Mundur ludowego Wojska Polskiego
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/Wojsko_Polskie_1956_-_2010.jpg/300px-Wojsko_Polskie_1956_-_2010.jpg)
Mundur ludowego Wojska Polskiego – ubiór żołnierza sił zbrojnych sformowanych w latach 1943–1944 w ZSRR oraz wywodzącego się z nich Wojska Polskiego w Polsce Ludowej w latach 1944–1952 i Sił Zbrojnych Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w latach 1952–1989.
Mundur okresu wojny
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7e/Polish_1st_Infantry_Division_%281943%29.jpg/250px-Polish_1st_Infantry_Division_%281943%29.jpg)
W 1943 roku wśród organizatorów 1 Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki nie było zgodności poglądów co do odrębności mundurowej tworzącego się od podstaw Wojska Polskiego. Część z nich chciała przyjąć wzorce sowieckie (w PSZ na Zachodzie jako zasadę przyjęto, że mundury będą kroju i barwy państw sojuszniczych z polskimi odznakami stopni wojskowych i polskim godłem wojskowym[1], część nawiązać ściśle do tradycji Wojska Polskiego II RP.
Władze sowieckie widziały jednak potrzebę zamanifestowania istnienia i udziału w walce odrębnych polskich oddziałów, w polskich mundurach i z narodowymi sztandarami[2]. Wiosną 1943 roku wszystkim żołnierzom formującej się dywizji wydano jednak polowe, sowieckie umundurowanie. Szeregowcy nosili furażerki, drelichowe bluzy nakładane przez głowę, drelichowe spodnie do owijaczy noszone z szaroniebieskimi owijaczami[3]. Mundury oficerskie składały się z furażerki, szewiotowej bluzy, gabardynowych spodni i długich czarnych butów skórzanych. Pasy główne wzoru sowieckiego: jednobolcowe, parciane z gumową wstawką wzmacniająca – dla szeregowych, jednobolcowe skórzane – dla podoficerów i dwubolcowe, skórzane ze sprzączką mosiężną lub z jasnego metalu – dla oficerów[3].
Na sowieckich mundurach wolno było nosić polskie oznaki. Do furażerek doczepiano różnego kształtu orły wycinane z blachy z puszek po konserwach, na bluzy Armii Czerwonej doszywano naramienniki, a tasiemki od bielizny posłużyły jako oznaki stopni podoficerskich. W owym czasie oficerowie różnili się od szeregowych butami z długą cholewą i skórzanymi pasami z paskiem przez ramię[4].
W tym samym czasie powstawały w Zarządzie Głównym Związku Patriotów Polskich w Moskwie pierwsze szkice i projekty poszczególnych części ubioru[2]. Nowy mundur miał być wierną kopią munduru polowego żołnierzy września 1939.
Pierwsze polskie mundury otrzymali oficerowie w końcu maja, natomiast szeregowi w końcu czerwca i na początku lipca 1943 roku[4]. Nakryciem głowy była czapka polowa wzorowana na rogatywce wz. 37. Starano się ją upodobnić do przedwojennych czapek garnizonowych przez usztywnienie jej wierzchu zgiętym w kwadrat drutem. Noszono je przede wszystkim przy okazji różnych uroczystości. W polu zakładano sowieckie furażerki i hełmy.
Kurtka ogólnowojskowa była w zasadzie kopią kurtki z 1936 roku. Różnice polegały na zastąpieniu drelichowych naramienników sukiennymi i zmianie zapięcia na sześć lakierowanych zieloną farbą guzików z orłem innego typu[4]. Spodnie zbliżone były krojem do noszonych przed rokiem 1939 spodni do butów i owijaczy. Oficerowie i podoficerowie piechoty, nosili spodnie wpuszczone w buty z cholewami. Szeregowi piechoty używali owijaczy. Buty z cholewami nosili także artylerzyści, kawalerzyści, czołgiści, łącznościowcy i saperzy. Kobiety, oprócz spodni ogólnowojskowych otrzymały tzw. pumpy spinane pod kolanem i granatowe lub zielone spódnice[4]. Płaszcze sukienne były szyte ściśle według przedwojennego wzoru.
