Ernest Shackleton
![]() Ernest Henry Shackleton, fotografia wykonana przez Nadara (przed 1910) | |||
Data i miejsce urodzenia | 15 lutego 1874 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 5 stycznia 1922 | ||
![]() | |||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |||
| |||
|
Sir Ernest Henry Shackleton[a] (ur. 15 lutego 1874 w Kilkea w hrabstwie Kildare w Irlandii, zm. 5 stycznia 1922 w Grytviken na Georgii Południowej) – brytyjski marynarz, podróżnik i odkrywca, badacz Antarktydy.
Uczestnik ekspedycji Discovery (1901–1904) pod kierownictwem Roberta F. Scotta (1868–1912), dowódca trzech wypraw antarktycznych – ekspedycji Nimrod (1907–1909), Imperialnej Wyprawy Transantarktycznej (1914–1916) i wyprawy Shackletona–Rowetta (1921–1922).
Jego brawurowe akcje ratunkowe podczas Imperialnej Wyprawy Transantarktycznej zapisały się w historii, a sam Shackleton jest stawiany za wzór lidera na szkoleniach dla managerów.
Życiorys
Ernest Henry Shackleton urodził się 15 lutego 1874 roku w Kilkea w hrabstwie Kildare w Irlandii[1] . Był drugim dzieckiem (z sześciu[2] ) Henry’ego Shackletona, farmera i jego żony Henrietty Letitii Sophii Gavan[3] . Rodzina Shackletonów wywodziła się od Abrahama Shackletona (1696–1771) – kwakra, który przybył do Irlandii z Yorkshire na początku XVIII wieku[3] .
W 1880 roku ojciec rozpoczął studia medyczne w Kolegium Trójcy Świętej w Dublinie, dokąd przeniosła się cała rodzina[3] . W 1884 roku Shackletonowie przeprowadzili się do Londynu[3] . Ojciec rozpoczął praktykę lekarską, najpierw w Croydon a później w Sydenham[3] . Młody Ernest uczył się najpierw w domu pod okiem guwernantki, a później w szkole przygotowawczej Fir Lodge[3] . W 1887 roku rozpoczął naukę w Dulwich College[3] .
Po ukończeniu studiów Shackleton rozpoczął karierę w marynarce handlowej[3] . W 1890 roku zaczął pracować dla linii żeglugowej White Star Line, pływając do Ameryki Południowej[3] . Od 1894 roku pracował dla linii Shire Line[3] . W 1896 roku uzyskał kwalifikacje pierwszego oficera, a w 1898 roku kapitana[3] . Następnie przeniósł się do linii Union Castle Line[3] . Podczas II wojny burskiej jego statek przewoził wojska do Afryki Południowej[3] . W 1900 roku wraz z Williamem McLean’em opublikował wspomnienia z tych operacji O.H.M.S.[3] . W 1901 roku został mianowany porucznikiem Royal Naval Reserve[3][4] .
Ekspedycja Discovery (1901–1904)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/ATLNZ_11714.jpeg/240px-ATLNZ_11714.jpeg)
Osobny artykuł: Ekspedycja Discovery.
Znużony służbą w marynarce handlowej, we wrześniu 1900 roku zgłosił się na ochotnika do udziału w brytyjskiej wyprawie na Antarktydę[3] . Nawiązał kontakty m.in. z Llewellynem W. Longstaffem (1841–1918), który był jednym z głównych sponsorów wyprawy[3] . W lutym 1901 roku został mianowany trzecim oficerem ekspedycji, której kierownictwo powierzono Robertowi F. Scottowi (1868–1912)[3] .
31 lipca 1901 roku wyruszył na pokładzie statku „Discovery” na Antarktydę[3] . Podczas wyprawy był odpowiedzialny za badania wody morskiej i prowadził gazetę ekspedycji „South Polar Times”[2] . W listopadzie 1902 roku towarzyszył Scottowi i Edwardowi Wilsonowi (1872–1912) w pierwszej wyprawie na saniach w głąb lądu – przez Lodowiec Szelfowy Rossa w kierunku bieguna południowego[2] . Wyprawa osiągnęła wysokość 82°17′S[b] – wówczas był to najdalej na południe wysunięty punkt, do którego dotarł człowiek[2] . W drodze powrotnej cierpiał na szkorbut[c] i w marcu 1903 roku został – wbrew swojej woli – odesłany do domu[2] .
