Habib Sahir
Habib Sahir | |
---|---|
Kendi dilinde adı | Azerice: Həbib Sahir |
Doğum | Mir Habib Qavami 1895 Terk, Miyane, İran |
Ölüm | 1985 Tahran, İran |
Defin yeri | Behişt-i Zehra |
Mahlas | Ülker |
Meslek | şair, tercüman, yazar |
Dil | Azerbaycan Türkcesi farsça arapça fransızca |
Milliyet | Azerbaycan Türkü |
Eğitim | İstanbul Üniversitesi |
Önemli eser | Esir ellerin şairiyim |
Partner | Nüsret ül-mülk Nuri |
Çocuklar | Hamit, Sait, Manise, Süreyya |
Habib Sahir veya Mir Habib Qavami (1895, Tebriz - 1985, Tahran) Azerbaycanlı şair, yazar, mütercim ve editördür. İran'da serbest Türk nazımın hamisi.
Azerbaycan Milli Hükümeti'nin kurulmasından sonra okul çocukları için "Ana dili" ders kitabını yazdı. Basında "Aydın", "Ülker", "Ağ" gibi imzalı yazılar yazdı.
Faaliyetlerinden dolayı birçok kez sürgüne gönderildi. İran İslam Devrimi'nden sonra kendini asarak intihar etti.
Hayatı
Mir Habib Qavami, 1903 yılında Tebriz'in Sirxab mahallesinde doğdu.[1] İlk başta "Serdabe üstü" molla okulunda Arapça okuma yazma öğrendi. Daha sonra ilköğrenimini "Madaris-i Mutamida" ve "Rüşdiyye" okullarında gördü. İlköğrenimini tamamladıktan sonra "Medresei Mubarek-e Mahammadiya" lisesine[2] girdi. Ve burada Muhammed Hüseyn Şehriyar'ın sınıf arkadaşıydı.[3]
Lisede Fransız dili ve edebiyatı öğretmeni olarak görev yapan Mirze Tagihan Rafet Tebrizi öğretmeni oldu. Mirze Tagihanın etkisi ile Habib Sahirde Batı edebiyatına ilgi uyanıyor. Türkiye'de yayınlanan "Resmli ay" ve "Serveti-fünun" dergileri ile tanışıyor.[4] Burada Celal Sahir'in eserlerini beğendiği için kendine "Sahir" mahlasını seçer. Öğrenci arkadaşlarıyla birlikte "Encümen-i Rafat" ve "Edep" gazetelerini çıkarırlar.[5] Şeyh Muhammed Hiyabani'nin öldürülmesi ve Azadistan'ın yıkılmasından sonra her iki gazetenin çapı durduruluyor.[6]
Eğitimini bitirdikten sonra bir süre öğretmenlik yapar. Kazandığı paranın bir kısmını Tebriz'deki ailesine gönderir, geri kalanını da Türkiye'de yüksek öğrenim görmesi için toplar.[7]
Habib Sahir 1927'de Türkiye'ye gitti. Burada yaşayan İranlılar için açılan "Dabistane-Iraniyan" okulunda iki yıl Fars dili ve edebiyatı öğretmeni olarak çalıştı.[8] 1929'da İstanbul Üniversitesi Tarih-Coğrafya Fakültesi'ne girdi.[2][9] Burada çağdaş Türk ve Fransız şiiriyle tanışır ve Fransızca öğrenir.[10] Öğrenimi sırasında Fransız şair Charles Baudelaire'in yeni şiirleri ("Düşman"), Lamartine'in ünlü şiiri "Göl", Sadi'nin "Gülüstan"ı, Hafız Şirazi'nin gazellerini Azerbaycan Türkçesine çevirdi.[11] "İran-Azerbaycan Doğal Coğrafyası" başlıklı diploma tezini yazdı ve savundu. Hocası Sadi Bey'in tavsiyesi ile diploma çalışmasını seri olarak "Azerbaycan Yurd Bilgisi" dergisinde yayınladı.[8]
Öğrenimini tamamladıktan sonra 1933'te Tebriz'e döndü. Maarif bakanlığının atanmasıyla Tebriz'de bir okulda coğrafya öğretmeni olarak göreve başlamıştır. Ayrıca öğrenciler için ders kitapları da yazmıştır. 1936'da Tebriz Maarif bakanlığının kararıyla Zencan'da "Coğrafiyeyi Hamse" adlı ders kitabı neşredildi ve bir ödül aldı.[12] Daha sonra öğretmen olarak çalışması için Zencan'a gönderildi.[12][13]
