała Belgrano | Krzyż postawiony w 1955 roku 1,3 km od stacji Belgrano I, później przeniesiony do stacji Belgrano II na Ziemi Coatsów | 77°52′S 34°37′W/-77,866667 -34,616667 | ![]() | |
44 | Tablica na stacji Dakshin Gangotri | Tablica na pierwszej indyjskiej stacji na Wybrzeżu Księżniczki Astrid na Ziemi Królowej Maud, z nazwiskami członków pierwszej indyjskiej ekspedycji antarktycznej | 70°45′S 11°38′E/-70,750000 11,633333 | ![]() | |
45 | Tablica ekspedycji Gerlache’a | Tablica na Brabant Island, na przylądku Miecznikowa, na 70 m n.p.m. u szczytu moreny, upamiętniająca wyprawę statku Belgica pod dowództwem Adriena de Gerlache, którego załoga zimowała w lodach Antarktyki | 64°02′S 62°34′W/-64,033333 -62,566667 | ![]() | |
46 | Pozostałości stacji Port-Martin | Ruiny francuskiej stacji na Ziemi Adeli, zbudowanej w 1950 i częściowo zniszczonej przez pożar w nocy z 23 na 24 stycznia 1952 | 66°49′S 141°24′W/-66,816667 -141,400000 | ![]() | |
47 | Base Marret | Drewniany budynek na Ile des Pétrels, w którym przezimowało siedmiu ludzi pod dowództwem Mario Marreta, ewakuowanych po pożarze stacji Port-Martin | 66°40′S 140°01′E/-66,666667 140,016667 | ![]() | |
48 | Krzyż Prudhomme’a | Żelazny krzyż na północno-wschodnim przylądku Ile des Pétrels, upamiętniający André Prudhomme’a, naczelnego meteorologa wyprawy w Międzynarodowym Roku Geofizycznym, który zaginął podczas śnieżycy 7 stycznia 1959 | 66°40′S 140°01′E/-66,666667 140,016667 | ![]() | |
49 | Filar w Oazie Bungera | Betonowy filar ustawiony w stacji im. A.B. Dobrowolskiego w Oazie Bungera przez pierwszą polską ekspedycję antarktyczną w celu pomiaru przyspieszenia ziemskiego; pomiar ten wykazał wartość (982 439,4 ± 0,4) miligali | 66°16′S 100°45′E/-66,266667 100,750000 | ![]() | |
50 | Tablica z Orłem Białym | Mosiężna tablica z wizerunkiem Orła Białego na półwyspie Fildes nad Zatoką Maxwella na Wyspie Króla Jerzego, upamiętniająca lądowanie ekspedycji Polskiej Akademii Nauk w pobliżu stacji Bellingshausen | 62°12′S 59°01′W/-62,200000 -59,016667 | ![]() | |
51 | Grób Puchalskiego | Grób przyrodnika, fotografa i dokumentalisty Włodzimierza Puchalskiego, który zmarł 19 stycznia 1979 w polskiej stacji im. Arctowskiego, zwieńczony żelaznym krzyżem, położony na wzgórzu na południe od stacji | 62°13′S 58°58′W/-62,216667 -58,966667 | ![]() | |
52 | Monolit stacji Wielki Mur | Monolit upamiętniający otwarcie pierwszej chińskiej stacji Wielki Mur 20 lutego 1985, na Wyspie Króla Jerzego | 62°13′S 58°58′W/-62,216667 -58,966667 | ![]() | |
53 | Miejsce pamięci Endurance | Popiersie kapitana Luisa Pardo, monolit i tablice w Point Wild na Elephant Island, upamiętniające uratowanie rozbitków ze statku Endurance przez chilijski kuter Yelcho; kopie znajdują się w stacjach Capitán Arturo Prat i Presidente Eduardo Frei Montalva | 61°03′S 54°50′W/-61,050000 -54,833333 | ![]() | ![]() |
54 | Popiersie Byrda | Brązowe popiersie Richarda E. Byrda w stacji McMurdo, z opisem dokonań tego polarnika, ustawione w 1965 | 77°51′S 166°40′E/-77,850000 166,666667 | ![]() | ![]() |
