Wroniec widlasty
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Klasa | widłaki | ||
Rząd | widłakowce | ||
Rodzina | widłakowate | ||
Rodzaj | wroniec | ||
Gatunek | wroniec widlasty | ||
Nazwa systematyczna | |||
Huperzia selago (L.) Bernh. ex Schrank. Hort. reg. monac. sem. 3. 1829[3] | |||
Synonimy | |||
| |||
| |||
|
Wroniec widlasty, widłak wroniec (Huperzia selago) – gatunek rośliny zaliczany do rodziny widłakowatych (Lycopodiaceae). Jest szeroko rozprzestrzeniony w strefie umiarkowanej półkuli północnej[4]. W Polsce rośnie często w górach, jest rzadki w pasie wyżyn i na pojezierzach, bardzo rzadki na pozostałym obszarze[5].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/08/Huperzia_selago_240906b.jpg/220px-Huperzia_selago_240906b.jpg)
Morfologia
- Łodyga
- Wzniesiona, widlasto rozgałęziająca się, rozgałęzienia równej wysokości.
- Liście
- Równowąskolancetowate, ostro zakończone, całobrzegie lub drobno piłkowane, bez włosków. Długość 4–8 mm, ustawione skrętolegle w 8 szeregach na pędach i zwykle odstające od nich.
- Zarodnie
- Nie wytwarza kłosa zarodnionośnego. Zarodnie powstają w kątach liści zarodnionośnych, tzw. sporofili. Są one bardzo podobne do liści płonnych. Zarodnie mają nerkowaty kształt i po dojrzeniu pękają od góry, wysypując zarodniki[6].
Biologia i ekologia
- Rozwój
- Bylina, chamefit. Zarodniki dojrzewają od lipca do września. Zawierają łatwopalne olejki eteryczne. Przedrośle współżyje z określonym gatunkiem grzyba. Niekiedy rozmnaża się również wegetatywnie za pomocą rozmnóżek.
- Siedlisko
- W górach rośnie wśród skał, na wolnych miejscach wśród kosodrzewiny, na halach, na niżu w cienistych lasach[7]. W Tatrach występuje od regla dolnego aż po najwyższe szczyty Tatr, w Sudetach sięga po 1590 m n.p.m.[8] Częściej występuje na podłożu bezwapiennym.
- Fitosocjologia
- Gatunek wyróżniający dla związku (All.) Vaccinio-Piceion, Ass. Polysticho-Piceetum[9].
- Cechy fitochemiczne
- Roślina trująca. Cała roślina ma własności trujące. Zawiera trujące alkaloidy: annotynę, likopodynę.
- Genetyka
- Liczba chromosomów 2n=264[7].
Zagrożenia i ochrona
Gatunek był objęty w Polsce ochroną ścisłą w latach 1946–2014[10]. W rozporządzeniach do 1983 roku włącznie zaliczano go do rodzaju widłak (Lycopodium), podobnie jak wszystkich innych polskich przedstawicieli rodziny widłakowatych (Lycopodiaceae)[11]. Od 2014 roku podlega częściowej ochronie gatunkowej[12]. Umieszczony został na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski (2006)[13] w grupie gatunków narażonych na wyginięcie na izolowanych stanowiskach, poza głównym obszarem występowania (kategoria zagrożenia: [V]). W wydaniu z 2016 roku otrzymał kategorię NT (bliski zagrożenia)[14]. W górach nie jest zagrożony, większa część jego stanowisk znajduje się w górskich parkach narodowych, jedynie niektóre jego stanowiska na niżu są zagrożone w wyniku eksploatacji lasu[8].
Nazewnictwo i zastosowanie
Widłak wroniec był wymieniony przez polskiego botanika i lekarza z XVI wieku – Marcina z Urzędowa w Herbarzu Polskim, wydanym w Krakowie w 1595 roku, pod nazwą „Spica sarmatica – wroniec”.
Szymon Syreniusz, który pisał swój Zielnik pod koniec XVI i na początku XVII wieku (Kraków, 1613), także wymienił wrońca. Jako nazwy Lycopodium selago podaje: „widłak, widłaczek, wroniec, Spica sarmatica, Muscus corniculatus, Muscus bifurcatus”. Wroniec był zalecany przez Syreniusza jako silnie działający środek wymiotny. Syreniusz pisał: „…gdzieby go kto, truciznę w sobie maiąc, nie zrzucił, ten jest śmiertelny y żadnym sposobem poratowany być nie może”.
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-02-28] (ang.).
- ↑ The Pteridophyte Phylogeny Group. A community-derived classification for extant lycophytes and ferns. „Journal of Systematics and Evolution”. 54 (6), s. 563–603, 2016. DOI: 10.1111/jse.12229.
- ↑ Taxon: Huperzia selago. USDA, ARS, National Genetic Resources Program. Germplasm Resources Information Network – (GRIN). [dostęp 2010-05-08]. (ang.).
- ↑ Huperzia selago (L.) Bernh. ex Schrank & Mart., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2023-08-29] .
- ↑ Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce, AdamA. Zając, MariaM. Zając (red.), Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001, s. 299, ISBN 83-915161-1-3, OCLC 831024957 .
- ↑ Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.
- ↑ a b Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
- ↑ a b Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2006. ISBN 978-83-7073-444-2.
- ↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
- ↑ Rozporządzenie Ministra Oświaty z dnia 29 sierpnia 1946 r. wydane w porozumieniu z Ministrem Rolnictwa i Reform Rolnych i z Ministrem Leśnictwa w sprawie wprowadzenia gatunkowej ochrony roślin (Dz.U. z 1946 r. nr 70, poz. 384).
- ↑ Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński, Bogumił Pawłowski: Rośliny polskie : opisy i klucze do oznaczania wszystkich gatunków roślin naczyniowych rosnących w Polsce bądź dziko, bądź też zdziczałych lub częściej hodowanych. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1988.
- ↑ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin (Dz.U. z 2014 r. poz. 1409).
- ↑ Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
- ↑ Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.
- Britannica: plant/fir-club-moss
- SNL: lusegress
- BioLib: 3039
- EoL: 587346
- EUNIS: 150464
- Flora of China: 200002709
- Flora of North America: 200002709
- FloraWeb: 2999
- GBIF: 2688495
- identyfikator iNaturalist: 119147
- IPNI: 1140250-2
- ITIS: 202452
- NCBI: 70001
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): tro-26603630
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:1140250-2
- Tela Botanica: 75177
- identyfikator Tropicos: 26603630
- USDA PLANTS: HUSE
- CoL: 6MGYH