Po powrocie do domu ożenił się z Emily Dorman (1868–1936), z którą miał trojkę dzieci: Raymonda, Cecily i Edwarda[5]. Para zamieszkała w Edynburgu[2] . W 1904 roku Shackleton objął funkcję sekretarza Royal Scottish Geographical Society[3] . W 1906 roku bez powodzenia kandydował w wyborach parlamentarnych z ramienia Liberal Unionist Party[3] . Następnie został osobistym asystentem Williama Beardmore’a (1856–1936), przemysłowca i założyciela William Beardmore and Company[3] .
Ekspedycja Nimrod (1907–1909)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/TheSouthernParty.jpg/240px-TheSouthernParty.jpg)
W lutym 1907 roku Shackleton ogłosił plany ekspedycji antarktycznej, której celem miało być zdobycie bieguna południowego[5]. Wyprawa miała również zbadać Barierę Rossa oraz Ziemię Edwarda VII[3] . Po tym jak Shackleton dowiedział się o planach Scotta, zobowiązał się nie lądować w McMurdo Sound i nie korzystać z dawnej bazy ekspedycji Discovery[5]. Znalezienie finansowania okazało się dość trudne i wyprawa ruszyła na statku „Nimrod” dopiero w sierpniu 1907 roku[3] . Bazę założono – pomimo zobowiązania Shackletona – na przylądku Cape Royds w McMurdo Sound, nieopodal dawnej bazy Scotta[5]. 10 marca 1908 roku zdobyto szczyt Mount Erebus[3] . W styczniu 1909 roku grupa dowodzona przez Edgewortha Davida (1858–1934) dotarła do południowego bieguna magnetycznego[3] .
W październiku 1908 roku grupa dowodzona przez Shackletona w składzie Jameson Adams (1880–1962), Frank Wild (1873–1939) i Eric Marshall (1879–1963) wyruszyła z bazy w kierunku bieguna południowego[2] . Przetrawersowali Barierę Rossa i odkryli przejście przez góry przez Lodowiec Beardmore’a na Płaskowyż Polarny[2] . 9 stycznia 1909 roku grupa osiągnęła wysokość 88°38′S[d] – wówczas był to najdalej na południe wysunięty punkt, do którego dotarł człowiek, ok. 156 km od bieguna południowego[3][e]. Z uwagi na brak wystarczającego zaopatrzenia, wyprawa musiała zawrócić[2] .
Po powrocie do Wielkiej Brytanii Shackleton został okrzyknięty bohaterem narodowym[3] . W 1909 roku otrzymał tytuł szlachecki, Królewski Order Wiktoriański oraz cały szereg medali w uznaniu zasług[3] . Pomimo dodatkowych 20 tys. funtów przyznanych przez parlament na pokrycie kosztów wyprawy[3] , pozostał z długami – nie wypłacił wynagrodzeń członkom wyprawy[5]. Musiał również odpierać zarzuty Clementsa Markhama (1830–1916), który uważał, że współrzędne miejsca, do którego dotarła wyprawa zostały błędnie wyliczone przez Marshalla[5]. W Londynie wydał relację z ekspedycji The heart of the Antarctic i odbył tournée z wykładami po Europie i Ameryce Północnej[3] . Shackleton nagrał również relacje z wyprawy na fonografie Edisona[6] .
Imperialna Wyprawa Transantarktyczna (1914–1916)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3b/Endurance_Final_Sinking.jpg/240px-Endurance_Final_Sinking.jpg)
Osobny artykuł: Imperialna Wyprawa Transantarktyczna.
Po zdobyciu bieguna południowego w 1911 roku przez Roalda Amundsena (1872–1928) i Roberta Falcona Scotta (1868–1912), kolejnym wyzwaniem dla polarników było przemierzenie kontynentu drogą lądową[7]. 29 grudnia 1913 roku Shackleton ogłosił nową wyprawę celem przejścia Antarktydy[5].