55 | East Base | Zabudowania amerykańskiej stacji na Stonington Island (Zatoka Małgorzaty) i artefakty znajdujące się w pobliżu, pozostawione przez amerykańskie wyprawy z lat 1939–1941 i 1947-1948 | 68°11′S 67°00′W/-68,183333 -67,000000 | ![]() | ![]() |
56 | Chata na Waterboat Point | Pozostałości chaty nad Paradise Harbour, postawionej w 1921 przez Thomasa W. Bagshawe and Maxime’a C. Lestera; współcześnie pozostał fundament futryny i dno łodzi, widoczny jest jedynie zarys chaty. Miejsce znajduje się w sąsiedztwie chilijskiej stacji González Videla | 64°49′S 62°51′W/-64,816667 -62,850000 | ![]() ![]() | ![]() |
57 | Tablica MacFarlane’a | Tablica pamiątkowa ku czci kapitana Andrew MacFarlane’a, który w 1820 badał Półwysep Antarktyczny, umieszczona nad Yankee Harbour na Greenwich Island | 62°32′S 59°45′W/-62,533333 -59,750000 | ![]() ![]() | |
58 | Kopiec nad Whalers Bay (wykreślony) | Kopiec w pobliżu cmentarza wielorybników na Deception Island (Szetlandy Południowe) z tablicą pamiątkową ku czci kapitana Adolfa Amandusa Andresena, który jako pierwszy zakotwiczył w 1906 roku w zatoce. Kopiec został pogrzebany w wyniku erupcji wulkanu w lutym 1969. | 64°59′S 60°34′W/-64,983333 -60,566667 | ||
59 | Kopiec San Telmo | Kopiec na Cape Shirreff na Wyspie Livingstona (Szetlandy Południowe) z tablicą upamiętniającą załogę hiszpańskiego okrętu San Telmo, który zatonął we wrześniu 1819 roku; byli to zapewne pierwsi ludzie, którzy zginęli w Antarktyce. Kopiec leży w obrębie ASPA 149 | 62°28′S 60°46′W/-62,466667 -60,766667 | ![]() ![]() ![]() | |
60 | Kopiec korwety Uruguay | Kopiec i drewniana tablica nad Penguins Bay, Seymour Island, ustawione 10 listopada 1903 przez załogę argentyńskiej korwety Uruguay w miejscu, gdzie odnalazła ona członków szwedzkiej wyprawy pod dowództwem Nordenskjölda | 64°16′S 56°39′W/-64,266667 -56,650000 | ![]() | |
61 | Port Lockroy | Brytyjska „baza A” w Port Lockroy (Archipelag Palmera), centrum operacji Tabarin (od 1944) i istotne miejsce badań w Międzynarodowym Roku Geofizycznym 1957/58 | 64°49′S 63°29′W/-64,816667 -63,483333 | ![]() | ![]() |
62 | Base F Wordie House | Brytyjska stacja na Winter Island (Archipelag Wilhelma), przykład wczesnej stacji badawczej | 65°15′S 64°16′W/-65,250000 -64,266667 | ![]() | |
63 | Base Y | Brytyjska stacja na Horseshoe Island (Zatoka Małgorzaty), zachowana wraz z kompletnym wyposażeniem z lat 50 XX wieku; częścią stacji jest także refugium (schronienie) położone w pobliżu | 67°48′S 67°18′W/-67,800000 -67,300000 | ![]() | ![]() |
64 | Base E | Brytyjska stacja na Stonington Island, reprezentująca wczesny okres badań Antarktyki oraz późniejsze działanie British Antarctic Survey (lata 60. i 70. XX wieku) | 68°11′S 67°00′W/-68,183333 -67,000000 | ![]() | |
65 | Antarktyczna skrzynka pocztowa | Skrzynka na słupie ustawiona 16 stycznia 1895 na Foyn Island (Possession Islands, Morze Rossa) podczas wyprawy wielorybniczej Henrika Bulla i Leonarda Kristensena na statku Antarctic | 71°56′S 171°05′W/-71,933333 -171,083333 | ![]() ![]() ![]() | |
