Walerian Stroynowski
![]() | |
![]() Strzemię | |
Data i miejsce urodzenia | 14 kwietnia 1759 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 12 listopada 1834 |
Ojciec | Benedykt Stroynowski |
Matka | Marianna Brodzka |
Odznaczenia | |
![]() ![]() |
Walerian Antoni Stroynowski herbu Strzemię, inna forma nazwiska: Strojnowski, (ur. 14 kwietnia 1759 w Chodaczkowie, zm. 12 listopada 1834 w Petersburgu[1]) – szlachcic polski, podkomorzy buski. Ekonomista, polityk i autor.
Życiorys
Urodził się prawdopodobnie w Chodaczkowie (pow. krzemieniecki), jako syn Benedykta cześnika nurskiego i Marianny Brodzkiej. Był bratem Hieronima Stroynowskiego. Kształcił się w szkołach pijarskich (Złoczów?), a po ich ukończeniu poświęcił się zawodowi prawnika. Około roku 1780 poślubił Aleksandrę z Tarnowskich (primo voto Michałowa Jełowiecka) starościnę bracławską, z którą dochował się córki – Walerii Tarnowskiej. Rok później (1782) objął stanowisko podkomorzego buskiego. Poseł województwa wołyńskiego na Sejm Czteroletni w latach 1788–1791[2]. Aktywny stronnik reform i jeden z sygnatariuszy Konstytucji 3 maja, deputat do konstytucji z Małopolski. Sędzia sejmowy ze stanu rycerskiego z Prowincji Małopolskiej w 1791 roku[3].
3 marca 1785 odznaczony Orderem Świętego Stanisława, a 17 marca 1792 Order Orła Białego. W czasie insurekcji kościuszkowskiej powołany na stanowisko komisarza porządkowego wołyńskiego (15 czerwca 1794)[1].
W roku 1795 nabył od Stanisława Poniatowskiego miasteczko i klucz Horochów na Wołyniu, liczący 17 wsi. Wkrótce wykupił także 2, skonfiskowane biskupom unickim, folwarki (Rożyszcze, Żabcze), stając się jednym ze znaczniejszych właścicieli ziemskich Wołynia.
W późniejszych latach senator rosyjski i doradca cara Aleksandra I Romanowa. Zwolennik fizjokratyzmu. Członek Wolnego Towarzystwa Ekonomicznego.
Twórczość
Ważniejsze mowy i utwory
- Zdanie... dane in turno na sesji sejmowej roku 1788 dnia 11 8bris[4], brak miejsca wydania (1788); w czasie Sejmu Czteroletniego wydano ponadto osobno (pt. Zdanie..., Mowa..., Głos... lub Przymówienie się...) następująco datowane mowy sejmowe Stroynowskiego: 17 i 25 października; 3, 14, 20 (dwie) i 22 listopada; 8, 10 i 15 grudnia 1788; 6, 19 i 26 lutego; 27 marca; 20 kwietnia i 28 maja 1789; 8 października 1790
- Mowa... na sejmikach wołyńskich trzech powiatów dnia 18 lutego 1792 miana[5], brak miejsca wydania (1792)
- Duch prawa o bankructwach i dawności ziemskiej, Łuck 1808
- O ugodach dziedziców z włościanami, Wilno 1808; przekł. rosyjski: Wilno 1809
- Discours... présenté au Sénat le 15 avril 1814, Lublin 1814
- Ekonomika powszechna krajowa narodów, Warszawa 1816; wyd. następne skrócone Warszawa 1912 "Biblioteczka Dzieł Społeczno-Ekonomicznych" nr 6; przekł. rosyjski: Petersburg 1817
- Mowy sejmowe z roku 1825, w zbiorze: Mowy sejmowe z r. 1825 przez różnych wchodzących do sejmu miane..., Warszawa 1825.
Stroynowski pracował także nad, nieukończonym ostatecznie, dziełem: Traité sur l'état de Rome et de la Toscane.
Listy
- Do Stanisława Augusta 3 listy w zbiorze z lat 1774–1792; rękopis: Biblioteka Czartoryskich, sygn. 736
- Korespondencja ze Stanisławem Augustem z lat 1788 i 1792; rękopis: Biblioteka Czartoryskich, sygn. 930
- Korespondencja z córką i zięciem, W. i J. F. Tarnowskimi; rękopis: Państwowe Archiwum Wojewódzkie Kraków (Archiwum Tarnowskich z Dzikowa)
- Do Jana Śniadeckiego z roku 1804; rękopis: Biblioteka Jagiellońska, sygn. 3128
- Do S. Staszica z roku 1815, ogł. A. Kraushar w: Towarzystwo Warszawskie Przyjaciół Nauk t. 3, Kraków 1902.
Opracowania dot. twórczości Stroynowskiego
- Korespondencja Adama Naruszewicza 1762–1796, oprac. J. Platt, Wrocław 1959
- Akty powstania Kościuszki t. 1, wyd. Sz. Askenazy, W. Dzwonkowski, Kraków 1918
- Nekrolog, "Kurier Warszawski", 1834, nr 330
- W. Tarnowska: Mon journal (powst. 1804–1838), rękopis: Biblioteka Jagiellońska, przyb. 112-120/52
- T. Święcki: Historyczne pamiątki znamienitych rodzin i osób dawnej Polski t. 2, Warszawa 1859
- F. M. Sobieszczański: "Encyklopedia powszechna" Orgelbranda, t. 24 (1867)
- T. Korzon: Wewnętrzne dzieje Polski za Stanisława Augusta t: 1–3, 6; Kraków 1882–1884
- P. Chmielowski: Liberalizm i obskurantyzm na Litwie i Rusi (1815–1823), "Ateneum" 1883 t. 1–3
- T. Żychliński: Złota księga szlachty polskiej rocznik 6, Poznań 1884, s. 366
- J. Marchlewski: Der Physiokratismus in Polen, Zurych 1896.
Przypisy
- ↑ a b T. 6, cz. 1: Oświecenie. W: Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1970, s. 240.
- ↑ Kalendarzyk narodowy y obcy na rok ... 1792. ..., Warszawa 1791, s. 322.
- ↑ Sądy seymowe. Actum in curia regia Varsaviensi 1791 05.28, [b.n.s]
- ↑ Zdanie... dane in turno na sesji sejmowej roku 1788 dnia 11 8bris, [online], polona.pl [dostęp 2018-10-24] .
- ↑ Mowa... na sejmikach wołyńskich trzech powiatów dnia 18 lutego 1792 miana [online], polona.pl [dostęp 2018-10-24] .
Bibliografia
- Ewa Zielińska Walerian Stroynowski (1753?–1834) [w:] Polski Słownik Biograficzny tom XLIV wyd. 2006–2007 s. 409
- T. 6, cz. 1: Oświecenie. W: Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1970, s. 243–244.
Linki zewnętrzne
- Publikacje i mowy Waleriana Strojnowskiego w bibliotece Polona
- VLE: walerian-stroynowski