Tempura
potrawa | |||
![]() Tempura w zestawie, z przodu sos tentsuyu | |||
Kuchnia | |||
---|---|---|---|
Miejsce powstania | Portugalia | ||
Obróbka żywności | smażenie | ||
Składniki | |||
| |||
| |||
|
Tempura (jap. 天ぷら, てんぷら, 天麩羅, 天婦羅 tenpura; wym. tempura[a]) – potrawa kuchni japońskiej, pochodząca z Portugalii[1].
Historia
Tempura została wprowadzona do Japonii przez portugalskich misjonarzy jezuickich w XVI wieku[2].
Na temat pochodzenia wyrazu tempura są różne opinie, ale najczęściej mają one związek z postem. Słownictwo docierające do Japonii z Zachodu było często źle rozumiane (jak np. ciasto kasutera) z powodu braku wzajemnej znajomości języków lub przeinaczane, upraszczane fonetycznie ze względu na specyfikę języka japońskiego. Jedna z teorii znajduje źródło w powiedzeniu w języku łacińskim „ad tempora quadragesimae” („w czasach Wielkiego Postu”). Inna – mówi o słowach w języku portugalskim, dotyczących liturgicznie bezmięsnych posiłków[1][2].
Jedną z potraw konsumowanych przez docierających do Japonii portugalskich misjonarzy, żeglarzy i kupców były „peixinhos da horta”, czyli „małe rybki z ogrodu”. Były to panierowane i smażone w głębokim tłuszczu strąki zielonej fasoli, spożywane podczas Wielkiego Postu, razem z rybami i innymi warzywami. Stąd łacińskie słowo „tempora” z „ad tempora quadragesimae”, przeszło do japońskiego jako tempura[1][2].
Przyrządzanie
Do jej przygotowania wykorzystuje się rzadkie ciasto składające się z jajka, wody i pszennej mąki. W cieście możemy obtoczyć m.in.: ryby, krewetki (głównie), kalmary, małże, grzyby (np. shiitake, enoki-take), warzywa (yasai-tempura)[3]. Obtoczone składniki smaży się krótko (4–5 min.) na głębokim oleju.
Do tempury nie używa się japońskiej bułki tartej (panko). Potrawy z panko nazywa się furai (np. ebi furai).
Po wyjęciu z tłuszczu układa się składniki na papierowych serwetkach, aby go odsączyć. Tempurę podaje się w różny sposób: samą, ułożoną w miseczce na ryżu (tendon), jako tempura-miso-rāmen, z dodatkiem surowych warzyw (np. daikon) i sosem do maczania (tentsuyu)[b].
Jednym z rodzajów tempury jest kakiage. Składniki potrawy są krojone w kawałki, mieszane i smażone w wiązkach[4].
Galeria
- „Peixinhos da horta”, portugalskie danie, które dało początek japońskiej tempurze
- Krewetka, papryczka shishitō (jap. odmiana Capsicum annuum, papryka roczna), imbir japoński (Zingiber mioga)
- Tendon (tempura-donburi)
- Okres Edo, kram serwujący tempurę (nazwa pisana od prawej, eksponat muzealny)
-
- Tempura-udon
Uwagi
- ↑ Tenpura → „n” wymawia się różnie w zależności od następującej po nim spółgłoski: przed: „m”, „p”, „b” → „m” (stąd tempura); przed: „n”, „r”, „ts”, „z”, „ch” „j” „t”, „d” → „n” (stąd tendon).
- ↑ Tentsuyu → sos ten różni się w zależności od pory roku i składników, ogólnie składa się z: trzech części dashi, jednej części mirinu i jednej części sosu sojowego (shōyu). W przypadku składników o silnym zapachu lub smaku zamiast mirinu można użyć sake i cukru lub mniej lub więcej shōyu. W przypadku tempury tentsuyu jest powszechnie podawany ze startą białą rzodkwią daikon.
Przypisy
- ↑ a b c 新明解国語辞典. Tokyo: Sanseido Co., Ltd., 2018, s. 1051. ISBN 978-4-385-13107-8.
- ↑ a b c The History of Tempura. MICHELIN Guide, 2021. [dostęp 2022-12-03]. (ang.).
- ↑ tempura, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2023-04-30] .
- ↑ Richard Hosking: A Dictionary of Japanese Food. Tokyo: Tuttle Publishing, 1996, s. 64. ISBN 978-4-8053-1335-0.
Bibliografia
- Kordzińska-Nawrocka, Iwona: Japońska sztuka kulinarna, Warszawa 2008, str. 211-225, ISBN 978-83-7436-171-2
- Barber, Kimiko: Kuchnia japońska, Poznań 2004, ISBN 978-83-245-1759-6
- MagdalenaM. Tomaszewska-Bolałek MagdalenaM., Tradycje kulinarne Japonii, Warszawa: Hanami, 2006, ISBN 83-60740-00-3, ISBN 978-83-60740-00-2, OCLC 749211591 .
- Hosking, Richard: A Dictionary of Japanese Food, Tuttle Publishing, ISBN 978-0-8048-2042-4
- Doi, Masaru: Cook Japanese, Kodansha International Ltd., Tokyo, New York & San Francisco, ISBN 087011-121-3
Linki zewnętrzne
- Przepis na tempurę (Strona polska w Japonii)
- Przepis (newsweek.pl)
- PWN: 3986361
- Britannica: topic/tempura
- SNL: tempura
- Catalana: 0281239
- DSDE: tempura