Strzelanina w gimnazjum w Wilnie
![]() | |
Państwo |
|
---|---|
Miejsce | Wilno |
Data | 6 maja 1925 |
Godzina | 11:05 |
Liczba zabitych | 5 osób (w tym sprawcy) |
Liczba rannych | 9 osób |
Typ ataku | strzelanina |
Sprawca | Stanisław Ławrynowicz, |
Położenie na mapie Polski w 1939 ![]() | |
![]() |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Vilnia%2C_Jura%C5%ADski._%D0%92%D1%96%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8F%2C_%D0%AE%D1%80%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%28S._Fleury%2C_1903%29_%282%29.jpg/242px-Vilnia%2C_Jura%C5%ADski._%D0%92%D1%96%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8F%2C_%D0%AE%D1%80%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%28S._Fleury%2C_1903%29_%282%29.jpg)
Strzelanina w gimnazjum w Wilnie – największa w polskiej historii strzelanina w szkole, która miała miejsce 6 maja 1925 roku w Państwowym Gimnazjum im. Joachima Lelewela w Wilnie. Strzelanina w gimnazjum w Wilnie była jedną z pierwszych w Europie na tak dużą skalę, wcześniej takie zajścia kończyły się śmiercią jednej lub dwóch ofiar[2].
Historia
Przebieg zdarzeń
Wilno ówcześnie znajdowało się w województwie wileńskim II Rzeczypospolitej, na Kresach Wschodnich. 6 maja 1925 roku o godzinie 11:05 w Gimnazjum im. Lelewela odbywały się egzaminy maturalne[3]. Abiturienci siedzieli pojedynczo w ławkach. Uczeń Stanisław Ławrynowicz nie reagował na upomnienia komisji egzaminacyjnej, która nakazywała mu przerwanie rozmowy z kolegą. Dyrektor szkoły Edward Biegański podszedł do Ławrynowicza i odebrał mu arkusz egzaminacyjny; wówczas uczeń wyciągnął pistolet i oddał dwa strzały w jego kierunku, raniąc go lekko w ramię[4]. Inni uczniowie próbując obezwładnić sprawcę, chwycili go za ręce, jednak Ławrynowicz upuścił broń, oswobodził jedną ręką, po czym wydobył z kieszeni granat ręczny i rzucił go przed siebie[5][4][2]. W wyniku eksplozji na miejscu śmierć poniósł Ławrynowicz, jeden z szamoczących się z nim uczniów Tadeusz Domański oraz inny abiturient, śmiertelnie ranny odłamkiem Aleksander Zahorski, który był harcerzem[5][4][6]. Oprócz dyrektora Biegańskiego ranni zostali uczniowie Bończa-Osmołowski, Studziński, Borysewicz, Toczyłowski, Symonowicz, Wojtkiewicz, Nawrocki i Gliński[3].
Tuż po wybuchu granatu, ze swojego miejsca w sali wstał przyjaciel Ławrynowicza, uczeń Janusz Obrąpalski[7], który dobywając broni strzelał w stronę komisji egzaminacyjnej trafiając w brzuch nauczyciela fizyki, Jana Jankowskiego[4][8]. Obrąpalski wybiegł na korytarz i usiłował użyć granatu, jednak nie zadziałał zapalnik, po czym zabił się strzałem w głowę[2].
Profesor Jankowski zmarł osiem godzin później w szpitalu. Ranny został wspomniany dyrektor Edward Biegański oraz ośmiu uczniów (w tym ciężko ranni Toczydłowski, Dubiński, Borysowski)[6][2].
W tej sprawie śledztwo podjął prokurator Hołownia[5]. Przy zwłokach Ławrynowicza odkryto dwa granaty, zaś później w jego mieszkaniu także wiele granatów[4][6]. W toku śledztwa odkryto, że strzelanina była zawczasu przygotowana. W jednym z pomieszczeń szkolnych znaleziono (w zależności od źródeł) kilogramowy lub dwukilogramowy ładunek wybuchowy oraz większą liczbę granatów szturmowych, a także list pożegnalny jednego z zamachowców[2]. Po ataku pojawiło się wiele niepotwierdzonych nigdy teorii, w tym wokół domniemanych kontaktów zamachowców z sowieckimi agentami w Polsce[9].