Jedna grupa pod kierownictwem Shackletona miała przejść od Morza Weddella przez biegun południowy do cieśniny McMurdo Sound na Morzu Rossa, a druga założyć bazę w McMurdo Sound, rozstawić składy zaopatrzenia dla Shackletona idącego od bieguna na północ a następnie wyjść na przeciw ekipie trawersującej kontynent i spotkać ją na Lodowcu Beardmore’a[7].
Statek pierwszej grupy – „Endurance”[f] – został uwięziony w paku lodowym na Morzu Weddella zanim zdołał dotrzeć do celu[8]. Przez całą antarktyczną zimę 1915 roku dryfował na północ, aż został zmiażdżony i zatonął[9][g]. Cała załoga zdołała się ewakuować i obozowała na lodzie, cały czas dryfując na północ[10]. W końcu udało im się dopłynąć na dwóch szalupach uratowanych ze statku do wyspy Elephant Island[11]. Shackleton wraz z pięcioma innymi uczestnikami wyprawy wybrał się jedną z szalup po pomoc do Georgii Południowej, pokonując 1300 km przez otwarte wody a następnie przeprawiając pieszo przez góry Georgii Południowej, zanim dotarł do bazy wielorybników[11]. Bezzwłocznie podjął próby dotarcia do 22 członków załogi pozostałych na Elephant Island, jednak dopiero czwarta próba się powiodła[11].
Statek drugiej grupy – „Aurora” – został zepchnięty na szerokie wody, gdzie wkrótce utknął w paku lodowym, tracąc ster i dryfując przez zimę w lodzie Morza Rossa[12]. Grupa dziesięciu uczestników wyprawy utknęła na zimę na przylądku Cape Evans, z których trzech nie doczekało ratunku[12]. Po ustąpieniu lodu „Aurorze” udało się dotrzeć do Nowej Zelandii[12]. Po akcji ratunkowej na Elephant Island, Shackleton bezzwłocznie udał się na ratunek grupie na Morzu Rossa, zabierając ocalałych na pokładzie „Aurory” do Nowej Zelandii[12].
Wyprawa nie zdołała osiągnąć żadnego z postawionych jej celów, lecz brawurowe akcje ratunkowe Shackletona zapisały się w historii, a sam Shackleton jest stawiany za wzór lidera na szkoleniach dla managerów[12].
Po powrocie do Wielkiej Brytanii odbył misję propagandową do Ameryki Południowej[12]. Następnie w latach 1918–1919 służył w brytyjskich północno-rosyjskich siłach ekspedycyjnych (ang. British North Russian Expeditionary Force)[3] . Doradzał w kwestiach wyposażenia i szkolenia sił brytyjskich w warunkach arktycznych[13]. Do Murmańska, jako asystentów zabrał wybranych polarników: Franka Worsley’a, Josepha Stenhouse’a, Leonarda Hussey’a, Alexandra Macklina, Philipa Brocklehursta i Victora Campbella[13]. Shackleton wyposażył żołnierzy w odpowiednie ubrania, m.in. w płócienne buty wyściełane filcem – tzw. buty Shackletona (ang. Shackleton boots), które jednak okazały się niezbyt praktyczne[14]. Ze służby odszedł w lutym 1919 roku[3] . W tym samym roku otrzymał Order Imperium Brytyjskiego[3] . Za służbę w Rosji przyznano mu również Medal Wojenny Brytyjski 1914–1918[15].
W 1919 roku opublikował relacje z wyprawy transantarktycznej South[3] . Następnie angażował się w szereg przedsięwzięć gospodarczych, które jednak zakończyły się fiaskiem[2] . Jego plany wyprawy arktycznej nie zostały zrealizowane z uwagi na wycofanie poparcia przez rząd Kanady[12].