Obuwie i pozostałe elementy umundurowania[a] w oddziałach tworzonych w ZSRR pochodziły z magazynów sowieckich[4].
![Orzeł tzw. wzór 43 (piastowski), noszony m.in. na czapkach przez żołnierzy 1 Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/41/KURICA.png/200px-KURICA.png)
Nowym elementem oznak wojska było godło, orzeł bez tradycyjnej tarczy, nawiązujący do tradycji piastowskich. Za wzór przyjęto wizerunek orła z sarkofagu Władysława Hermana w Katedrze Płockiej. Był to stylizowany neogotycki orzeł zaprojektowany około 1825 roku przez architekta, malarza i rysownika Zygmunta Vogla. Reprodukcję tego orła znalazła instruktorka ZPP, pisarka Janina Broniewska w zbiorach zamieszkałego w Moskwie historyka sztuki prof. Pawła Ettingera. Orzeł ten miał on symbolizować walkę o Polskę wolną, demokratyczną, wracającą na dawne ziemie piastowskie zagrabione przed wiekami. Nowe orły, o wyrazistej sylwetce i układzie piór, wykonane z dość grubej blachy mosiężnej lub miedzianej, noszono na czapkach polowych, zimowych i na furażerkach. Malowano też je olejną białą farbą na hełmach i na sprzęcie. Od połowy 1944 roku, kiedy powołano do życia odrodzone Wojsko Polskie, na wojskowych czapkach pojawiły się masowo tradycyjne orły wojskowe z tarczą, ale z odłamaną lub odpiłowaną koroną[5].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/10/Proporczyk_piech.png/200px-Proporczyk_piech.png)
24 października 1943 roku[6] na kołnierzach kurtki i płaszcza wprowadzono oznaki rodzajów broni i służb. Stanowiły je kolorowe trójkątne proporczyki. W układzie barw zachowano barwy łapek i wypustek noszonych na kołnierzu do 1939 roku, a w kawalerii przyjęto początkowo proporczyk czerwono-jasnoniebieski. W styczniu 1945 zmieniony został nieco kształt proporczyków, poprawiono też układ barw[b], a także wprowadzono te same barwy w formie poziomych pasków szerokości pół centymetra na kołnierzach płaszczy[5].
Osobny artykuł: Barwy broni i służb ludowego Wojska Polskiego.
W 1944 roku w wojsku pojawiło się coraz więcej elementów dawnego umundurowania przedwojennego. Wyżsi oficerowie zaczęli nosić usztywnioną rogatywka z barwnym otokiem. Czapki generalskie różniły się od tych sprzed 1939 roku granatowym otokiem, na którym odmiennie naszywano srebrną taśmę[3] lub haftowano wężyk generalski. W użyciu były też dawne skórzane pasy oficerskie i żołnierskie, buty oficerskie z usztywnioną cholewą i kolorowe łapki z haftowanym wężykiem na kołnierzach kurtek. Użytkowanie tych elementów ubioru wojskowego oraz godła z tarczą było samorzutne, bez normowania zarządzeniami i rozkazami i powszechnie tolerowane o ile wygląd żołnierza nie wykraczał swoją indywidualnością poza ramy przepisów sprzed roku 1939[7]. Generałowie i wyżsi oficerowie otrzymali kurtki z kołnierzem wykładanym, koszulą i krawatem khaki.
Żołnierze tworzonej w Lublinie marynarki wojennej otrzymali mundury przerobione ze zdobycznych marynarskich mundurów niemieckich[7].
Szaro stalowy mundur lotnictwa nawiązywał do munduru wprowadzonego w Polsce w 1936 roku. Nakryciem głowy była okrągła czapka orłem wzoru kościuszkowskiego. Noszono też orły niklowane, a także przedwojenne, z husarskimi skrzydłami[8]. Na rękawach kurtek oficerskich naszywano galony z białej taśmy, odpowiadające dystynkcjom sowieckim[c]. Do kurtki noszone były koszule z krawatem – często khaki. Podoficerowie i szeregowcy mieli z reguły umundurowanie khaki, wzoru ogólnowojskowego. Ubiór roboczy na lotnisku składał się zwykle z granatowego, szarego lub zielonego kombinezonu roboczego, nakładanego na mundur, i z szarej furażerki z orłem. Ubiór do lotów typu sowieckiego składał się z lotniczego hełmu, kombinezonu khaki i butów skórzano-filcowych lub skórzanych na futrze[8].
