Trędownik bulwiasty
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | astropodobne | ||
Rząd | jasnotowce | ||
Rodzina | trędownikowate | ||
Rodzaj | trędownik | ||
Gatunek | trędownik bulwiasty | ||
Nazwa systematyczna | |||
Scrophularia nodosa L. Sp. pl. 2:619. 1753 | |||
|
Trędownik bulwiasty (Scrophularia nodosa L.) – gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny trędownikowatych. Występuje na terenie całej Europy oraz w Turcji, na Kaukazie i na Syberii[3]. W Polsce jest pospolity na całym terenie.
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e0/Scrophularia_nodosa_1.jpg/180px-Scrophularia_nodosa_1.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c8/Common_figwort_%28Scrophularia_nodosa%29%2C_Oughtonhead_Common_%2829119172411%29.jpg/180px-Common_figwort_%28Scrophularia_nodosa%29%2C_Oughtonhead_Common_%2829119172411%29.jpg)
- Łodyga
- Prosta, wzniesiona, naga, czterokanciasta. Osiąga wysokość do 120 cm.
- Kłącze
- Bulwiasto zgrubiałe (stąd pochodzi gatunkowa nazwa rośliny).
- Liście
- Ulistnienie naprzeciwległe. Liście duże, stopniowo zmniejszające się ku szczytowi łodygi. Dolne liście mają blaszkę zaokrągloną, górne zaostrzoną[4]. Wszystkie są ząbkowane, nagie, mają brudnozielony kolor i czterokanciaste ogonki liściowe.
- Kwiaty
- Zebrane w wiechę na szczycie łodygi. Są to kwiaty grzbieciste, dwuwargowe, o beczułkowatym kształcie. Korona o długości 5–8 mm, górą brunatna, dołem zielonkawa. Słupek górny z pojedynczym znamieniem, pręciki 4, dwusilne oraz jeden szczątkowy, przyrośnięty do korony prątniczek. Działki kielicha są wąsko obrzeżone. Pierścieniowate miodniki znajdują się u podstawy słupka.
- Owoce
- Pękająca dwoma klapami dwukomorowa torebka.
Biologia i ekologia
Bylina, hemikryptofit. Kwitnie od czerwca do sierpnia, zapylana jest przez błonkówki. Po zapłodnieniu szyjka słupka najpierw wydłuża się, potem zagina, a w końcu odpada. Roślina trująca o niemiłej woni[4]. Rośnie w lasach liściastych, zaroślach, na brzegach potoków, w rowach, porębach, siedliskach ruderalnych. Preferuje świeże i próchniczne gleby. W górach występuje po regiel dolny. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla rzędu (O.) Fagetalia.
Zastosowanie
- Roślina lecznicza. Surowcem są liście – Scrophulariae Folium, które zawierają flawony (diosmina), o działaniu przeciwobrzękowym. Diosmina hamuje ponadto wydzielanie histaminy. Z tego powodu stosowany jest w niewydolności krążenia żylnego. Surowiec zawiera również irydoidy (harpagozyd) działające przeciwbólowo i przeciwzapalnie.
- Roślina miododajna. Przez pszczelarzy trędownik bulwiasty uważany jest za jedną z najbardziej wydajnych krajowych bylin miododajnych.
- Bywa uprawiany jako roślina ozdobna. Nadaje się na rabaty.
Uprawa
Strefy mrozoodporności 5-10, źle toleruje mokre zimy. Wymaga słonecznego lub nieco tylko zacienionego stanowiska i przepuszczalnych gleb. Rozmnaża się bardzo łatwo przez bulwy lub podział kęp. Można też przez nasiona wysiewane wiosną lub późnym latem (zaraz po zbiorze)[5].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-03-24] (ang.).
- ↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2011-01-17].
- ↑ a b Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski: Słownik botaniczny. Wyd. II, zmienione i uzupełnione. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 924-925. ISBN 83-214-1305-6.
- ↑ GeoffreyG. Burnie GeoffreyG. i inni, Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag GmbH, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .
Bibliografia
- Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
- Tadeusz Traczyk: Rośliny lasu liściastego. Warszawa: PZWS, 1959.
- Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
- Stanisław Kohlmunzer: Farmakognozja Podręcznik dla studentów farmacji. Warszawa: Wyd. Lekarskie PZWL, 2003. ISBN 83-200-2846-9.
- NKC: ph929896
- Britannica: plant/Scrophularia-nodosa
- SNL: brunrot
- BioLib: 40817
- EoL: 578110
- EUNIS: 182862
- FloraWeb: 5400
- GBIF: 3170886
- identyfikator iNaturalist: 124485
- IPNI: 30088899-2
- ITIS: 34039
- NCBI: 90363
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2587382
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:30088899-2
- Tela Botanica: 62018
- identyfikator Tropicos: 29200389
- USDA PLANTS: SCNO2
- CoL: 6XYQ3