Wyprawa Shackletona–Rowetta (1921–1922)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e0/South_Georgia_Ernest_Shackleton_grave_in_Grytviken.jpg/220px-South_Georgia_Ernest_Shackleton_grave_in_Grytviken.jpg)
Dzięki wsparciu Johna Quillera Rowetta (1876–1924), we wrześniu 1921 roku wyruszył w swoją trzecią ekspedycję antarktyczną na statku „Quest”[2] . Celem ekspedycji było opłyniecie Antarktydy[1] i badania Ziemi Enderby[3] . 4 stycznia 1922 roku wyprawa dotarła do Georgii Południowej[2] . Następnego dnia Shackleton doznał rozległego zawału serca i zmarł w wieku niespełna 48 lat[3][h]. Zgodnie z wolą żony został pochowany na cmentarzu w Grytviken[3] . Nabożeństwo żałobne odbyło się 2 marca 1922 roku w katedrze św. Pawła w Londynie, a uczestniczyli w nim m.in. król Jerzy V z małżonką[3] .
Publikacje
- 1900 – O.H.M.S. (razem z Williamem McLean’em)[3]
- 1909 – The heart of the Antarctic[1]
- 1919 – South[1] (Wydanie polskie: Południe. Historia ekspedycji Ernesta Shackletona z lat 1914–1917, Wydawnictwo Anima Ex Machina, 2012, ISBN 978-83-935436-0-1)
Odznaczenia
Nagrody i odznaczenia podane za listą na stronie Scott Polar Research Institute[2] :
1904 – Royal Geographical Society Silver Medal | 1909 – Komandor Królewskiego Orderu Wiktoriańskiego (Wielka Brytania) | |
1906 – Royal Scottish Geographical Society Silver Medal | 1909 – Komandor Orderu Gwiazdy Polarnej (Szwecja) | |
1907 – Kawaler Królewskiego Orderu Wiktoriańskiego (Wielka Brytania) | 1909 – Komandor Orderu Danebroga (Dania) | |
1909 – Srebrny Medal Polarny (Wielka Brytania)[16] | 1909 – Komandor Orderu Świętego Olafa (Norwegia) | |
1909 – Royal Geographical Society Special Gold Medal (Wielka Brytania) | 1909 – Oficer Orderu Legii Honorowej (Francja) | |
1909 – Royal Scottish Geographical Society Livingstone Gold Medal | 1910 – Order Korony (Włochy) | |
1909 – złoty medal, Tyneside Geographical Society | 1910 – Order Świętej Anny (Rosja) | |
1909 – złoty medal, Société Royale Belge de Géographie | 1910 – złoty Hubbard Medal, National Geographical Society of Washington | |
1909 – złoty medal, Koninklijk Aardrijkskundig Genootschap van Antwerpen | 1910 – Elisha Kent Kane Gold Medal, Geographical Society of Philadelphia | |
1909 – złoty medal, Royal Yacht Club van België | 1910 – Helen Culver Gold Medal, Geographical Society of Chicago | |
1909 – złoty medal, Det Kongelige Danske Geografiske Selskab | 1910 – złoty medal, Rosyjskie Towarzystwo Geograficzne | |
1909 – złoty medal, Société de Géographie | 1910 – złoty medal, Gesellschaft für Erdkunde | |
1909 – złoty medal, Svenska Sällskapet för Antropologi och Geografi | 1911 – Order Korony III klasy (Prusy) | |
1909 – złoty medal, Società Geografica Italiana | 1916 – Oficer Orderu Zasługi (Chile) | |
1909 – Cullum Geographical Medal, American Geographical Society | 1918 – Medal Zwycięstwa z wyróżnieniem (Wielka Brytania) | |
1909 – Odznaka Rycerza Kawalera (Wielka Brytania) | 1919 – Oficer Orderu Imperium Brytyjskiego, kat. wojskowa (Wielka Brytania) | |
Medal Wojenny Brytyjski 1914–1918 (Wielka Brytania) |
Upamiętnienie
Nazwy geograficzne
Na cześć Shackletona nazwano:
- na obszarze Antarktydy:
- Mount Shackleton[17]
- Wybrzeże Shackletona (ang. Shackleton Coast) – część wybrzeża Antarktydy Wschodniej, po zachodniej stronie Lodowca Szelfowego Rossa[18]
- Lodowiec Shackletona (ang. Shackleton Glacier) – lodowiec w Górach Transantarktycznych w Antarktydzie Wschodniej[19]