Na mundurach stosowano oznaki stopni wojskowych według przepisów obowiązujących w 1939 roku. Zmieniono tylko dystynkcje chorążych – gwiazdkę nakładano na płaski galon biegnący wzdłuż przez środek naramiennika[9]. Początkowo stosowano gwiazdki sowieckie przewidziane dla oficerów młodszych. Zakazywano używania dużych gwiazdek wzoru dla oficerów starszych[9].
Mundur po 1949
Umundurowanie żołnierzy do 1949 roku nie odbiegało zasadniczo od umundurowania z końcowego okresu wojny[10]. Obowiązywały przepisy ubiorcze sprzed 1939 roku. Rozkaz Naczelnego Dowództwa WP z 14 sierpnia 1945 roku ustalał jedynie zasadnicze zestawy mundurowe. W sierpniu 1945 roku uchwała Rady Ministrów nakazywała zaopatrzenie wszystkich oficerów w mundury sukienne i szewiotowe oraz sztywne czapki garnizonowe. Generałowie, oprócz zestawów mundurowych przewidzianych dla oficerów, nosili kurtki z kołnierzem wykładanym z koszulą i krawatem oraz długie spodnie z granatowymi lampasami i czarne trzewiki lub sztyblety[10]. Wprowadzony dla oficerów ubiór wyjściowy obejmował czapkę garnizonową z otokiem barwy broni, kurtkę z kołnierzem zapiętym pod szyję, na który naszywano patki z haftowanymi srebrnym bajorkiem wężykami na suknie barwy broni, spodnie długie i trzewiki chromowe czarne. Podoficerowie i szeregowcy wojsk lądowych otrzymali patki barwne ze srebrnym wężykiem na kołnierzu[10].
1949
W 1949 roku dokonano pierwszej po wojnie, zasadniczej reformy umundurowania[11]. Zostały wprowadzone "Przepisy Ubiorcze Żołnierzy Wojska Polskiego", które miały obowiązywać od 1 stycznia 1951 roku[12]. Przepisy ustanowiły umundurowanie typu ogólnowojskowego: w wojskach lądowych koloru khaki, czapki okrągłe z otokiem i wypustką koloru ciemnokarminowego, guziki, czapki i godła z metalu niklowanego. Krój munduru nie odbiegał od kroju starego wzoru, z tym, że na kołnierz kurtek oficerskich i podoficerskich wprowadzono patki koloru ciemnokarminowego z wężykiem haftowanym matowosrebrnym bajorkiem i wypustką barwy wojsk lub służby. Na kołnierzu płaszcza – patki w formie pasków poziomych: pasek dolny koloru otoku, górny koloru wojsk lub służby. Na okres wiosenno-jesienny oficerowie otrzymali gabardynowe płaszcze letnie koloru piaskowo-popielatego. Dla szeregowców i oficerów wojsk lądowych ustalono trzy rodzaje ubiorów – polowy, ćwiczebny i wyjściowy. Dla żołnierzy służby zasadniczej, jednostek saperskich, łączności oraz jezdnym pozostawiono buty z cholewami. W wojskach pancernych pozostawiono umundurowanie koloru stalowego, czapki okrągłe z otokiem czarnym, guziki, oznaki i godło z metalu niklowanego i oksydowanego. Dla kadry przewidziano kurtki z kołnierzem wykładanym oraz koszule stalowo-niebieskie i czarne krawaty. Dotychczasowe płaszcze zastąpiono półpłaszczami dla wszystkich żołnierzy. Rodzaje ubiorów – jak w wojskach lądowych[12]. W wojskach lotniczych pozostawiono umundurowanie koloru stalowego, wprowadzono natomiast czapkę garnizonową okrągłą – kroju marynarskiego z otokiem czarnym i na czapce godło typu marynarskiego[d], kurtki oficerskie z kołnierzem wykładanym bez naramienników, oraz koszule barwy stalowej z czarnym krawatem. Guziki, oznaki i godło barwy złotej. Zmienił się wygląd płaszczy oficerskich, które miały kołnierze wykładane oraz czarne naramienniki nakładane z dystynkcjami typu marynarskiego. Płaszcze służby zasadniczej były jednorzędowe, również z czarnymi naramiennikami. Dla lotników wprowadzono trzy rodzaje ubiorów – do lotu, ćwiczebny i wyjściowy[12]. Marynarka wojenna pozostawała przy tradycyjnym kroju oraz barwach granatowej i białej. Oznaki, godło i guziki barwy złotej[13]. Marynarka otrzymała dwa rodzaje ubiorów – ćwiczebny i wyjściowy[12].
