Stalker (film 1979)
![]() | |
Gatunek | dramat obyczajowy |
---|---|
Data premiery | 1979 |
Kraj produkcji | |
Język | |
Czas trwania | 163 min |
Reżyseria | Andriej Tarkowski |
Scenariusz | Andriej Tarkowski, |
Główne role | Aleksandr Kajdanowski |
Muzyka | Eduard Artiemjew |
Zdjęcia | Gieorgij Rerberg |
Scenografia | Aleksandr Bojm |
Kostiumy | Jelena Fomina |
Montaż | Ludmiła Fiejginowa |
Produkcja | Aleksandra Diemidowa |
Wytwórnia | Mosfilm |
Budżet | 1 000 000 rubli[1] |
Nagrody | |
Nagroda Jury Ekumenicznego Cannes w 1980 roku |
Stalker (ros. Сталкер) – radziecki filozoficzno-obyczajowy film fantastycznonaukowy w reżyserii Andrieja Tarkowskiego z 1979 roku. Powstał na motywach powieści Piknik na skraju drogi autorstwa braci Strugackich. Opowiada o wyprawie przewodnika (Stalkera) i jego dwóch klientów (Profesora i Pisarza) w głąb tajemniczej Zony w celu znalezienia komnaty, gdzie spełniają się najskrytsze marzenia.
Według jednego z wywiadów udzielonych przez samego reżysera związki z powieścią Strugackich są luźne, właściwie sprowadzają się tylko do użycia dwóch słów: Stalker i Zona[2]. Jednakże oglądając film i czytając książkę, natrafić można na więcej podobieństw. W obu dziełach Zona jest przedstawiona jako obszar ogrodzony i strzeżony przez uzbrojone służby. Tak jak w powieści Stalker używa prostych sztuczek do znajdywania w Zonie bezpiecznej ścieżki (np. rzuca przed siebie małe obiekty, by sprawdzić lokalną grawitację). Wspólne są także postać Jeżozwierza oraz koncepcja przedmiotu/miejsca spełniającego życzenia.
Stalker był ostatnim filmem Tarkowskiego zrealizowanym w ZSRR[3], a zarazem pierwszym, mówiącym wprost o naglącej potrzebie odnowy duchowej współczesnego człowieka[4].
Termin „stalker” pochodzi od angielskiego wyrażenia to stalk (‘śledzić’, ‘tropić’). W filmie stalker jest profesjonalnym przewodnikiem po Zonie, kimś, kto przekracza granicę zabronionej strefy w określonym celu[2].
W filmie można znaleźć odniesienia do sztuki, zawarte są także fragmenty Apokalipsy św. Jana i Ewangelii Łukasza[3].
Obsada
- Aleksandr Kajdanowski – Stalker
- Nikołaj Grińko – Profesor
- Anatolij Sołonicyn – Pisarz
- Alisa Friejndlich – żona Stalkera
- Natasza Abramowa – Marta, córka Stalkera
- Faime Jurno – znajoma Pisarza
- Ye. Kostin – Luger, właściciel kawiarni
- R. Rendi – motocyklista
Fabuła
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f9/The_old_cardboard_factory_-_panoramio.jpg/220px-The_old_cardboard_factory_-_panoramio.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dc/Retable_de_l%27Agneau_mystique_%284%29.jpg/200px-Retable_de_l%27Agneau_mystique_%284%29.jpg)
Akcja rozgrywa się w nieokreślonym europejskim państwie. Główny protagonista, tytułowy Stalker, zarabia na życie przeprowadzaniem ludzi przez tzw. Zonę, obszar, na którym prawa fizyki nie funkcjonują tak samo jak w reszcie świata. Zona powstała w wyniku nieznanego wydarzenia 20 lat przed akcją filmu i została odgrodzona po tym, jak żołnierze – wysłani, aby ją zbadać – nie wrócili, co spowodowało, że władze uznały ją za niebezpieczną dla ludzkiego życia. Mimo zakazu wstępu i niebezpieczeństwa istnieje wielu ludzi, którzy pragną doświadczyć zjawisk w Zonie osobiście. W tej wyprawie towarzyszą mu dwaj ludzie znani jako Pisarz i Profesor. Pisarz pragnie znaleźć się w Zonie, aby zdobyć natchnienie, zaś Profesor zastanawia się nad potencjalnymi konsekwencjami rzekomego istnienia komnaty, miejsca w Zonie, które ma mieć moc spełniania życzeń[5].
Produkcja
Tarkowski początkowo proponował adaptację Pikniku na skraju drogi swojemu przyjacielowi, Giorgiemu Kałatozowowi. Ten jednak, wobec trudności z uzyskaniem praw autorskich od Strugackich, zrezygnował[2]. Pomysł na film stopniowo dojrzewał w Tarkowskim, pociągała go możliwość zastosowania zasady trzech jedności – czasu, miejsca i akcji[2].
Głosy krytyków
W plebiscycie krytyków filmowych, zorganizowanym w 2012 r. przez czasopismo Brytyjskiego Instytutu Filmowego „Sight & Sound”, Stalker na 250 ocenianych filmów zajął 29. miejsce[6].
Nagrody
- 1980: Nagroda Specjalna Jury Ekumenicznego i OCIC na XXXIII Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Cannes[7]
Nawiązania
- Do filmu nawiązuje piosenka Stalker autorstwa Jacka Kaczmarskiego[8].
Przypisy
- ↑ Vida T. Johnson: The Films of Andrei Tarkovsky: A Visual Fugue. Indiana University Press, 1994, s. 139-140. ISBN 0-253-20887-4.
- ↑ a b c d John Gianvito: Andrei Tarkovsky: Interviews. University Press of Mississippi, 2006, s. 50-54. ISBN 1-57806-220-9. [dostęp 2010-12-10].
- ↑ a b Edward Kabiesz. Filmowe misterium. „Gość Niedzielny”. 1, s. 56, 2010-01-10. Katowice. ISSN 0137-7604. [dostęp 2010-12-10].
- ↑ Światowa encyklopedia filmu religijnego. Marek Lis i Adam Garbicz (red.). Kraków: Biały Kruk, 2007, s. 506. ISBN 978-83-60292-30-3.
- ↑ Esensja: ‹Wyprawa do jądra jasności› – Sebastian Chosiński [online], Esensja.pl [dostęp 2021-08-26] (pol.).
- ↑ Critics’ Top 250 Films. [w:] Sight & Sound [on-line]. British Film Institute, 2012. [dostęp 2014-10-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-10-26)]. (ang.).
- ↑ Edward Pawlak, Barbara Pełka, Film radziecki w Polsce, Warszawa 1985, s. 246
- ↑ Artur, Stalker www.kaczmarski.art.pl [online], www.kaczmarski.art.pl [dostęp 2022-01-11] (pol.).
Bibliografia
- SewerynS. Kuśmierczyk SewerynS., Księga filmów Andrieja Tarkowskiego, Warszawa: Skorpion, 2012, s. 279-342, ISBN 978-83-86466-73-3, OCLC 812713915 .
Linki zewnętrzne
- p
- d
- e