1941'de Azerbaycan SSC heyetinin bir parçası olarak Tebriz'e gelen Azerbaycanlı aydınlar, şehrin edebi ve kültürel ortamında olumlu değişikliklere neden oldular.[14] Bu dönemde "Azerbaycan", "Vatan Yolunda", "Şafak", "Azad Milleti", "Yeni Şerq" gibi gazete ve dergilerde Habib Sahir'in şiirleri, çevirileri ve yazıları yayınlandı.[15][16] Tebriz'de yaşadığı yıllarda Farsça "Shaqaiq", "Gölgeler", "Gece Efsanesi", "Seçme Şiirler" kitapları yayınlandı.[17] 1945-1946'da Azerbaycan Milli Hükûmeti'nin kurulmasından sonra okul çocukları için "Ana dili" ders kitabını yazdı ve "Aydın" imzasıyla basında yer aldı.[6]
Milli Hükûmetin çöküşünden sonra öğretmenliğe devam etti. "Aydın", "Ülker", "Ağ" mahlaslarıyla anadilinde şiir ve hikâyeler yazmaya devam etti. Bu faaliyeti ortaya çıktıktan sonra mahkûm edilerek Erdebil'e sürgüne gönderildi.[18] Burada "Safaviyye" okulunda bir öğretmen olarak göreve başlar. Okulda bulunduğu süre boyunca dersleri Azerbaycan türkcesinde yaptiği için sürekli uyarıldı. Sonuç olarak 3 yıl sonra Erdebil'den çıkarıldı ve Kazvin'e sürüldü. Buradaki faaliyetlerinde bir değişiklik olmayınca Mazenderan'da bulunan Sari şehrine sürgüne gönderildi.[19] Burada sıtmaya yakalandığı için Kazvin'e geri gönderildi ve 13 yıl orada yaşadı.[6] Daha sonra Tahran'a taşındı.
1965 yılında kendi dilinde yazdığı ilk şiir kitabı “Lirik Şiirler” yayımlandı.[20] İran İslam Devrimi'nden sonra "Sabah Işığı", "Sönmeyen Işıklar", "Dağınık Hatıralar", "Kovşan" kitapları yayınlandı.[21][22] Ayrıca Fransızca şiirler ve Arapça kısa öyküler de yazmıştır.[23]
Ailesi
Habib Sahir'in dedesi Miyane'deki Tark şehrinden Tebriz'e taşındı[24][25] Babası Mir Qavam Sahir, 1908'de Meşrutiyyet devrimi sırasında kaçırılıp öldürüldü.[26] Annesi Bayat boyundandir. Ailede 4 erkek ve 1 kız kardeş vardı.[1]
1946 yılında 43 yaşında iken Nusret ul-mülk Nuri ile evlendi.[6] Bu evlilikten Hamit ve Sait adında oğulları, Menisa ve Süreyya adında kızları dünyaya geldi.[27]
Ölümü
1988'de İran İslam Devrimi'nden sonra tekrar tutuklanacağı haberini aldıktan sonra[28][29] Tahran yakınlarındaki Aryashahr şehrinde (şimdiki Sadeghiya) evinin penceresinden kendini asarak intihar etti.[30] Tahran'ın "Behişt-i Zehra" mezarlığına gömüldü.[31][32][33]
Kaynakça
Özel
- ^ a b Pərvanə Məmmədli (2015). Cәnubi Azәrbaycan: әdәbi şәxsiyyәtlәr, portretlәr (PDF). Bakü: Sabah. s. 26. 6 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 18 Nisan 2023.
- ^ a b Ali Kafkasyalı (2002). İran Türk Edebiyatı Antolojisi. V. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Yayınları. s. 15. 11 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2023.
- ^ يحيي مرتضايي (24 Aralık 2014). "حبيب ساهر، از نوگرايي درشعر فارسي تا سبك آفريني در ادبيات تركي" (Farsça). irna.ir. 12 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2023.
