Język abazyński
Obszar | Federacja Rosyjska, Turcja | ||||
---|---|---|---|---|---|
Liczba mówiących | ok. 50 tys. | ||||
Pismo/alfabet | zmodyfikowana cyrylica | ||||
Klasyfikacja genetyczna | |||||
| |||||
Status oficjalny | |||||
UNESCO | 3 zdecydowanie zagrożony↗ | ||||
Ethnologue | 5 rozwojowy↗ | ||||
Kody języka | |||||
ISO 639-2 | cau | ||||
ISO 639-3 | abq | ||||
IETF | abq | ||||
Glottolog | abaz1241 | ||||
Ethnologue | abq | ||||
GOST 7.75–97 | аба 005 | ||||
WALS | abz | ||||
SIL | ABQ | ||||
W Wikipedii | |||||
| |||||
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu. |
![]() | W Inkubatorze znajduje się testowa wersja Wikipedii w języku abazyńskim |
Język abazyński (abazyjski, abaza) (Абаза бызшва / Abaza byzšwa) – język kaukaski, używany przez Abazynów.
Język ten, wraz z językami abchaskim, adygejskim, kabardyjskim oraz wymarłym już ubyskim należy do północno-zachodniej (abchasko-adygejskiej) grupy języków kaukaskich.
Językiem tym posługuje się blisko 50 tys. osób, głównie w Karaczajo-Czerkiesji, a częściowo także w Turcji[1]. W zależności od kraju w użyciu są także języki rosyjski i turecki. W Rosji abazyński jest lepiej zachowany niż w Turcji[1]. Abazyński jest blisko spokrewniony z abchaskim[2].
Dialekty
Wyszczególnia się trzy dialekty: tapanta (który stał się podstawą języka literackiego), aszchara (aszkaraua) (stosunkowo bliski językowi abchaskiemu) i bezszagh i pięć subdialektów: psyż-krasnowostocki, apsua, kubińsko-elburski, kuwiński i abazaktycki[3].
Niektóre dialekty są częściowo wzajemnie zrozumiałe z językiem abchaskim[1].
Fonetyka
Język abazyński jest językiem spółgłoskowym, posiadający zaledwie dwie samogłoski: ‘a’ oraz ‘y’. Dzięki asymilacji obydwie podstawowe samogłoski mogą być wymawiane jako zbliżone do ‘e’, ‘o’, ‘i’ bądź ‘u’.
Składnia i fleksja
Język abazyński to język aglutynacyjny. W skład orzeczenia może wchodzić dwa lub więcej prefiksów osobowo-zaimkowych, przedrostki miejsca, a także sufiksy wyrażające różne odcienie działania lub stanu. Szyk wyrazów: podmiot, dopełnienie bliższe, orzeczenie (zob. też SOV). Szyk prefiksów osobowo-zaimkowych w orzeczeniu zmienia się w zależności od przechodniości lub nieprzechodniości czasownika. Czasownik posiada skomplikowany system czasów, odmian i znaczną liczbę prefiksalnych kategorii gramatycznych (m.in. causativum). Wśród zaimków osobowych i prefiksów osobowo-zaimkowych wyróżnia się czasami trzy grupy (męskie, żeńskie oraz rzeczowe lub zjawisk przyrody), czasami zaś tylko dwie: ludzie oraz rzeczy (wraz ze zjawiskami przyrodniczymi). Rzeczownik posiada kategorię określoności, nieokreśloności oraz pojedynczości. Przy braku przypadków, wyrażających stosunki składniowe (np. mianownika, ergatywu itp.), w abazyńskim istnieją zaczątki oddzielnych form przypadkowych. Funkcję zdań podrzędnych spełniają przede wszystkim konstrukcje imiesłowowe.
Pismo
Osobny artykuł: Alfabet abazyński.
Teksty w języku abazyńskim były w latach 1932–1938 zapisywane łacinką, później cyrylicą.
Abazyni mieszkający w Turcji posługują się łacinką do dzisiaj[1].
Współczesny alfabet abazyński[4]:
А а | Б б | В в | Г г | Гв гв | Гъ гъ | Гъв гъв | Гъь гъь | Гь гь | ГӀ гӀ | ГӀв гӀв | Д д |
Дж дж | Джв джв | Джь джь | Дз дз | Е е | Ё ё | Ж ж | Жв жв | Жь жь | З з | И и | Й й |
К к | Кв кв | Къ къ | Къв къв | Къь къь | Кь кь | КӀ кӀ | КӀв кӀв | КӀь кӀь | Л л | Ль ль | М м |
Н н | О о | П п | ПӀ пӀ | Р р | С с | Т т | Тл тл | Тш тш | ТӀ тӀ | У у | Ф ф |
Х х | Хв хв | Хъ хъ | Хъв хъв | Хь хь | ХӀ хӀ | ХӀв хӀв | Ц ц | ЦӀ цӀ | Ч ч | Чв чв | ЧӀ чӀ |
ЧӀв чӀв | Ш ш | Шв шв | ШӀ шӀ | Щ щ | Ъ ъ | Ы ы | ь | Э э | Ю ю | Я я |
Kod SIL języka abazyńskiego to ABQ. Abazyński nie posiada w systemie ISO 639 żadnego oddzielnego kodu, lecz w ramach tego kodu jest oznaczony wspólnie z innymi językami kaukaskimi jako cau.
Przypisy
- ↑ a b c d David M.D.M. Eberhard David M.D.M., Gary F.G.F. Simons Gary F.G.F., Charles D.Ch.D. Fennig Charles D.Ch.D. (red.), Abaza, [w:] Ethnologue: Languages of the World, wyd. 22, Dallas: SIL International, 2019 [zarchiwizowane z adresu 2019-06-05] (ang.).
- ↑ George L.G.L. Campbell George L.G.L., Compendium of the World’s Languages, wyd. 2, t. 1: Abaza to Kurdish, London–New York: Routledge, 2000, s. 2, ISBN 0-415-20298-1, OCLC 41108519 [dostęp 2023-09-24] (ang.).
- ↑ James Minahan – „One Europe, many nations: a historical dictionary of European national groups”, Greenwood Press, USA 2000.
- ↑ W. B. Tugow: Abazinsko-russkij słowarʹ. Sowietskaja encykłopiedija, 1967, s. 21.
Linki zewnętrzne
![]() | Zobacz hasło abazyński w Wikisłowniku |
- Abaza, [w:] Ethnologue: Languages of the World, Dallas: SIL International [dostęp 2023-09-24] (ang.).
- Abaza. Endangered Languages Project. [dostęp 2023-09-23]. (ang.).
- p
- d
- e
Języki północnokaukaskie |
| ||||
---|---|---|---|---|---|
Języki kartwelskie (południowokaukaskie) prakartwelski[A] |
- ↑ Język prakartwelski nie jest językiem kartwelskim, lecz przodkiem wszystkich języków kartwelskich
- Britannica: topic/Abaza-language
- БРЭ: 5199551
- SNL: abaza
- DSDE: abazinsk