Synagoga Chewra Thilim w Krakowie
![]() | |||
![]() Widok z ul. Meiselsa | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Miejscowość | |||
Adres | ul. Beera Meiselsa 18 | ||
Budulec | murowana | ||
Architekt | Nachman Kopald | ||
Data budowy | 1896 | ||
Data likwidacji | |||
Tradycja | ortodoksyjna | ||
Obecnie | kawiarnia | ||
Położenie na mapie Krakowa ![]() | |||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||
Położenie na mapie województwa małopolskiego ![]() | |||
![]() | |||
|
Synagoga Chewra Thilim (z hebr. Bractwa Psalmowego) – dawna synagoga znajdująca się w Krakowie, w dzielnicy I na rogu ulic Dow Baera Meiselsa 18 i Bożego Ciała 13, na Kazimierzu.
Historia
Synagoga została zbudowana w 1896 roku z inicjatywy Bractwa Psalmowego, (stąd jej nazwa "Chewra Thilim"), według projektu Nachmana Kopalda[2]. Oprócz sali modlitwy dla mężczyzn znajdującej się na parterze, w budynku znajdowała się również szkoła talmudyczna oraz sala dla kobiet na piętrze. W 1931 roku synagoga została przebudowana według projektu Salomona Jonklera[2]. Podczas II wojny światowej hitlerowcy zdewastowali wnętrze synagogi. Po zakończeniu wojny, nieuszkodzony budynek pełnił rolę siedziby Żydowskiej Partii Socjalistycznej. W 1951 roku w budynku ulokowała się siedziba Zespołu Pieśni i Tańca „Krakowiacy”.
W 2001 roku, na mocy ustawy z 1997 roku o restytucji mienia żydowskiego synagoga została zwrócona Gminie Wyznaniowej Żydowskiej w Krakowie. Jej przewodniczący Tadeusz Jakubowicz uznał, że Zespół Pieśni i Tańca może nadal użytkować budynek, ale pod warunkiem, że znacznie poprawi jego stan, który jest niezadowalający, będzie o niego dbał, utrzymywał go w należytym stanie i nie dopuści do jego degradacji.
Mimo tych opinii, zarząd zespołu uważał, że synagoga jest w bardzo dobrym stanie i wnętrze jest od czasu do czasu remontowane ze środków przekazywanych przez miasto Kraków. Zarząd stwierdził również, że nie stać ich na kapitalny remont dachu oraz wymianę okien, a miasto nie chce ich w tej sprawie dofinansować, ze względu na to, że synagoga nie jest ich własnością. W 2006 roku zespół opuścił budynek. W 2008 roku w synagodze odkryto cenne polichromie naścienne.
Architektura
Murowany, piętrowy budynek synagogi wzniesiono na planie prostokąta. Budynek posiada elementy dekoracji neoromańskiej i neogotyckiej, charakterystyczny fryz arkadowy i półkoliście zamknięte okna. Główna sala modlitewna znajduje się na parterze, tzw. sala dla mężczyzn, a na piętrze sala dla kobiet (babiniec).
W 2008 roku wewnątrz synagogi odkryto cenne polichromie ścienne, w której przeważają barwy niebieska i zielona. Nawiązują one głównie do scen biblijnych. Na ścianie zachodniej w górnej partii malowidła zachowały się wizerunki czterech zwierząt biblijnych: lwa, tygrysa, fragment orła oraz jelenia, które zostały ujęte w ozdobne obramienia. Jedynie pod wizerunkiem lwa zachował się fragment hebrajskiego napisu: ור כארי.... Oprócz tego na wysokości drewnianego balkonu zachował się hebrajski napis: נר ה נשמה, co znaczy świeca duszy, fragment widoku na Jerozolimę oraz liczne ornamenty i fryzy o motywach roślinnych.
Na ścianie wschodniej głównej sali modlitewnej zachowała się wnęka po Aron ha-kodesz, którą otaczają fragmenty zachowanej czerwonej kotary. Na ścianie północnej w ozdobnych roślinnych ramach znajdują się cztery widoki miejsc świętych: Jerozolimę z napisem: לבה טלכי ביתֵ דוד, grobu Racheli z fragmentem napisu, widoku Jerozolimy z napisem: דוד ... oraz bardzo zniszczony, kawałek Ściany Płaczu z fragmentem napisu. Tuż przy stropie znajduje się fryz o motywie roślinnym, okna są otoczone bordowymi kwiatkami, zaś co dwa okna znajduje się pionowy fryz o motywie roślinnym. Glify okien również wypełnione są podobnym fryzem. Na ścianie północnej tuż na wysokości drewnianego balkonu znajduje się fragment polichromii przedstawiającej panoramę Jerozolimy, który jest kontynuacją tego z poziomu galerii. Na ścianie północnej i południowej na niewielkim wysunięciu ściany znajdują się po dwie kolumny pustych, kwadratowych zagłębień, w których prawdopodobnie znajdowały się tablice.
W sali dla kobiet na I piętrze budynku również odkryto kilka lat później fragmentarycznie zachowane polichromie.
- Wnętrze synagogi.
- Polichromia ściany północnej
- Grób Racheli
- Widok na Jerozolimę
- Jerozolima
- Ściana Płaczu
- Panorama Jerozolimy
- Widok na ścianę wschodnią
- Hebrajski napis na babińcu
- Puste tablice
- Lew
- Tygrys
- Jeleń
- Orzeł
Przypisy
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo małopolskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 23 lipca 2024 [dostęp 2024-06-22] .
- ↑ a b Barbara Zbroja: Miasto umarłych: Architektura publiczna Żydowskiej Gminy Wyznaniowej w Krakowie w latach 1868-1939. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2005. ISBN 83-7318-619-0.
Linki zewnętrzne
- Synagoga Chewra Thilim w Krakowie na portalu Wirtualny Sztetl
- p
- d
- e
- p
- d
- e
Kraków |
|
---|---|
|