- ^ Vəfa Xanoğlan (17 Mart 2022). "Həbib Sahir yaradıcılığı və Türkiyə ədəbi mühiti, şəxsiyyəti və poeziyası haqqında düşüncələr - Vəfa Xanoğlan". Ədəbiyyat qəzeti. Bakü. Archived from the original on 29 Haziran 2022. Erişim tarihi: 18 Nisan 2023. KB1 bakım: Uygun olmayan url (link)
- ^ Pərvanə Məmmədli (2015). Cәnubi Azәrbaycan: әdәbi şәxsiyyәtlәr, portretlәr (PDF). Bakü: Sabah. s. 27. 6 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 18 Nisan 2023.
- ^ a b c d Esmira Fuad (2 Temmuz 2020). "Mən əsir ellərin şairiyəm - Həbib Sahir" (Azerice). Xalq Cəbhəsi qəzeti. 10 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2023.
- ^ Həbib Sahir (2005). Seçilmiş əsərləri (PDF). Bakü: Lider nəşriyyatı. s. 4. Archived from the original on 5 Mart 2016. Erişim tarihi: 18 Ocak 2021. KB1 bakım: Uygun olmayan url (link)
- ^ a b Pərvanə Məmmədli (2015). Cәnubi Azәrbaycan: әdәbi şәxsiyyәtlәr, portretlәr (PDF). Bakü: Sabah. s. 28. 6 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 18 Nisan 2023.
- ^ Rəsul Yunan (2008). Yanan Yaşıl - Həbib Sahirin seçilmiş əsərləri. Tehran: Nashreafkar. s. 21. ISBN 978-964-8910-82-7. 12 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2023.
- ^ Timur (15 Aralık 2022). "Güneyli şair Həbib Sahirin (Ülkər) anım günüdür" (Azerice). GünAz TV. 22 Aralık 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2023.
- ^ Pərvanə Məmmədli (2015). Cәnubi Azәrbaycan: әdәbi şәxsiyyәtlәr, portretlәr (PDF). Bakı: Sabah. s. 37. 6 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 18 Nisan 2023.
- ^ a b Pərvanə Məmmədli (2015). Cәnubi Azәrbaycan: әdәbi şәxsiyyәtlәr, portretlәr (PDF). Bakü: Sabah. s. 30. 6 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 18 Nisan 2023.
- ^ Həbib Sahir (2005). Seçilmiş əsərləri (PDF). Bakü: Lider nəşriyyatı. s. 5. Archived from the original on 5 Mart 2016. Erişim tarihi: 8 Ocak 2021. KB1 bakım: Uygun olmayan url (link)
- ^ Pərvanə Məmmədli (2015). Cәnubi Azәrbaycan: әdәbi şәxsiyyәtlәr, portretlәr (PDF). Bakü: Sabah. s. 33. 6 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 18 Nisan 2023.
- ^ Vəfa Əliyev (2000). Hüriyyət fədaisi (Həbib Sahirin taleyi və ədəbi irsi). Bakü: Ozan nəşriyyatı. s. 35. 17 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2023.
- ^ Həbib Sahir (2005). Seçilmiş əsərləri (PDF). Bakü: Lider nəşriyyatı. s. 8. Archived from the original on 5 Mart 2016. Erişim tarihi: 8 Ocak 2021. KB1 bakım: Uygun olmayan url (link)
- ^ Pərvanə Məmmədli (2015). Cәnubi Azәrbaycan: әdәbi şәxsiyyәtlәr, portretlәr (PDF). Bakü: Sabah. s. 34. 6 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 6 Nisan 2023.
- ^ Savalan Fərəcov (11 Ocak 2023). "Cənublu soydaşlarımıza mübarizə ruhu aşılayan şair" (Azerice). medeniyyet.az. 12 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2023.
- ^ Vəfa Əliyev (2000). Hüriyyət fədaisi (Həbib Sahirin taleyi və ədəbi irsi). Bakı: Ozan nəşriyyatı. s. 21. 17 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2023.
- ^ Pərvanə Məmmədli (2015). Cәnubi Azәrbaycan: әdәbi şәxsiyyәtlәr, portretlәr (PDF). Bakı: Sabah. s. 32. 6 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 6 Nisan 2023.
- ^ Bəkir Nəbiyev (1984). Söz ürəkdən gələndə. Bakü: Yazıçı nəşriyyatı. s. 200. 17 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2023.
- ^ Həbib Sahir (2005). Seçilmiş əsərləri (PDF). Bakü: Lider nəşriyyatı. s. 6. Archived from the original on 5 Mart 2016. Erişim tarihi: 8 Ocak 2021. KB1 bakım: Uygun olmayan url (link)
- ^ Vəfa Əliyev (2000). Hüriyyət fədaisi (Həbib Sahirin taleyi və ədəbi irsi). Bakü: Ozan nəşriyyatı. s. 29. 17 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2023.
