Wełnianka delikatna
![]() Wełnianka delikatna (po prawej) | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | liliopodobne (≡ jednoliścienne) | ||
Rząd | wiechlinowce | ||
Rodzina | ciborowate | ||
Rodzaj | wełnianka | ||
Gatunek | wełnianka delikatna | ||
Nazwa systematyczna | |||
Eriophorum gracile Koch. Catal. Bot. 2(Add.): 259 1799[3] | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a5/Eriophorum_gracile%2C_Widden_Bottom_%2852975015474%29.jpg/220px-Eriophorum_gracile%2C_Widden_Bottom_%2852975015474%29.jpg)
Wełnianka delikatna[4] (Eriophorum gracile) – gatunek rośliny z rodziny ciborowatych (Cyperaceae) (turzycowatych).
Rozmieszczenie geograficzne
Występuje wokółbiegunowo w Ameryce Północnej, w Azji i Europie. Przez Polskę przebiega południowa granica jego zasięgu. Współcześnie występuje tylko na Pomorzu Zachodnim, Pojezierzu Mazurskim, w okolicach Augustowa, w Biebrzańskim Parku Narodowym i na Polesiu Zachodnim. W Karpatach potwierdzone zostało występowanie tylko na trzech stanowiskach w Kotlinie Nowotarskiej (Puścizna Wielka, Puścizna Rękowiańska i torfowisko w okolicach Chyżnego). Dawniej liczba stanowisk w całym kraju wynosiła około 100, ale obecnie na większości z tych stanowisk gatunek ten już wyginął. Wyginął m.in. na Pomorzu Wschodnim, Śląsku, ziemi lubuskiej i w Wielkopolsce[5].
Morfologia
- Pokrój
- Bylina tworząca luźne darnie za sprawą płożących się rozłogów[6].
- Łodyga
- Wzniesiona, o niezbyt wyraźnym trójkątnym przekroju, o wysokości od 10 do 30 (50)cm[6].
- Liście
- Rynienkowate o szerokości od 1 do 2 mm. Liście łodygowe z luźnymi pochwami i krótkim języczkiem[6].
- Kwiat
- Zebrane w 3–4 jajowate kwiatostany o długości 10 mm, zebrane na szczycie łodygi w niewielką rozrzutkę. Szypułki kłosów są szorstkie, u nasady z liściowatymi podsadkami. Kwiaty wyrastają w kątach przysadek. Okwiat złożony z licznych włosków, wydłużających się podczas owocowania, tworzących wówczas biały wełnisty pióropusz. Kwiaty obupłciowe. Pręciki 3, słupek pojedynczy z trzema znamionami[6].
- Owoce
- Trójgraniasty orzeszek, opadający wraz z pękiem wełnistych włosków z okwiatu[6].
- Gatunki podobne
- Wełnianka wąskolistna (Eriophorum angustifolium) – w Polsce znacznie częściej spotykana[5]. Odróżnia się gładkimi szypułkami kłosów, szerszymi liśćmi (2–4 mm) i ostrymi, 1-nerwowymi przysadkami[7].
Biologia i ekologia
Geofit lub hydrofit. Kwiaty zapylane przez wiatr, ale na obserwowanych stanowiskach rozmnaża się głównie wegetatywnie przez rozłogi. Rośliny, zwykle nieliczne na poszczególnych stanowiskach, rosną na torfowiskach przejściowych i silnie podtopionych obrzeżach torfowisk wysokich, najczęściej na podłożu węglanowym[5]. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla związku Caricion lasiocarpae[8]. Liczba chromosomów 2n = 60, 76[5].
Zagrożenia i ochrona
Gatunek objęty ścisłą ochroną gatunkową w Polsce na podstawie Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin[9]. Został umieszczony w Polskiej czerwonej księdze roślin[10] w kategorii CR (krytycznie zagrożony). Na polskiej czerwonej liście posiada kategorię EN (zagrożony)[11].
Głównymi czynnikami zagrożenia jest osuszanie siedlisk oraz ich zarastanie przez drzewa i krzewy[6].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-11-17] (ang.).
- ↑ The Plant List. [dostęp 2017-03-23].
- ↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ. i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 77, ISBN 978-83-62975-45-7 .
- ↑ a b c d Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
- ↑ a b c d e f Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2006. ISBN 83-7073-444-8.
- ↑ Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.
- ↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
- ↑ Dz.U. z 2014 r. poz. 1409 – Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin
- ↑ Zarzycki K., Kaźmierczakowa R., Mirek Z.: Polska Czerwona Księga Roślin. Paprotniki i rośliny kwiatowe. Wyd. III. uaktualnione i rozszerzone. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody PAN, 2014. ISBN 978-83-61191-72-8.
- ↑ Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.
- SNL: småmyrull
- BioLib: 42246
- EoL: 1119451
- EUNIS: 187137
- Flora of China: 200026761
- Flora of North America: 200026761
- FloraWeb: 2191
- GBIF: 2730137
- identyfikator iNaturalist: 77045
- IPNI: 307364-1
- ITIS: 40096
- NCBI: 388570
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-244552
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:307364-1
- Tela Botanica: 25002
- identyfikator Tropicos: 9900360
- USDA PLANTS: ERGR8
- CoL: 3B5BT