- Góry Shackletona (ang. Shackleton Range) – pasmo górskie w Górach Transantarktycznych w Antarktydzie Wschodniej[20]
- Lodowiec Szelfowy Shackletona (ang. Shackleton Ice Shelf) – lodowiec szelfowy w Antarktydzie Wschodniej, przylegający do Ziemi Wilkesa, między Wybrzeżem Królowej Marii na zachodzie i Wybrzeżem Knoxa na wschodzie[21]
- Shackleton Icefalls – wodospad lodowy na Lodowcu Beardmore’a[22]
- Shackleton Inlet – wysepka między Cape Wilson a Cape Lyttelton na Morzu Rossa[23]
- Mount Shackleton – szczyt w Canadian Rockies[3]
- Shackleton Bjerg – szczyt na Grenlandii[3]
- krater księżycowy Shackleton[24]
- planetoidę (289586) Shackleton[25]
Pomniki
- W 1932 roku odsłonięto przed siedzibą Królewskiego Towarzystwa Geograficznego pomnik Shackletona autorstwa Charles’a Sargeanta Jaggera (1885–1934)[26]
- W 2024 roku w Opactwie Westminsterskim odsłonięto tablicę pomiątkową projektu Willa Davies’a[27]
Wyprawy
- W 1994 roku Trevor Potts powtórzył rejs Shackletona w replice szalupy ratunkowej „James Caird” z Elephant Island do Georgii Południowej[28]
- W 2013 roku na prośbę rodziny Shackletona rejs w replice szalupy ratunkowej i przeprawę przez góry Georgii powtórzył Tim Jarvis[29]
- W 2014 roku, w 100. rocznicę wyprawy Shackletona, polski jacht „Polonus” miał przepłynąć z Londynu do Georgii Południowej, jednak 23 grudnia 2014 roku jacht wpadł na mieliznę u brzegów Wyspy Króla Jerzego, a po ściągnięciu go z mielizny okazało się, że uszkodzenia uniemożliwiają kontynuowanie wyprawy i rejs musiał został przerwany[30] .
Książki
- 1959 – Alfred Lansing, Endurance: Shackleton’s Incredible Voyage (w Polsce jako: Antarktyczna podróż sir Ernesta Shackletona, wydawnictwo Mayfly, 2010, ISBN 978-83-929483-3-9)
- 1982 – Alina i Czesław Centkiewiczowie, Na białym szlaku – opowiadanie „Rycerz wielkiej przygody”[31]
- 1998 – Caroline Alexander, The Endurance: Shackleton’s Legendary Antarctic Expedition, (w Polsce: Niezłomny. Legendarna wyprawa Shackeltona i statku Endurance na Antarktydę, Wydawnictwo Poznańskie, 2021, ISBN 978-83-66657-80-9)
- 2001 – Lennard Bickel, Shackleton’s Forgotten Men: The Untold Tragedy of the Endurance Epic
- 2001 – Margaret Morrell, Stephanie Capparell, Shackleton’s Way: Leadership Lessons from the Great Antarctic Explorer (z przedmową Alexandry Shackleton)
- 2008 – Beau Riffenburgh, Shackleton’s Forgotten Expedition
Filmy
- 1983 – Shackleton – czteroodcinkowy serial telewizyjny; w roli Ernesta Shackletona David Schofield[32][33]
- 2000 – The Endurance: Shackleton's Legendary Antarctic Expedition – film dokumentalny przedstawiający przebieg wyprawy transantarktycznej z lat 1914–1916, w roli narratora Liam Neeson[34]
- 2002 – Shackleton – film fabularny przedstawiający przebieg wyprawy transantarktycznej z lat 1914–1916; w roli Ernesta Shackletona Kenneth Branagh[35]
- 2013 – Shackleton: Death or Glory[36]
- 2023 – Shackleton: The Greatest Story of Survival[37]
Inne formy
- Nazwiskiem Shackletona nazwano jeden z samolotów marynarki – Avro Shackleton[38]
- W 2011 roku – z okazji urodzin Shackletona – wyszukiwarka Google uhonorowała naukowca okolicznościowym Google Doodle[39]
- W 2011 roku firma Whyte and Mackay odtworzyła whisky znalezioną na Antarktydzie w jednym ze składów Shackletona w 2007 roku[40] i sprzedaje ją jako Shackleton Whiskey; ze sprzedaży każdej butelki przekazywana jest darowizna na rzecz nowozelandzkiej organizacji Antarctic Heritage Trust[41]
Uwagi
- ↑ Nazywany Nemo, Shacks lub The Boss, zob. Scott Polar Research Institute ↓ .
