Socjalistyczna Partia Ukrainy
![]() | |
Państwo |
|
---|---|
Lider | Wiktor Zaika[1] |
Data założenia | 26 października 1991 |
Data rozwiązania | 15 czerwca 2022 |
Ideologia polityczna | socjalizm, socjaldemokracja, eurosceptycyzm |
Członkostwo międzynarodowe | Międzynarodówka Socjalistyczna (2003-2011) |
Barwy | |
Strona internetowa |
Socjalistyczna Partia Ukrainy (ukr. Соціалістична партія України) – ukraińska lewicowa partia polityczna będąca jedną z najstarszych formacji politycznych w tym kraju. Została utworzona przez byłych członków Komunistycznej Partii Ukrainy pod koniec 1991 roku[2]. Była reprezentowana w Radzie Najwyższej Ukrainy w latach 1994–2007 i w tym czasie była trzecią i czwartą pod względem wielkości partią polityczną w ukraińskim parlamencie[3]. Od 2007 roku uzyskiwała marginalne wyniki wyborcze na Ukrainie[4]. Po rosyjskiej agresji na Ukrainę została zawieszona, a następnie zakazana decyzją sądu z dnia 15 czerwca 2022 roku[5].
Historia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/19/%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%BF_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D1%96%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%BE%D1%97_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%96%D1%97_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%97%D0%BD%D0%B8.jpg/170px-%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%BF_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D1%96%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%BE%D1%97_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%96%D1%97_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%97%D0%BD%D0%B8.jpg)
Geneza
Po odzyskaniu niepodległości przez Ukrainę w 1991 roku Łeonid Krawczuk jako przewodniczący Rady Najwyższej Ukraińskiej SRR, wprowadził 30 sierpnia 1991 roku zakaz działalności partii komunistycznych[2]. Cztery dni po delegalizacji, Ołeksandr Moroz wezwał komunistów do stworzenia nowej lewicowej siły politycznej[2]. Zjazd założycielski odbył się w Kijowie 26 października 1991 roku, a pierwszym liderem został Moroz[2].
19 czerwca 1993 roku w Doniecku odbył się zjazd założycielski odrodzonej Komunistycznej Partii Ukrainy, w efekcie czego wielu komunistów odeszło z Partii Socjalistycznej. Mimo to podczas wyborów prezydenckich na Ukrainie w 1994 roku, lider socjalistów Ołeksandr Moroz był wspierany także przez Partię Komunistyczną[3].
Wybory parlamentarne w 1994 roku
Osobny artykuł: Wybory parlamentarne na Ukrainie w 1994 roku.
W wyborach parlamentarnych Socjalistyczna Partia Ukriany uzyskała 14 mandatów[6]. W maju 1994 roku Ołeksandr Moroz został przewodniczącym Rady Najwyższej Ukrainy[3]. W październiku 1995 roku doszło do rozłamu w partii, gdzie część członków na czele z Nataliją Witrenko stworzyła następnie w kwietniu 1996 roku bardziej radykalną Postępową Partię Socjalistyczną Ukrainy[2].
Wybory parlamentarne w 1998 roku
Osobny artykuł: Wybory parlamentarne na Ukrainie w 1998 roku.
Partia w wyborach parlamentarnych w 1998 roku wystartowała w bloku wyborcznym z Partią Ludową Ukrainy[7]. Blok wyborczy zdobył poparcie 8,55% głosów i w sumie 34 mandaty w parlamencie Ukrainy[2]. W 1999 roku wystawiła swojego kandydata w wyborach prezydenckich Ołeksandra Moroza, który zajął ostatecznie trzecie miejsce z poparciem 11,3% głosów w pierwszej turze. Po wyborach grupa byłych członków Socjalistycznej Partii Ukrainy będących w opozycji do Ołeksandra Moroza, założyła w 2000 roku Partię Sprawiedliwości[2].
Wybory parlamentarne w 2002 roku
Osobny artykuł: Wybory parlamentarne na Ukrainie w 2002 roku.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c2/Moroz_2003.jpg/230px-Moroz_2003.jpg)
W kolejnych latach partia była mocno zaanagażowana w kampanię protestacyjną Ukraina bez Kuczmy[3]. W wyborach z 2002 roku uzyskano poparcie 6,9% głosów i 24 mandaty w Radzie Najwyższej Ukrainy. Socjaliści byli aktywnymi uczestnikami pomarańczowej rewolucji. Byli również członkiem koalicji w pierwszym rządzie Julii Tymoszenko i rządzie Jurija Jechanurowa. W wyborach prezydenckich w 2004 roku, które przerodziły się w pomarańczową rewolucję, Moroz przekazał swoje poparcie Wiktorowi Juszczence[3].
Wybory parlamentarne w 2006 roku
Osobny artykuł: Wybory parlamentarne na Ukrainie w 2006 roku.
W wyborach parlamentarnych w 2006 roku partia uzyskała wynik 5,69% głosów i wprowadziła 33 deputowanych do Rady Najwyższej. Początkowo socjaliści tworzyli „pomarańczową koalicję” z Naszą Ukrainą i Blokiem Julii Tymoszenko. Porozumienie to rozpadło się jednak, kiedy 6 lipca Ołeksandr Moroz został przewodniczącym Rady Najwyższej z poparciem prorosyjskiej Partii Regionów. Z tego powodu z partii odszedł sekretarz rady politycznej Socjalistycznej Partii Ukrainy Josyp Winski. Ostatecznie, 4 sierpnia powstał rząd Wiktora Janukowycza popierany przez socjalistów, komunistów i Partię Regionów[3]. Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko rozwiązał parlament 2 kwietnia 2007 roku, gdyż uznał działania rządu podczas ukraińskiego kryzysu politycznego za nielegalne[8].
