Tunel Görgeiho
Państwo |
|
---|---|
Przeszkoda | Sedlo Tunel (Góry Kremnickie) |
Rodzaj | pieszy |
Długość | 30 m |
Liczba tub | 1 |
Liczba portali | 2 |
Data otwarcia | XIV wiek |
Data zamknięcia | 1955 (ponowne otwarcie: 1997) |
Budowa | |
Data budowy | XIV wiek |
Zarządzanie | |
Płatny | nie |
Położenie na mapie kraju bańskobystrzyckiego ![]() | |
Położenie na mapie Słowacji ![]() | |
![]() |
Tunel Görgeiho (także: Gergelyho tunel) – tunel pieszy (dawniej drogowy) na Słowacji, wydrążony w szczytowej części Gór Kremnickich pod przełęczą Tunel. Obecnie służy tylko turystycznemu ruchowi pieszemu jako atrakcja ułatwiająca przejście przez przełęcz[1].
Historia
14 marca 1495 r. w Neusohl Jan Thurzo, krakowski rajca i były burmistrz tego miasta, wraz z synem Jerzym założyli z Jakubem Fuggerem z Augsburga, jednym z najbogatszych ludzi ówczesnej Europy, spółkę górniczo-handlową pod nazwą Ungarischer Handel. W latach 1496–1500 spółka ta wybudowała w Tajovie dwie huty: w jednej wytapiano miedź z rudy wydobywanej w rejonie Bańskiej Bystrzycy, w drugiej prowadzono jej rafinację i odciągano srebro. W celu ułatwienia dostarczania metali do mennicy w Kremnicy zapewne na przełomie XV i XVI w. lub w pierwszych latach wieku XVI spółka ta - wówczas jedna z największych i najbogatszych instytucji przemysłowo-finansowych ówczesnego świata - podjęła decyzję budowy bezpośredniej drogi z Bańskiej Bystrzycy do Kremnicy przez Góry Kremnickie, która biegła mniej więcej tak, jak przebiega dziś żółto znakowany szlak turystyczny Tajov – Tunel – Kremnica. Aby pokonać wąski i nieco skalisty główny grzbiet gór w rejonie przełęczy Tunel przebito pod nim tunel[2].
Tunel wykorzystywany był też m.in. przez pielgrzymów udających się do Starých Hôr. 20 listopada 1703, po ogłoszeniu zwycięstwa Rakoczych pod Zwoleniem i Svätom Krížem, cesarski generał Schlick uciekł przez ten tunel z Bańskiej Bystrzycy do Bojnic. 28 lipca 1764 Józef II (późniejszy cesarz) i jego brat arcyksiążę Leopold także przechodzili tunelem. W nocy z 24 na 25 stycznia 1849 armia pułkownika Aulicha, dowodzona przez węgierskiego generała Arthura Gőrgey'a, wycofała się tędy przed austriacką armią cesarską. Obiekt odzyskał znaczenie podczas Słowackiego Powstania Narodowego, kiedy to w dniach 4-5 października 1944 partyzanci przenieśli przez tunel skarb z Państwowej Mennicy w Kremnicy do Banku Narodowego w Bańskiej Bystrzycy. Skarb liczył 183 kilogramy złota, 4534 kilogramy srebra oraz innych metali szlachetnych[3]. Po przekroczeniu tunelu zniszczyli obiekt, a osuwisko z 1955 całkowicie zawaliło przejście[1].
W latach 1996–1997 Zarząd Okręgowy Słowackiego Klubu Turystycznego z Bańskiej Bystrzycy z pomocą miasta Bańska Bystrzyca i innych organizacji, rozpoczął renowację tunelu. Po dziewięciu miesiącach prac, 13 września 1997 przejście zostało ponownie otwarte. Przy wejściu zainstalowano tablicę informacyjną[1]. Remont przeprowadzili członkowie i sympatycy Muzeum Górnictwa w Kremnicy i Kremnickiego Towarzystwa Górniczego pod kierownictwem Dušana Rooba[4].
Parametry
Obiekt znajduje się na wysokości 1150 metrów, ma około 30 metrów długości i około dwa metry szerokości oraz wysokości[3].
Turystyka
Okolice tunelu stanowią ważny węzeł szlaków turystycznych. Przebiega tu Cesta hrdinov SNP z Krahuli do Donovałów, Barborská cesta z Kordíków do Krahuli,
czerwony szlak do Kováčovej,
żółty szlak z Tajova do Kremnicy i
zielony szlak do Turčka. Przechodzą tędy też szlaki rowerowe nr 2591 i 5594[5].
Przypisy
- ↑ a b c Gőrgeiho tunel na Skalke [online], www.rail.sk [dostęp 2020-11-05] .
- ↑ Mirosław J. Barański: Dziwny tunel w Górach Krzemnickich [w:] „Płaj. Almanach karpacki. Półrocznik Towarzystwa Karpackiego” nr 39, jesień 2009. Wyd. Towarzystwo Karpackie, Warszawa (2010). s. 188-202
- ↑ a b Global24, Gergelyho tunel – tip na jednodňový výlet plný historických udalostí [online], Žiar24.sk [dostęp 2020-11-05] .
- ↑ Vladimír Sklenka: Cesta na Skalku cez Görgeyho tunel [online], Bystricoviny.sk - správy - kultúra - šport, 5 lipca 2018 [dostęp 2020-11-05] (słow.).
- ↑ Mapy.cz [online], Mapy.cz [dostęp 2020-11-05] .