1952
W 1952 roku wprowadzono nowe przepisy ubiorcze polegające przede wszystkim na ujednoliceniu mundurów wszystkich rodzajów sił zbrojnych, wojsk i służb z wyjątkiem marynarki wojennej. Wojska lądowe, wojska lotnicze, wojska obrony przeciwlotniczej i piechota morska otrzymały ubiory koloru khaki: polowy, służbowy, wyjściowy[14]. Ubiór galowy wprowadzony z dniem 12 grudnia 1953 roku przysługiwał podoficerom nadterminowym i oficerom zawodowym[15].
Wojska lądowe[e], wojska obrony przeciwlotniczej i piechota morska oraz uczniowie szkół wojskowych otrzymali otoki, wypustki, patki, naramienniki i lampasy koloru ciemnokarminowego, generałowie – jasnokarminowego[f]. W 1 Dywizji Piechoty pozostawiono żółty otoki patki koloru żółtego, a wypustki i lampasy ciemnokarminowego[14].
W jednostkach pancernych i zmechanizowanych wprowadzono otoki i patki koloru czarnego, a wypustki i lampasy ciemno-karminowego. Uczniowie oficerskiej szkoły wojsk pancernych nosili naramienniki czarne[14].
Dla żołnierzy wojsk lotniczych wprowadzono otoki i wypustki koloru chabrowego. W tym kolorze były również generalskie lampasy na spodniach oraz lampasy i naramienniki na ubiorze uczniów szkół wojskowych[14].
Marynarka Wojenna pozostawała przy tradycyjnej barwie granatowej i białej, z tym że wprowadzono białe wypustki na czapkach oraz guziki mosiężne z tłoczonym znakiem kotwicy na tle Krzyża Grunwaldu[14].
Żołnierze wojsk wewnętrznych otrzymali umundurowanie typu ogólnowojskowego, zachowując tradycyjne barwy: KBW – granatowe, WOP – zielone
Dla kadry wojsk lądowych i lotniczych do munduru wyjściowego wprowadzono kurtki z kołnierzem wykładanym, noszoną z koszulą i krawatem. Na kołnierzach umieszczono symbole rodzajów wojsk i służb w postaci metalowych oznak tłoczonych z blachy mosiężnej niklowanej[g] i noszonych na odpowiednich pięciokątnych, barwnych patkach. Letnie płaszcze gabardynowe starego typu zastąpiono jednorzędowymi płaszczami nieprzemakalnymi z popeliny koloru ciemnopopielatego. W marynarce wprowadzono naramienniki i białe wypustki.
Żołnierze zawodowi otrzymali ubiór galowy składający się z kurtki zapiętej pod szyją z patkami i wężykiem oraz granatowych spodni z lampasami u generałów i ciemnokarminową wypustką u oficerów i podoficerów zawodowych wojsk lądowych i chabrową dla lotnictwa. Do ubioru noszono srebrny pas i sznur galowy[16].
W ubiorach polowych zachowano inny ważny element tradycyjny w postaci polowej czapki rogatej. Noszona była ona powszechnie po zakończeniu wojny do 1952 roku, kiedy to pozostawiono ją jedynie kadrze[17]. Przywrócona została w 1961 roku dla wszystkich żołnierzy jako lekka, bawełniana rogatywka ze specjalnej tkaniny barwy polowej[17].