Wybory parlamentarne w 2007 roku
Osobny artykuł: Wybory parlamentarne na Ukrainie w 2007 roku.
W wyborach w 2007 partia nie przekroczyła 3% progu wyborczego i jej lider, Ołeksandr Moroz, znalazł się poza parlamentem. Doprowadziło to do odejścia z partii wielu jej członków, którzy następnie założyli Związek Lewicowców[3]. W lipcu 2010 roku lider socjalistów, Moroz został po raz pierwszy w historii partii zastąpiony przez Wasyla Cuszkę na stanowisku przewodniczącego[9]. Ołeksandr Moroz stał się jednak ponownie liderem partii w sierpniu 2011 roku[10].
Wybory parlamentarne w 2012 roku i ostatnie lata
Osobny artykuł: Wybory parlamentarne na Ukrainie w 2012 roku.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/63/%D0%A1%D0%9F%D0%A3_%28%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%BF%29.png/230px-%D0%A1%D0%9F%D0%A3_%28%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%BF%29.png)
W kwietniu 2012 roku liderem partii został Petro Ustenko, zastępując Ołeksandra Moroza[11]. W wyborach parlamentarnych socjaliści uzyskali 0,46% głosów i nie uzyskali żadnych mandatów[12]. W 2014 roku partia nie brała udziału w wyborach parlamentarnych. Do czerwca 2019 roku liderem partii był Illa Kywa, który dołączył następnie do Opozycyjnej Platformy – Za Życie[13]. W 2022 roku po rosyjskiej agresji na Ukrainę została zawieszona przez Radę Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Ukrainy. 15 czerwca 2022 roku partia została zakazana przez ukraiński Sąd Apelacyjny, a majątek partii przeszedł na własność państwa[14].
Poparcie w wyborach
Wybory | Poparcie (lista krajowa) | Zmiana punktów procentowych | Lista krajowa | Zmiana | Okręgi jednomandatowe | Zmiana | Suma |
---|---|---|---|---|---|---|---|
1994 | 3,72% | – | 0 | – | 14 | – | 14 |
1998[15] | 8,6% | ![]() | 29 | ![]() | 5 | ![]() | 34 |
2002 | 6,87% | ![]() | 20 | ![]() | 3 | ![]() | 23 |
2006[16] | 5,69% | ![]() | 33 | ![]() | – | – | 33 |
2007[16] | 2,86% | ![]() | 0 | ![]() | – | – | 0 |
2012[16] | 0,5% | ![]() | 0 | ![]() | – | – | 0 |
Wybory | Kandydat | Głosowanie | Poparcie | Uwagi |
---|---|---|---|---|
1994 | Ołeksandr Moroz | I tura | 13.33% | Kandydat nie przeszedł do II tury. |
1999 | Ołeksandr Moroz | I tura | 11,29% | Kandydat nie przeszedł do II tury. |
2004 | Ołeksandr Moroz | I tura | 5,81% | Kandydat nie przeszedł do II tury. |
2010 | Ołeksandr Moroz | I tura | 0,38% | Kandydat nie przeszedł do II tury. |
2014 | Olha Bohomołeć | I tura | 1,9% | Kandydat nie przeszedł do II tury. |
2019 | Illia Kyva | I tura | 0,3% | Kandydat nie przeszedł do II tury. |
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Oficjalny lider partii w momencie delegalizacji (do 2022).
- ↑ a b c d e f g УКРАЇНА ПАРТІЙНА. ЧАСТИНА V. СОЦІАЛІСТИЧНА ПАРТІЯ УКРАЇНИ. zn.ua, 2002-03-07.
- ↑ a b c d e f g Социалистическая партия Украины. file.liga.net, 2012-09-21.
- ↑ Социалистическая партия Украины. file.liga.net, 2012-09-21. [dostęp 2022-06-22]. (ros.).
- ↑ The court banned the Socialist Party of Ukraine. babel.ua, 15 czerwca 2022. [dostęp 2022-06-22]. (ang.).
- ↑ Richard Crampton: Atlas of Eastern Europe in the Twentieth Century. Routledge, 1997. ISBN 978-0-415-16461-0.
- ↑ Соціалістична партія України. sd.net.ua, 2009-09-04.
- ↑ Q&A: Ukrainian parliamentary poll. bbc.co.uk, 2007-10-01.
- ↑ Economy minister appointed Socialist Party head. kyivpost.com, 2010-07-26.
- ↑ Oleksandr Moroz elected Chairman of Socialist Party of Ukraine. www.nrcu.gov.ua, 2011-08-11.
- ↑ Petro Ustenko heads Socialist Party of Ukraine. kyivpost.com, 2012-04-30.
- ↑ Вибори народних депутатів України 28 жовтня 2012 року. cvk.gov.ua, 2012-10-30.
- ↑ Кива пішов із посади голови СПУ – балотуватиметься в Раду від платформи „За життя” Бойка й Медведчука. espreso.tv, 2019-06-07.
- ↑ Суд заборонив Соціалістичну партію України. pravda.com.ua, 2022-06-15.
- ↑ W ramach koalicji Blok Socjalistycznej Partii Ukrainy i Chłopskiej Partii Ukrainy.
- ↑ a b c W wyborach zrezygnowano z okręgów jednomandatowych.