- ↑ Encyklopedia Britannica podaje, że wyprawa osiągnęła wysokość 82°16′33″S, zob. Encyclopædia Britannica ↓ .
- ↑ Według naukowców z Massachusetts General Hospital z Bostonu, Shackleton miał chorować z powodu niedoboru witaminy B1, cierpiąc na chorobę beri-beri, zob. Gershon 2021 ↓ .
- ↑ Według innych źródeł grupa Shackletona osiągnęła 88°26′S, zob. Scott Polar Research Institute ↓ .
- ↑ Według innych źródeł grupa Shackletona znalazła się ok. 180 km od bieguna, zob. Riffenburgh 2007 ↓, s. 889Encyclopædia Britannica ↓ .
- ↑ Nazwa statku nawiązywała do motta rodziny Shackletona – By endurance we conquer, co w wolnym tłumaczeniu na język polski znaczy „wytrwałością zwyciężamy”, zob. Riffenburgh 2007 ↓, s. 527Koehn 2017 ↓, s. 29.
- ↑ Miejsce zatonięcia statku pozostawało nieznane przez ponad 100 lat, dopiero w 2022 roku wyprawa Endurance22 odnalazła wrak na głębokości ponad 3000 m, ok. 4 mile na południe od pozycji podanej przez kapitana Worsley’a, zob. Falklands Maritime Heritage Trust 2022 ↓ .
- ↑ Według brytyjskich lekarzy Caldera i Tilla, Shackleton mógł umrzeć wskutek dysrytmi związanej z ubytkiem w przegrodzie międzyprzedsionkowej, zob. Calder i Till 2016 ↓ .
Przypisy
- ↑ a b c d Encyclopædia Britannica ↓.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m Scott Polar Research Institute ↓.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am an ao ap Murphy 2009 ↓.
- ↑ The London Gazette 1901 ↓.
- ↑ a b c d e f g Riffenburgh 2007 ↓, s. 889.
- ↑ UCSB Cylinder Audio Archive ↓.
- ↑ a b Riffenburgh 2007 ↓, s. 527.
- ↑ Shackleton 1920 ↓, s. 28.
- ↑ Riffenburgh 2007 ↓, s. 527–528.
- ↑ Shackleton 1920 ↓, s. 77–88.
- ↑ a b c Riffenburgh 2007 ↓, s. 528.
- ↑ a b c d e f g Riffenburgh 2007 ↓, s. 529.
- ↑ a b Wright 2018 ↓, s. 67–68.
- ↑ Wright 2018 ↓, s. 68.
- ↑ Wright 2018 ↓, s. 73.
- ↑ The London Gazette 1909 ↓.
- ↑ SCAR Composite Gazetteer of Antarctica and Gazetteer of the British Antarctic Territory – Mount Shackleton ↓.
- ↑ SCAR Composite Gazetteer of Antarctica and United States Gazetteer – Shackleton Coast ↓.
- ↑ SCAR Composite Gazetteer of Antarctica and United States Gazetteer – Shackleton Glacier ↓.
- ↑ SCAR Composite Gazetteer of Antarctica and Gazetteer of the British Antarctic Territory – Shackleton Range ↓.