1957
W 1957 roku przystąpiono do prac nad opracowaniem nowego typu ubioru wojskowego[13]. W marynarce wojennej zrezygnowano z naramienników i białych wypustek. W 1958 roku wojskom lotniczym przywrócono mundur stalowy. Nowo utworzona Wojskowa Służba Wewnętrzna otrzymała białe otoki i białe sznury służbowe[18][h]) i w 1964 białe hełmy. Żołnierze oddziałów powietrznodesantowych otrzymali bordowe berety oraz specjalne mundury polowe typu "deszczyk". Jednolity mundur wyjściowy ze sznurami galowymi koloru matowo-srebrnego stanowił sobą nowy mundur galowy[16].
1961
Wypracowane w ciągu trzech lat rozwiązania ujęte zostały w „Przepisach ubiorczych żołnierzy Wojska Polskiego w czasie pokoju”. Poprzez zwiększenie ilości warstw odzieży uzyskano możliwość regulowania stopnia ocieplenia w zależności od aktualnych warunków atmosferycznych. Płaszcz żołnierski zastąpiono impregnowaną kurtką o barwie ochronnej z podpinką i kołnierzem ze sztucznego futra oraz ocieplonymi flanelą spodniami. W wojskach lądowych wprowadzono inne czapki z oliwkowym otokiem. Żołnierze służby zasadniczej otrzymali kurtki z kołnierzem wykładanym, koszulą i krawatem, dwurzędowe płaszcze z szalem[19]. Weszły też w użycie płaszcze z impregnowanej tkaniny syntetycznej. W 1968 roku wprowadzono płaszcze ortalionowe ocieplone sztucznym futrem i letnie mundury wyjściowe z elany[19]. Idąc "za modą" skrócono płaszcz i zwężono spodnie[19].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/57/Spec_zmech.svg/240px-Spec_zmech.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/87/Spec_panc.svg/240px-Spec_panc.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a6/Spec_art.svg/240px-Spec_art.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0a/Spec_plot.svg/240px-Spec_plot.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2d/Spec_rakiet.svg/240px-Spec_rakiet.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Spec_saper.svg/240px-Spec_saper.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9e/Spec_chem.svg/240px-Spec_chem.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/69/Spec_%C5%82%C4%85cz.svg/240px-Spec_%C5%82%C4%85cz.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/74/Spec_rtech.svg/240px-Spec_rtech.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a6/Spec_wkid.svg/240px-Spec_wkid.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/47/Spec_kwat.svg/240px-Spec_kwat.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/12/Spec_bud.svg/240px-Spec_bud.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/77/Spec_topo.svg/240px-Spec_topo.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a2/Spec_uzbr.svg/240px-Spec_uzbr.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9a/Spec_med.svg/240px-Spec_med.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/22/Spec_kier.svg/240px-Spec_kier.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f1/Spec_wsw.svg/240px-Spec_wsw.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3f/Spec_kao.svg/240px-Spec_kao.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/66/Spec_nurek.svg/240px-Spec_nurek.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/Spec_muzyk.svg/240px-Spec_muzyk.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/11/Spec_strz_rad_lot.svg/240px-Spec_strz_rad_lot.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/Spec_mech_lot.svg/240px-Spec_mech_lot.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Spec_elgaz_lot.svg/240px-Spec_elgaz_lot.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e3/Spec_opl_lot.svg/240px-Spec_opl_lot.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4e/Spec_meteo_lot.svg/240px-Spec_meteo_lot.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/50/Spec_foto_lot.svg/240px-Spec_foto_lot.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a5/Spec_saper_lot.svg/240px-Spec_saper_lot.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/59/Spec_chem_lot.svg/240px-Spec_chem_lot.