Szare
wieś | |||
![]() Zabudowa wsi | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Województwo | |||
Powiat | żywiecki | ||
Gmina | Milówka | ||
Liczba ludności (2018) | 776[2] | ||
Strefa numeracyjna | 33 | ||
Kod pocztowy | 34-383[3] | ||
Tablice rejestracyjne | SZY | ||
SIMC | 0062662 | ||
Położenie na mapie gminy Milówka ![]() | |||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||
Położenie na mapie województwa śląskiego ![]() | |||
Położenie na mapie powiatu żywieckiego ![]() | |||
![]() | |||
|
![]() | Zobacz w indeksie Słownika geograficznego Królestwa Polskiego hasło Szare |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e4/Szare_CoA.jpg/220px-Szare_CoA.jpg)
Szare – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie żywieckim, w gminie Milówka. Powierzchnia sołectwa wynosi 725 ha, a liczba ludności 800, co daje gęstość zaludnienia równą 109 os./km²[4]. Herbem wsi Szare są trzy podkowy.
Położenie
Wieś leży na wysokości 400–600 m n.p.m. w południowo-wschodniej części Międzygórza Jabłonkowsko-Koniakowskiego. Rozciągnięta jest w dolince potoku Szarzanka – pomiędzy wzniesieniami Kiczorka, Suche i Syberia na południowym wschodzie a grzbietem Szarego na północnym zachodzie[5].
Części wsi
SIMC | Nazwa | Rodzaj |
---|---|---|
1003495 | Krutaki | część wsi |
0062691 | Suche | część wsi |
Historia
Szare, według wójta żywieckiego Andrzeja Komonieckiego nazywane również Śmierlawką, powstało ok. 1625 r. – prawdopodobnie przez podniesienie przez królową Konstancję do rangi wsi starszej osady wołoskiej. Na terenie tym osiedleni zostali również chłopi z Lipowej, których ziemie zabrał w 1608 r. Mikołaj Komorowski, tworząc lipowski folwark. Szare było wsią zarębną i należało do klucza folwarcznego Węgierskiej Górki; jego mieszkańcy byli zobowiązani m.in. do „wyrabiania” w lasach określonej ilości drewna i spławiania go Sołą do Żywca lub nawet Krakowa.
Z Szarego pochodził Tomasz Masny – jeden z „najsłynniejszych” żywieckich zbójników, herszt zbójnickiej familii, grasującej w latach 1623–1624 po całej Żywiecczyźnie.
W 1672 r. wieś liczyła 20 gospodarstw i 170 mieszkańców, oprócz prac w lesie zajmujących się głównie pasterstwem. Według inwentarza z 1817 r. należało do niej 366 polan o łącznej powierzchni ok. 820 ha. Ludomir Sawicki, prowadzący badania nad pasterstwem na Żywiecczyźnie w 1914 r. zanotował, że na letni wypas mieszkańcy wsi pędzą swe owce do odległych o cały dzień drogi szałasów na Raczy i Przysłopie w Rycerce[8]. W XIX w. działał tu prymitywny zakład produkujący tekturę.
Według austriackiego spisu ludności z 1900 w 297 budynkach w Szarem (obejmujących również późniejsze Laliki) na obszarze 2168 hektarów mieszkało 1945 osób (gęstość zaludnienia 89,7 os./km²), z czego 1934 (99,4%) było katolikami, 10 (0,5%) wyznawcami judaizmu a 1 innej religii, 1937 (99,6%) polsko- a 8 (0,4%) niemieckojęzycznymi[9].
7 października 1940 r. w ramach hitlerowskiej „Saybusch-Aktion” (Akcja Żywiec) wysiedlono z Szarego 58 polskich rodzin (318 osób), osiedlając na ich miejsce 18 rodzin (70 osób) niemieckich. Wyzwolenie wsi nastąpiło 6 kwietnia 1945 r., lecz na odległej o parę km na południe górze Szklanówce okrążone oddziały niemieckie broniły się aż do 30 kwietnia.
W 1948 z miejscowości wyodrębniły się Laliki.
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa bielskiego.
Zabytki
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/08/Szare_wooden_belfry.jpg/220px-Szare_wooden_belfry.jpg)
We wsi, przy drodze na Pawlicznem, znajduje się kaplica pw. Wniebowzięcia Matki Boskiej. Wystawiona w 1826 r. przez Szczepana Kuśnierza. Murowana, z kamienia, na rzucie prostokąta, ma kolebkowe sklepienie i gontowy dach z wydatnym okapem od frontu. We wnętrzu ołtarzyk z obrazem Wniebowzięcia, o charakterze ludowego baroku. We wsi znajduje się także drewniana dzwonnica z 1784 roku[10].
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 134407
- ↑ Milówka w liczbach. beskidLIVE.pl, 11 września 2019. [dostęp 2020-12-17].
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 1243 [zarchiwizowane 2022-10-26] .
- ↑ UG Milówka: Statut Sołectwa Szare. [w:] www.milowka.com.pl [on-line]. 2009-12-28, 2009. [dostęp 2011-01-01].
- ↑ Geoportal. Mapa lotnicza [online] [dostęp 2023-07-23] .
- ↑ Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200).
- ↑ GUS. Rejestr TERYT.
- ↑ Ludomir Sawicki. Szałaśnictwo w Górach Żywieckich (Wędrówki pasterskie w Karpatach IV). „Materiały antropologiczno-archeologiczne i etnograficzne”. Tom XIV, dział III, s. 184–195, 1919. Akademia Umiejętności, Kraków. (pol.).
- ↑ Gemeindelexikon der im Reichsrate vertretenen Königreiche und Länder, bearbeitet auf Grund der Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1900, XII. Galizien. Wien: 1907.
- ↑ Drewniana architektura sakralna – Dzwonnica w Szarem. „Nad Sołą i Koszarawą”. 10 (161), 2005-05-15.
- p
- d
- e
- Siedziba gminy: Milówka
Wsie |
|
---|---|
Integralne części wsi |
|