- ↑ SCAR Composite Gazetteer of Antarctica and United States Gazetteer – Shackleton Ice Shelf ↓.
- ↑ SCAR Composite Gazetteer of Antarctica and United States Gazetteer – Shackleton Icefalls ↓.
- ↑ SCAR Composite Gazetteer of Antarctica and United States Gazetteer – Shackleton Inlet ↓.
- ↑ Gazetteer of Planetary Nomenclature ↓.
- ↑ (289586) Shackleton w bazie Jet Propulsion Laboratory (ang.)
- ↑ Matthews 2014 ↓, s. 151–152.
- ↑ westminster-abbey.org ↓.
- ↑ Smith 2012 ↓.
- ↑ timjarvis.org ↓.
- ↑ Wyprawa Shackleton 2014 ↓.
- ↑ Czesław JacekC.J. Centkiewicz Czesław JacekC.J., Na białym szlaku, Wyd. 10, Warszawa: Instytut Wydawniczy „Nasza Księgarnia”, 1982, ISBN 83-10-08149-9, OCLC 750519847 [dostęp 2021-07-04] .
- ↑ BBC ↓.
- ↑ Icebound in the Antarctic w bazie IMDb (ang.)
- ↑ The Endurance w bazie IMDb (ang.)
- ↑ Shackleton w bazie IMDb (ang.)
- ↑ Shackleton: Death or Glory w bazie IMDb (ang.)
- ↑ Shackleton: The Greatest Story of Survival w bazie IMDb (ang.)
- ↑ Ferguson 2013 ↓.
- ↑ doodles.google ↓.
- ↑ Whisky buried by Ernest Shackleton expedition recreated, [w:] BBC [online], 4 kwietnia 2011 [dostęp 2024-04-05] (ang.).
- ↑ Antarctic HeritageA.H. Trust Antarctic HeritageA.H., Shackleton Whisky, [w:] nzaht.org [online] [dostęp 2024-04-05] (ang.).
Bibliografia
- BBC, Shackleton [online] [dostęp 2024-04-02] (ang.).
- Calder, Ian, Till, Jan. Shackleton’s heart. „Journal of the Royal Society of Medicine”, s. 106–108, 2016. 109. DOI: 10.1177/0141076815624423. [dostęp 2024-04-01]. (ang.).
- Ernest-Henry-Shackleton, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2024-04-01] (ang.).
- Ernest Shackleton's Birthday, [w:] www.google.com [online], 15 lutego 2011 [dostęp 2024-04-02] (ang.).
- Falklands Maritime HeritageF.M.H. Trust Falklands Maritime HeritageF.M.H., Endurance is Found [online], 9 marca 2022 [dostęp 2024-04-01] (ang.).
- Ferguson, Norman: The Little Book of Aviation. History Press, 2013. ISBN 978-0-7524-9285-8. [dostęp 2024-04-05].
- Gazetteer of PlanetaryG.P. Nomenclature Gazetteer of PlanetaryG.P., Shackleton, [w:] planetarynames.wr.usgs.gov [online] [dostęp 2024-04-01] (ang.).
- Gershon, Livia. What Mysterious Illness Plagued Polar Explorer Ernest Shackleton?. „Smithsonian magazine”, 2021-05-19. [dostęp 2024-04-01]. (ang.).
- Koehn, Nancy: Forged in Crisis The Power of Courageous Leadership in Turbulent Times. Scribner, 2017. ISBN 978-1-5011-7444-5. [dostęp 2024-03-24]. (ang.).
- Matthews, Peter: London’s Statues and Monuments. Bloomsbury Publishing, 2012. ISBN 978-0-7478-1121-3. [dostęp 2024-04-05].
- Mount Shackleton (Gazetteer of the British Antarctic Territory). W: Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR): SCAR Composite Gazetteer of Antarctica. (ang.).
- Murphy, David: Shackleton, Sir Ernest Henry. W: Dictionary of Irish Biography. 2009. DOI: 10.3318/dib.007987.v1.
- My south polar expedition, [w:] cylinders.library.ucsb.edu [online] [dostęp 2024-04-01] (ang.).