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6a/Spec_%C5%82%C4%85cz_lot.svg/240px-Spec_%C5%82%C4%85cz_lot.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f0/Spec_rtech_lot.svg/240px-Spec_rtech_lot.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/95/Spec_kwat_lot.svg/240px-Spec_kwat_lot.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/48/Spec_bud_lot.svg/240px-Spec_bud_lot.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3c/Spec_topo_lot.svg/240px-Spec_topo_lot.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Spec_uzbr_lot.svg/240px-Spec_uzbr_lot.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/09/Spec_med_lot.svg/240px-Spec_med_lot.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9b/Spec_kier_lot.svg/240px-Spec_kier_lot.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Spec_mech_sam_lot.svg/240px-Spec_mech_sam_lot.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/34/Spec_wsw_lot.svg/240px-Spec_wsw_lot.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/41/Spec_kao_lot.svg/240px-Spec_kao_lot.svg.png)
1972
Zmiany, korekty, uzupełnienia, jakie wprowadzono od 1961 roku w umundurowaniu, ujęte zostały w nowych przepisach wydanych w 1972 roku[20]. Utrwalony został podział na ubiór polowy, służbowy, wyjściowy i galowy[13]. Z dawnej tradycji noszenia białej broni bocznej pozostał kordzik do ubioru galowego marynarki wojennej i lotnictwa. W pozostałych rodzajach broni nie noszono broni bocznej do ubioru wyjściowego i galowego[13]. Do ubioru polowego nie stosowano oznak i odznak[13]. Zachowano w nim tradycyjną, polową czapkę rogatą z godłem wojskowym, a także utrwalone tradycją srebrne oznaki stopni i guziki z godłem państwowym. W mundurze służbowym zachowano barwę khaki wojsk lądowych, tradycyjne w barwie i szczegółach od ponad półwiecza mundury marynarki i stalowe mundury lotników. Sznury naramienne nosiła kadra zawodowa do munduru galowego. W Wojskach Obrony Wewnętrznej związane z regionalnym ubiorem Podhalan kapelusze z piórami oraz peleryny otrzymała 5 Brygada Podhalańska .[18] Barwne otoki zachowano: w 1 Warszawskiej Dywizji Zmechanizowanej – żółte na pamiątkę 10 regimentu z czasów insurekcji kościuszkowskiej, Wojska Ochrony Pogranicza – zielone, Wojskowa Służba Wewnętrzna – białe, Wojska Obrony Wewnętrznej – granatowe w nawiązaniu do barwy granatowych mundurów dawnej piechoty, marynarka wojenna i lotnictwo – czarne, zgodnie z tradycją zapoczątkowaną przed 1939 rokiem.
1974
Na mocy Instrukcji o Przodownictwie i Współzawodnictwie w Siłach Zbrojnych PRL z 1974 roku wprowadzono Oznaka wyróżniająca „Przodujący Pododdział” Nadawana była przodującym pododdziałom i oddziałom SZ PRL za „uzyskanie odpowiedniej oceny w wyszkoleniu bojowym i politycznym oraz mistrzowskie opanowanie uzbrojenia i sprzętu bojowego”[21].
Na mocy Zarządzenia Ministra Obrony Narodowej nr 4/MON z dnia 17 stycznia 1974 r. dla uznania „trudnej i odpowiedzialnej pracy szefa kompanii ([baterii, eskadry, bosmana okrętoweg] i szefa działu okrętowego), jak również podkreślenia wagi wykonywanych przez niego obowiązków o charakterze wychowawczo – szkoleniowym i w działalności gospodarczej” wprowadzono Oznakę Szefa Kompanii[22].
Zagadnienie dotyczące munduru wojskowego zapisano w ustawie z 21 grudnia 1978 roku. Stwierdzała ona ze mundur wojskowy jest „symbolem tradycji wolnościowych i postaw patriotycznych narodu polskiego”.
Uwagi
- ↑ kominiarki, rękawice, berety kobiet, czapki zimowe, hełmofony czołgistów, kożuszki artyleryjskie, peleryny, plecaki, pasy, torby, ładownice
- ↑ u góry kolor dawnej wypustki, u dołu kolor łapki
- ↑ podporucznik – dwa galony, porucznik – trzy, kapitan – cztery
- ↑ Przepis ten obowiązywał do 1950 roku.
- ↑ z wyjątkiem jednostek pancernych i zmechanizowanych
- ↑ W szkołach wojskowych noszono ciemnokarminowe naramienniki.
- ↑ z wyjątkiem oznaki służby zdrowia, które były tłoczone z blachy mosiężnej koloru złotego
- ↑ w marynarce wojennej czerwone
Przypisy
- ↑ Kazimierz Madej: Polskie symbole wojskowe 1943–1978. s. 20-21.