66 | Kopiec Prestruda | Mały kopiec skalny usypany 3 grudnia 1911 roku przez porucznika K. Prestruda w nunatakach Scotta (góry Aleksandry, Półwysep Edwarda VII), podczas norweskiej wyprawy antarktycznej | 77°11′S 154°32′W/-77,183333 -154,533333 | ![]() ![]() ![]() | |
67 | Granite House | Schronienie skalne na Cape Geology, używane jako kuchnia polowa podczas brytyjskiej ekspedycji z lat 1910–1913. Kamienne ściany częściowo się zawaliły, sanie utrzymujące dach z foczej skóry znajdują się obecnie 50 m dalej w stronę morza | 77°00′S 162°32′E/-77,000000 162,533333 | ![]() ![]() ![]() | |
68 | Miejsce składu na morenie Hell’s Gate | Miejsce na morenie w zatoce Terra Nova, w którym znajdowały się sanie pełniące rolę awaryjnego składu zapasów dla ekspedycji Terra Nova. Sanie i zapasy zostały usunięte z tego miejsca w 1994 roku, aby zapobiec ich zniszczeniu | 74°52′S 163°50′E/-74,866667 163,833333 | ![]() ![]() ![]() | |
69 | Skrzynka pocztowa ekspedycji Discovery | Skrzynka na przylądku Crozier (Wyspa Rossa) ustawiona 22 stycznia 1902 roku podczas ekspedycji Discovery, aby pozostawić wiadomości dla załóg statków, które pomogły wyprawie powrócić | 77°27′S 169°16′E/-77,450000 169,266667 | ![]() ![]() ![]() | |
70 | Skrzynka pocztowa Scotta | Metalowy cylinder przybity do czerwonego pala 8 m nad poziomem morza, ustawiony 15 stycznia 1902 roku na Cape Wadworth (Coulman Island) przez Roberta Scotta. Aby skrzynka bardziej zwracała uwagę, skały za skrzynką zostały pomalowane na czerwono i biało | 73°19′S 169°47′E/-73,316667 169,783333 | ![]() ![]() ![]() | |
71 | Whalers Bay | Wybrzeże zatoki na Deception Island (Szetlandy Południowe), na którym znajdują się przedmioty sprzed 1970 roku, dokumentujące wczesny etap wielorybnictwa w Antarktyce, w tym pozostałości stacji wielorybniczej Hektor, cmentarz wielorybników z 35 pochówkami i pomnikiem zaginionych na morzu, oraz pozostałości z okresu brytyjskiej aktywności naukowej i kartograficznej (1944-69); miejsce upamiętnia także tę działalność, która nie pozostawiła materialnych śladów | 62°59′S 60°34′W/-62,983333 -60,566667 | ![]() ![]() | ![]() |
72 | Kopiec Mikkelsena | Skalny kopiec z drewnianym masztem w Oazie Vestfold, usypany przez norweską załogę pod dowództwem kapitana Klariusa Mikkelsena. Został odnaleziony w 1957 roku i ponownie w 1995 przez australijczyków | 68°22′S 78°24′E/-68,366667 78,400000 | ![]() ![]() | |
73 | Krzyż na Mount Erebus | Krzyż na Wyspie Rossa, upamiętniający 257 ofiar katastrofy lotniczej z 1979 roku. Znajduje się 3 km od miejsca katastrofy na zboczu wulkanu Erebus | 77°25′S 167°27′E/-77,416667 167,450000 | ![]() | |
74 | Nienazwana zatoczka | Zatoczka na południowo-zachodnim brzegu Elephant Island (Szetlandy Południowe), w której spoczywa wrak dużego żaglowca | 61°14′S 55°22′W/-61,233333 -55,366667 | ![]() | |
75 | Chatka A, Scott Base | Chata na Pram Point, koło nowozelandzkiej stacji Scott na Wyspie Rossa, będąca jedynym zachowanym zabudowaniem pozostawionym przez ekspedycję transantarktyczną z lat 1956–1957 | 61°14′S 55°22′W/-61,233333 -55,366667 | ![]() | |
76 | Ruiny stacji Pedro Aguirre Cerda | Ruiny chilijskiej stacji polarnej na Deception Island, zniszczonej przez erupcje wulkanu w 1967 i 1969 roku | 62°59′S 60°40′W/-62,983333 -60,666667 | ![]() | ![]() |