W pierwszych relacjach prasowych pojawiły się duże rozbieżności odnośnie przebiegu ataku, niektóre media podawały, że zamachowców było dwóch, inne – że było ich aż trzech. Pojawiały się też, niepotwierdzone później, domniemania o politycznym motywie strzelaniny[9]. Artykuł w austriackiej gazecie Neue Freie Presse błędnie nazwał jedną z ofiar tego ataku sprawcą[10]. Ten sam tytuł powielał niesprawdzone informacje o rzekomym przynależności sprawców do młodzieżowych organizacji komunistycznych[11].
Reakcje
Zapowiedziano pogrzeb ofiar zdarzenia w dniu 8 maja 1925 na koszt władz państwowych, zaś do Wilna oddelegowano specjalną komisję z ramienia Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego[12]. Lekcje w Gimnazjum im. Lelewela zostały zawieszone na czas nieokreślony[6].
Prasa początkowo nie poświęcała zdarzeniu dużo uwagi, z wyjątkiem tytułów bulwarowych[3]. Dość szybko prasa zaczęła kłaść nacisk na znany od dawna trudny charakter obu sprawców, ich powiązania z organizacją „Strzelec”, związaną z obozem piłsudczykowskim. W dyskusji publicznej zaczęto dość szybko upatrywać przyczyn zbrodni w samej naturze egzaminu maturalnego, a część środowisk zaczęła wzywać do jego likwidacji[2]. W dyskusji krytykowano także program nauczania jako przeładowany, system nauczania jako przestarzały i stawiający na nauczanie pamięciowe oraz nauczycieli i rodziców ówczesnej młodzieży ze względu na brak zaangażowania w wychowanie młodego pokolenia[3]. O inspirację zamachu oskarżano także środowiska komunistyczne[2].
Najbardziej jednak prawdopodobnym motywem był zły stan psychiczny obydwu sprawców, którzy nie byli w stanie dostosować się do szkolnego trybu życia po doświadczeniach wojennych (Ławrynowicz brał czynny udział w wojnie polsko-bolszewickiej, natomiast Obrąpalski w jej wyniku stracił cały rodzinny dobytek)[13].
O zajściach w Wilnie pisała prasa światowa, m.in. amerykański „The New York Times”, austriacka „Neue Freie Presse”, niemiecka „Die Neue Zeitung”, a także australijski „The Argus”[2].
Przypisy
- ↑ Jak powstawały polskie gimnazja w Wilnie?. wilnoteka.lt. [dostęp 2023-12-04].
- ↑ a b c d e f g h Paweł Rzewuski: Maturalna masakra w wileńskim gimnazjum. Histmag.org, 2012-05-06. [dostęp 2012-12-15]. (pol.).
- ↑ a b c d PawełP. Rzewuski PawełP., Maturalna masakra w wileńskim gimnazjum – Histmag.org [online], 19 maja 2014 [dostęp 2018-05-06] .
- ↑ a b c d e Z kraju. Bomba w szkole. „Kurier Warszawski”. 127, s. 5, 7 maja 1925.
- ↑ a b c Bomba w szkole. 3 uczniów zabitych, 12 osób rannych. „Kurier Warszawski”. 126, s. 13, 6 maja 1925.
- ↑ a b c d Tragedia wileńska. „Kurier Warszawski”. 128, s. 8, 8 maja 1925.
- ↑ Tragiczne zajście w gim. im. Lelewela, „Słowo” (102), Wilno, 7 maja 1925, s. 1 [dostęp 2019-06-28] .
- ↑ Początkowo w prasie przedstawiany jako Czesław Jankowski.
- ↑ a b Maturalna masakra w wileńskim gimnazjum | Portal historyczny Histmag.org - historia dla każdego! [online], histmag.org [dostęp 2024-04-25] .
- ↑ ANNO, Die Neue Zeitung, 1925-05-08, Seite 5 [online], onb.ac.at [dostęp 2024-04-25] (niem.).
- ↑ ANNO, Neue Freie Presse, 1925-05-08, Seite 27 [online], onb.ac.at [dostęp 2024-04-25] (niem.).
- ↑ Tragiczne zajścia w gimnazjum. „Kurier Warszawski”. 127, s. 8, 7 maja 1925.
- ↑ Krwawa matura w Wilnie | Wilnoteka [online], www.wilnoteka.lt [dostęp 2018-04-05] (pol.).