- ↑ a b Żygulski i Wielecki 1988 ↓, s. 140.
- ↑ a b c Komornicki 1984 ↓, s. 295.
- ↑ a b c d e Żygulski i Wielecki 1988 ↓, s. 141.
- ↑ a b Żygulski i Wielecki 1988 ↓, s. 142.
- ↑ StanisławS. Komornicki StanisławS., Wojsko Polskie: krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 3, Regularne jednostki ludowego Wojska Polskiego: formowanie, działania bojowe, organizacja, uzbrojenie, metryki jednostek kawalerii, wojsk pancernych i zmotoryzowanych., 1987 .
- ↑ a b Żygulski i Wielecki 1988 ↓, s. 143.
- ↑ a b Komornicki 1984 ↓, s. 300.
- ↑ a b Komornicki 1984 ↓, s. 306.
- ↑ a b c Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie 1965 ↓, s. 224.
- ↑ Dziennik rozkazów MON nr 4 z 1949 roku poz.30.
- ↑ a b c d Plikus 1975 ↓, s. 283-284.
- ↑ a b c d e Ratajczyk 1981 ↓, s. 109–117.
- ↑ a b c d e Plikus 1975 ↓, s. 303-304.
- ↑ Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie 1965 ↓, s. 226.
- ↑ a b Urbanowicz (red.) 1970 ↓, s. 355.
- ↑ a b Żygulski i Wielecki 1988 ↓, s. 145.
- ↑ a b GAZ 69 Przepisy ubiorcze WP Tom I str.34,35 [online], gaz69.org [dostęp 2022-12-31] .
- ↑ a b c Urbanowicz (red.) 1970 ↓, s. 356.
- ↑ Przepisy ubiorcze żołnierzy Wojska Polskiego; sygn. Mund. 45/71/III
- ↑ Instrukcja o przodownictwie i współzawodnictwie w Siłach Zbrojnych PRL. Warszawa: Ministerstwo Obrony Narodowej, 1974.
- ↑ Mieczysław Wełna: Odznaki i oznaki Ludowego Wojska Polskiego; katalog. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1989, s. 92.
Bibliografia
- Stanisław Komornicki: Wojsko Polskie 1939–1945: barwa i broń. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1984. ISBN 83-223-2055-8.
- Madej Kazimierz: Polskie symbole wojskowe 1943–1978: godło, sztandary, ordery, odznaczenia i odznaki ludowego Wojska Polskiego. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1980. ISBN 83-11-06410-5.
- Mikołaj Plikus: Mała kronika ludowego Wojska Polskiego 1943-1973. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1975.
- Leonard Ratajczyk: Historyczny rodowód polskiego ceremoniału wojskowego. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1981. ISBN 83-11-06506-3.
- Józef Urbanowicz (red.): Mała encyklopedia wojskowa. Tom 2. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1970.
- Zdzisław Żygulski, Henryk Wielecki: Polski mundur wojskowy. Kraków: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1988. ISBN 83-03-01483-8.
- Przepisy ubiorcze żołnierzy Wojska Polskiego; sygn. Mund. 45/71/III. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1972.
- Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie: Żołnierz polski. Ubiór, uzbrojenie i oporządzenie od wieku XI do roku 1965. T.5 od 1939 do 1965 roku. Warszawa: 1965.
![]() | Zobacz multimedia związane z tematem: Mundur ludowego Wojska Polskiego |
- p
- d
- e
Mundury | |
---|---|
Ubiory |
|
Nakrycia głowy | |
Spodnie | |
Kurtki i płaszcze |
|
Obuwie | |
Sznury |
- Lampasy
- Otok
- Proporczyk
- p
- d
- e
Rodowód |
|
---|---|
Instytucje centralne | |
Formacje | |
Struktura organizacyjna | |
Działania wojsk |
|
Stalinizm w wojsku | |
Szkolnictwo wojskowe |
- Agenturalny Wywiad Operacyjny
- Front Polski
- Oddział II SG WP
- oficer polityczny
- Wojskowa Centrala Handlowa
- „Żołnierz Wolności”
- Oznaki rozpoznawcze
- Barwy broni
.