- OpactwoO. Westminsterskie OpactwoO., Sir Ernest Shackleton, [w:] www.westminster-abbey.org [online] [dostęp 2024-04-05] (ang.).
- Riffenburgh, Beau: Encyclopedia of the Antarctic. Taylor & Francis, 2007. ISBN 978-0-415-97024-2. [dostęp 2024-04-01]. (ang.).
- Shackleton, Ernest: South: the story of Shackleton's last expedition, 1914–1917. New York: The Macmillan Company, 1920. [dostęp 2024-04-01]. (ang.).
- Shackleton, Jonathan, MacKenna, John: Shackleton: an Irishman in Antarctica. University of Wisconsin Press, 2002. ISBN 978-0-299-18620-3.
- Shackleton Online. Meet the pioneers. Biography. Ernest Henry Shackleton, [w:] Scott Polar Research Institute, Department of Geography, University of Cambridge [online] [dostęp 2024-04-01] (ang.).
- Shackleton Coast ( United States Gazetteer). W: Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR): SCAR Composite Gazetteer of Antarctica. (ang.).
- Shackleton Glacier (United States Gazetteer). W: Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR): SCAR Composite Gazetteer of Antarctica. (ang.).
- Shackleton Ice Shelf (United States Gazetteer). W: Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR): SCAR Composite Gazetteer of Antarctica. (ang.).
- Shackleton Icefalls (United States Gazetteer). W: Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR): SCAR Composite Gazetteer of Antarctica. (ang.).
- Shackleton Inlet (United States Gazetteer). W: Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR): SCAR Composite Gazetteer of Antarctica. (ang.).
- Shackleton Range (Gazetteer of the British Antarctic Territory). W: Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR): SCAR Composite Gazetteer of Antarctica. (ang.).
- Smith, K. Annabelle. Reliving Shackleton’s Epic Endurance Expedition. „Smithsonian magazine”, 2012-05-21. [dostęp 2024-03-24]. (ang.).
- The London Gazette, wyd. 28311, 1909 [dostęp 2024-04-01] (ang.).
- The London Gazette, wyd. 27322, 1901 [dostęp 2024-04-01] (ang.).
- Shackleton Epic Expedition, [w:] timjarvis.org [online] [dostęp 2024-04-02] (ang.).
- Wright, Damien. Shackleton’s Men in the Arctic: Polar Explorers and Arctic Warfare in North Russia 1918-19. „The James Caird Society Journal”. 9, s. 67–79, 2018. [dostęp 2024-04-01]. (ang.).
- Wyprawa Shackleton 2014 [online] [dostęp 2024-04-02] (pol.).
Linki zewnętrzne
- Shackleton's Story [online], James Caird Society [dostęp 2024-04-01] .
- ISNI: 0000000121208861
- VIAF: 12338195
- LCCN: n50002512
- GND: 118764950
- NDL: 00694933
- LIBRIS: rp357z790ksvwwc
- BnF: 12107714x
- SUDOC: 031750133
- SBN: CUBV145450
- NLA: 35491513
- NKC: jo2003168073
- DBNL: shac001
- RSL: 000150074
- BNE: XX1438303
- NTA: 069983232
- BIBSYS: 90096019
- CiNii: DA0609519X
- Open Library: OL231630A, OL4327252A
- PLWABN: 9810536470905606
- NUKAT: n98041961
- OBIN: 36034
- J9U: 987007267966605171
- PTBNP: 1240067
- CANTIC: a10156793
- LNB: 000065299
- NSK: 000565288
- CONOR: 89215587
- BNC: 000038470
- ΕΒΕ: 237773
- BLBNB: 000251174
- KRNLK: KAC200504842
- LIH: LNB:DNaH;=BR
- PWN: 3974451
- Britannica: biography/Ernest-Henry-Shackleton
- Treccani: sir-ernest-shackleton
- БРЭ: 4693410
- NE.se: ernest-h-shackleton
- SNL: Ernest_Shackleton
- VLE: ernest-henry-shackleton
- Catalana: 0062420
- Hrvatska enciklopedija: 55645