- ^ "Həbib Sahirin həyatı", Peyk e Azər, Zencan, s. 6, 2001, 21 Ekim 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi
- ^ Əlirza Quluncu (9 Ocak 2013). "Təbrizdə Həbib Sahirin xatirəsi anılıb" (Azerice). Amerika'nın Sesi. 11 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2023.
- ^ Guləddin İsmayilov (16 Temmuz 2021). "Həbib Sahir (Ülkər)" (Azerice). aze.adfmk.com. 31 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2023.
- ^ Vəfa Əliyev (2000). Hüriyyət fədaisi (Həbib Sahirin taleyi və ədəbi irsi). Bakü: Ozan nəşriyyatı. s. 25. 17 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2023.
- ^ Əkbər Ənvərian Ağdam (2012), "Güney Azerbaycanlı Habib Sâhir", Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi 33. Sayı, Ankara, s. 28, ISSN 2651-5091, 17 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi, erişim tarihi: 18 Nisan 2023
- ^ Vəfa Əliyev (2000). Hüriyyət fədaisi (Həbib Sahirin taleyi və ədəbi irsi). Bakü: Ozan nəşriyyatı. s. 27. 17 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2023.
- ^ Pərvanə Məmmədli (2015). Cәnubi Azәrbaycan: әdәbi şәxsiyyәtlәr, portretlәr (PDF). Bakü: Sabah. s. 40. 6 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 18 Nisan 2023.
- ^ Vaqif Sultanlı, İrəc İsmayıl (2017). Güney Azərbaycan nəsri. Antologiya (PDF). Bakü. s. 155. ISBN 978-9952-507-16-4. 28 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 8 Ocak 2021.
- ^ "Həbib Sahirin həyatı". 30 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Eylül 2018.
- ^ Rəsul Yunan (2008). Yanan Yaşıl - Həbib Sahirin seçilmiş əsərləri. Tehran: Nashreafkar. s. 26. ISBN 978-964-8910-82-7. 12 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2023.
Genel
- Vəfa Əliyev (2000). Hüriyyət fədaisi (Həbib Sahirin taleyi və ədəbi irsi) (PDF). Bakü: Ozan nəşriyyatı. s. 119. 11 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 18 Nisan 2023.
- Pərvanə Məmmədli (2015). Cәnubi Azәrbaycan: әdәbi şәxsiyyәtlәr, portretlәr (PDF). Bakü: Sabah nəşriyyatı. s. 200. ISBN 978-9952-453-43-0. 6 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 18 Nisan 2023.
- Tərtib edəni:Vəfa Əliyev (2005). Həbib Sahir. Seçilmiş əsərləri (PDF). Bakü: Lider nəşriyyatı. s. 192. 5 Mart 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2023.
Dış bağlantılar
Şiirleri
- Habib Sahir — Atlılar 12 Nisan 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Habib Sahir — Gün batır 30 Mart 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Habib Sahir — Talançılar 12 Nisan 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Habib Sahir — Söylə tanrı 12 Nisan 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Habib Sahir — Səhənd dağı 13 Nisan 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Habib Sahir haqqında veriliş 15 Nisan 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Habib Sahir — Binəhayət bu göyün altında… 18 Nisan 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Habib Sahir — Axşam üstü dağlar bənək-bənəkdir… 11 Nisan 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Habib Sahir — Məndən salam deyin gözəl Təbrizə… 12 Nisan 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Kitabları
- Habib Sahir. Lirik Şeirlər. Tebriz: Eyvaz nəşriyyatı. s. 112. 18 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2023.
- Habib Sahir (1977). Türk poeziya ədəbiyyatından nümunələr. Tehran: Donyaye Daneş. s. 156. 18 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2023.
- Hebib Sahir (1977). Saralan Arzular. s. 142. 17 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2023.
- Rəsul Yunan (2008). Yanan Yaşıl - Həbib Sahirin seçilmiş əsərləri. Tehran: Nashreafkar. s. 416. ISBN 978-964-8910-82-7. 12 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2023.
- Tərtib edəni:Vəfa Əliyev (2005). Həbib Sahir. Seçilmiş əsərləri (PDF). Bakü: Lider nəşriyyatı. s. 192. 5 Mart 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2023.