77 | Przylądek Denisona | Przylądek i historyczne artefakty na nim i wodach Boat Harbour, w tym chatki Mawsona | 67°00′30″S 142°39′40″E/-67,008333 142,661111 | ![]() | ![]() |
78 | Tablica dziewiątej ekspedycji indyjskiej | Tablica pamiątkowa w India Point w Górach Humboldta, w centralnej Ziemi Królowej Maud, upamiętniająca członków indyjskiej wyprawy, którzy zginęli w wypadku w górach 8 stycznia 1990 r. | 71°45′08″S 11°12′30″E/-71,752222 11,208333 | ![]() | |
79 | Chatka Lillie Marleen | Budynek z prefabrykatów, który zbudowali członkowie niemieckiej ekspedycji na północną Ziemię Wiktorii (GANOVEX I) w sezonie 1979-80. Nazwa pochodzi od pobliskiego lodowca (Lillie Glacier) i piosenki Lili Marleen. Służyła za schronienie ekspedycji GANOVEX II w grudniu 1981, kiedy zatonął jej statek Gotland II | 71°12′S 164°31′E/-71,200000 164,516667 | ![]() | |
80 | Namiot Amundsena | Namiot „Polheim” ustawiony 14 grudnia 1911 roku na biegunie południowym przez członków norweskiej wyprawy pod dowództwem Roalda Amundsena, obecnie zagrzebany pod śniegiem | 90°S 0°E/-90,000000 0,000000 | ![]() | ![]() |
81 | Rocher du Débarquement | Wysepka na której 21 stycznia 1840 roku wylądowała załoga Dumont d’Urville’a, odkrywcy Ziemi Adeli | 66°36′18″S 140°03′51″E/-66,605000 140,064167 | ![]() | |
82 | Pomnik Układu antarktycznego | Pomnik położony w pobliżu baz Frei, Bellingshausen i Escudero na Wyspie Króla Jerzego. Umieszczone pod nim tablice w 4 językach upamiętniają sygnatariuszy traktatu antarktycznego. Pomnik zaprojektował Amerykanin Joseph A. Pearson i przekazał Chilijczykom. Odsłonięcie nastąpiło w 1999 r., w 40. rocznicę podpisania traktatu | 62°12′01″S 58°57′41″W/-62,200278 -58,961389 | ![]() | |
83 | Base W | Brytyjska stacja z 1956 roku na Detaille Island (Wybrzeże Loubeta, Ziemia Grahama). W miejscu tym znajduje się chata, mniejsze budynki magazynowe i dla psów, maszty radiowe i wieżę anemometru. Dobrze zachowana stacja reprezentuje warunki badań i pracy w Antarktyce w latach 50. XX wieku | 66°52′S 66°48′W/-66,866667 -66,800000 | ![]() | |
84 | Chata w Damoy Point | Chata i zachowany sprzęt naukowy nad Dorian Bay na Wiencke Island w Archipelagu Palmera. Chata powstała w 1973 roku i byłą używana przez Brytyjczyków w sezonie letnim do 1993 roku | 64°49′S 63°31′W/-64,816667 -63,516667 | ![]() | ![]() |
85 | Tablica upamiętniająca reaktor PM-3A | Brązowa tablica w stacji McMurdo, w miejscu w którym znajdował się pierwszy reaktor jądrowy na Antarktydzie (obecnie zdemontowany), po zachodniej stronie Observation Hill | 77°51′S 166°41′E/-77,850000 166,683333 | ![]() | |
86 | Budynek Nr. 1 stacji Wielki Mur | Budynek leżący obecnie w środku chińskiej stacji Wielki Mur na Wyspie Króla Jerzego. Powstał w 1985 i upamiętnia początek chińskich badań Antarktyki | 62°13′04″S 58°57′44″W/-62,217778 -58,962222 | ![]() | |
87 | Miejsce stacji Georg Forster | Tablica z brązu upamiętniająca pierwszą niemiecką (ściślej wschodnioniemiecką) stację polarną w Oazie Schirmachera na Ziemi Królowej Maud. Stacja działała w latach 1976–1993 i została zdemontowana w 1996 r. | 70°46′39″S 11°51′03″E/-70,777500 11,850833 | ![]() | |
