Tulipanowiec
![]() Tulipanowiec amerykański | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | magnoliopodobne | ||
Rząd | magnoliowce | ||
Rodzina | magnoliowate | ||
Gatunek | tulipanowiec | ||
Nazwa systematyczna | |||
Liriodendron L. Sp. Pl. 535. 1 Mai 1753 | |||
Typ nomenklatoryczny | |||
Synonimy | |||
| |||
| |||
|
Tulipanowiec (Liriodendron L., z gr. λείριον leirion – „lilia”, δένδρον dendron – „drzewo”) – rodzaj drzew z rodziny magnoliowatych (Magnoliaceae). Obejmuje dwa gatunki współczesne, z których tulipanowiec amerykański L. tulipifera występuje we wschodniej części Ameryki Północnej (od Vermont i Ontario po Florydę i Luizjanę), a tulipanowiec chiński L. chinense w środkowych i południowych Chinach oraz w północnym Wietnamie[4]. Mimo rozdzielenia geograficznego obu gatunków od co najmniej 10 milionów lat, są zdolne do krzyżowania się choć mieszaniec L. ×sinoamericanum jest sterylny[5].
Tulipanowce są dobrze rozpoznawalne dzięki charakterystycznemu kształtowi liści: zwykle czteroklapowych i wyciętych na szczycie. Rodzaj w przeszłości miał rozmieszczenie okołobiegunowe, lecz w czasie zlodowaceń wymarł na terenie Europy (znany jest z licznych znalezisk kopalnych) i innych terenach poza swoim obecnym zasięgiem.
Oba gatunki uprawiane są jako ozdobne. Drewno tulipanowca amerykańskiego wykorzystywane jest do wyrobu mebli i galanterii drewnianej. Indianie z ich pni sporządzali canoe. Kora z korzeni służyła do aromatyzowania wermutu[5], a Indianie sporządzali z korzeni napój i wykorzystywali je leczniczo[4].
Morfologia
- Liście
- Skrętoległe, opadające zimą, ogonkowe, z 4, czasem 6 klapami (gatunek azjatycki jest głębiej klapowany), o długości blaszki do 30 cm i szerokości do 40 cm. Liście wsparte są okrągłymi przylistkami[4].
- Kwiaty
- Są okazałe i wzniesione[4], obupłciowe, rozwijają się na końcach gałęzi i są bezwonne[6]. Okwiat kubeczkowaty, zwykle złożony z 9 listków, z których trzy zewnętrzne są zielone i zwykle odgięte, a 6 wewnętrznych jest u nasady pomarańczowych, poza tym żółtawozielonych. Osiągają one do 4 cm długości[4], a ich końce odgięte są na zewnątrz[7]. Pręciki są liczne (do 50), o nitkach krótkich, ale z długimi woreczkami pyłkowymi i wydłużonym łącznikiem między nimi – osiągają do 5 cm długości. Owocolistki także ułożone są spiralnie i jest ich od 60 do 100[4].
- Owoce
- Skrzydlaki (Liriodendron) spiralnie osadzone na dnie kwiatowym, każdy z pojedynczym nasionem i skrzydełkiem[4].
Systematyka
- Pozycja według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)
Rodzaj wraz z całą rodziną magnoliowatych w ramach rzędu magnoliowców wchodzi w skład jednej ze starszych linii rozwojowych okrytonasiennych określanych jako klad magnoliowych[2].
- Wykaz gatunków
- tulipanowiec amerykański Liriodendron tulipifera L.
- tulipanowiec chiński Liriodendron chinense (Hemsl.) Sarg.
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ a b Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-05-31] (ang.).
- ↑ a b Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-16].
- ↑ a b c d e f g h Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 1. Trees and shrubs. London: Macmillan, 2002, s. 59. ISBN 0-333-73003-8.
- ↑ a b David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 532-533, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
- ↑ Liriodendron Linnaeus. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2021-04-10].
- ↑ Liriodendron Linnaeus. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2021-04-10].
- Britannica: plant/Liriodendron
- SNL: Liriodendron
- Catalana: 0148775
- BioLib: 3410
- EoL: 107763
- Flora of China: 118707
- Flora of North America: 118707
- GBIF: 3152860
- identyfikator iNaturalist: 53580
- IPNI: 25583-1
- ITIS: 18085
- NCBI: 3413
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:30197365-2
- Tela Botanica: 102277
- identyfikator Tropicos: 40007560
- USDA PLANTS: LIRIO
- identyfikator taksonu Fossilworks: 53804
- CoL: 8VYYL