José de San Martín
![]() José de San Martín – portret | |||
Data urodzenia | 25 lutego 1778 | ||
---|---|---|---|
Data śmierci | 17 sierpnia 1850 | ||
Prezydent Peru | |||
Okres | od 28 lipca 1821 | ||
Następca | Francisco Luna Pizarro | ||
![]() | |||
| |||
|
José Francisco de San Martín y Matorras (ur. 25 lutego 1778, zm. 17 sierpnia 1850) – argentyński generał i przywódca powstania południowych narodów Ameryki Południowej przeciw hiszpańskiemu panowaniu. Bohater narodowy Argentyny, Chile i Peru.
Urodził się w urzędniczej rodzinie w hiszpańskim Wicekrólestwie La Platy. Edukację pobierał w Hiszpanii. Tam też rozpoczął karierę wojskową. Walczył z Portugalczykami w Afryce i Francuzami w Hiszpanii (powstanie przeciwko Napoleonowi I).
W 1812 rozpoczął walkę o niepodległość Argentyny (1816). Dowodził wojskami, które dokonały inwazji na Boliwię; w 1817 odniósł zwycięstwo w bitwie pod Chacabuco.
W marcu 1818 jego oddziały wkroczyły do Santiago, w kwietniu wygrał bitwę pod Maipú. W lipcu 1821 zajął Limę, stolicę Peru.
Po spotkaniu z Simonem Bolivarem 26 lipca 1822 zrezygnował z dowództwa na rzecz Bolivara oraz wycofał się z życia publicznego. W 1824 opuścił Amerykę Południową i udał się na emigrację do Francji.
W 1880 jego szczątki zostały przewiezione do Buenos Aires.
Jego imieniem jest nazwane bardzo wysokie argentyńskie odznaczenie państwowe ustanowione 17 grudnia 1957 – Order Wyzwoliciela San Martina.
Jego wizerunek znajduje się na licznych argentyńskich monetach w tym na:
- monetach obiegowych o nominale 5, 10 i 20 centavo bitych w latach 1950-1956[1];
- monetach obiegowych o nominale 50 centavo bitych w latach 1952-1956[2];
- monetach okolicznościowych o nominale 50 i 100 peso wybitych w 1978 roku z okazji dwusetnej rocznicy urodzin San Martína[3][4];
- monetach obiegowych o nominale 50 i 100 peso bitych w latach 1979-1981[5][6][7][8];
- wybitej w 2000 roku złotej monecie kolekcjonerskiej o nominale 5 peso oraz monecie okolicznościowej o nominale 50 centavo upamiętniających 150. rocznicę śmierci San Martína[9][10].
W 1992 roku został przedstawiony wraz z Simónem Bolívarem na bahamskiej srebrnej monecie kolekcjonerskiej o nominale 5 dolarów upamiętniającej pięćsetlecie odkrycia Ameryki[11]. W 1993 roku jego wizerunek znalazł się na wydanej z tej samej okazji srebrnej monecie kolekcjonerskiej Wysp Cooka o nominale 50 dolarów[12].
Przypisy
- ↑ Argentyna › Peso argentyńskie (1881-1969). ucoin.net. [dostęp 2024-06-06].
- ↑ Argentyna 50 centavo, 1952-1956. ucoin.net. [dostęp 2024-06-06].
- ↑ Argentyna 50 peso, 1978 – 200 rocznica urodzin José'go de San Martína. ucoin.net. [dostęp 2024-06-06].
- ↑ Argentyna 100 peso, 1978 – 200 rocznica urodzin José'go de San Martína. ucoin.net. [dostęp 2024-06-06].
- ↑ Argentyna 50 peso, 1979-1980. ucoin.net. [dostęp 2024-06-06].
- ↑ Argentyna 50 peso, 1980-1981. ucoin.net. [dostęp 2024-06-06].
- ↑ Argentyna 100 peso, 1979-1980. ucoin.net. [dostęp 2024-06-06].
- ↑ Argentyna 100 peso, 1980-1981. ucoin.net. [dostęp 2024-06-06].
- ↑ Argentyna 5 peso, 2000 – 150. rocznica śmierci generała San Martina. ucoin.net. [dostęp 2024-06-06].
- ↑ Argentyna 50 centavo, 2000 – 150. rocznica śmierci generała San Martina. ucoin.net. [dostęp 2024-06-06].
- ↑ Bahamy 5 dolarów, 1992 – 500 lat Ameryki – Simón Bolívar i José de San Martín. ucoin.net. [dostęp 2024-06-06].
- ↑ Wyspy Cooka 50 dolarów, 1993 – 500. rocznica odkrycia Ameryki – José de San Martín. ucoin.net. [dostęp 2024-06-06].
Bibliografia
- Jose de San Martin, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2022-10-07] (ang.).
- p
- d
- e
|
- kursywa – pełniący obowiązki prezydenta
- PWN: 3971878
- Britannica: biography/Jose-de-San-Martin
- Universalis: jose-de-san-martin
- БРЭ: 3533374
- NE.se: jose-de-san-martin
- SNL: José_de_San_Martín
- VLE: jose-de-san-martin
- Catalana: 0058775
- DSDE: José_de_San_Martín
- Hrvatska enciklopedija: 54459