88 | Budynki wiertnicze profesora Kudriaszowa | Kompleks budynków przeznaczonych do pobierania rdzeni lodowych, zbudowany w sezonie letnim 1983-84 przez grupę pod kierownictwem Borysa Kudriaszowa | 78°28′S 106°48′E/-78,466667 106,800000 | ![]() | |
89 | Szczytowy obóz ekspedycji Terra Nova | Miejsce, w którym znajdował się górny obóz w czasie badań wulkanu Erebus w grudniu 1912 roku. Pozostał w nim krąg kamieni, które prawdopodobnie utrzymywały materiał namiotów. Badacze sporządzili mapy i zebrali próbki skał z wulkanu | 77°30′21″S 167°10′13″E/-77,505800 167,170383 | ![]() ![]() ![]() | |
90 | Dolny obóz „E” Ekspedycji Terra Nova | Miejsce w którym znajdował się dolny obóz w czasie badań wulkanu Erebus w grudniu 1912 roku. Pozostał w nim usypany żwir i kamienie, które prawdopodobnie utrzymywały materiał namiotów | 77°30′21″S 167°10′13″E/-77,505800 167,170383 | ![]() ![]() ![]() | |
91 | Lame Dog Hut | Najstarszy zachowany budynek na Wyspie Livingstona (Szetlandy Południowe), który od 1988 roku był głównym budynkiem bułgarskiej stacji Kliment Ochridski. Obecnie znajduje się w nim radio, urząd pocztowy i ekspozycja muzealna z początków bułgarskich badań | 62°38′29″S 60°21′53″W/-62,641389 -60,364722 | ![]() | |
92 | Ciężki ciągnik Charʹkowczanka | Ciężki ciągnik, używany od 1959 do 2010, zaprojektowany w Charkowie (ZSRR) specjalnie do prac w Antarktyce | 69°22′41,0″S 76°22′59,1″E/-69,378056 76,383083 | ![]() | ![]() |
93 | Wrak Endurance | Wrak statku Endurance z Imperialnej Wyprawy Transantarktycznej wraz z wszystkimi artefaktami, które mogą leżeć na dnie w promieniu 1500 m od wraku | 68°44′21″S 52°19′47″W/-68,739167 -52,329722 | ![]() | ![]() |
94 | Kopiec ekspedycji Carla Antona Larsena | Kopiec skalny usypany w 1892 podczas pierwszej ekspedycji lądowej w tym obszarze, w pobliżu współczesnej stacji Marambio i wykorzystywany przez kolejne wyprawy | 64°14′13″S 56°35′08″W/-64,236944 -56,585556 | ![]() ![]() ![]() ![]() | |
95 | Wrak San Telmo | Miejsce katastrofy statku San Telmo, którego pozostałości odkryli łowcy fok w 1820. Dokładne miejsce spoczynku wraku nie jest znane | 62°00′00″S 70°00′00″W/-62,000000 -70,000000 | ![]() | ![]() |
96 | Tabliczka nad jeziorem Untersee | Brązowa tabliczka ku pamięci członków 14. radzieckiej wyprawy antarktycznej, którzy prowadzili badania w tym obszarze | 71°20′25″S 13°27′00″E/-71,340278 13,450000 | ![]() |
Przypisy
- ↑ Protokół o ochronie środowiska do Układu w sprawie Antarktyki, sporządzony w Madrycie dnia 4 października 1991 r., Dz.U. z 2001 r. nr 6, poz. 52.
- ↑ Guidelines for the designation and protection of Historic Sites and Monuments. Antarctic Treaty Secretariat, 2009. [dostęp 2015-07-18]. (ang.).
- ↑ Antarctic Protected Areas Database. Antarctic Treaty Secretariat. [dostęp 2024-08-01]. (ang. • hiszp. • niem. • ros.).
- ↑ Revised List of Historic Sites and Monuments, [w:] ATCM Measure V (2015). Annex, Antarctic Treaty Secretariat, Sofia, 10 czerwca 2015, s. 21–42 [dostęp 2015-11-09] (ang.).