Siedmiopalecznik błotny
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | |||
Rząd | |||
Rodzina | |||
Rodzaj | siedmiopalecznik | ||
Gatunek | siedmiopalecznik błotny | ||
Nazwa systematyczna | |||
Comarum palustre L. Sp. Pl. 502. 1753[3] | |||
Synonimy | |||
| |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[5] | |||
![]() najmniejszej troski | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/Comarum_palustre_15-p.bot-poten.palus-01.jpg/220px-Comarum_palustre_15-p.bot-poten.palus-01.jpg)
Siedmiopalecznik błotny[6] (Comarum palustre L.) – gatunek rośliny z rodziny różowatych.
Rozmieszczenie geograficzne
Występuje w niemal całej Europie, w Azji i Ameryce Północnej[4]. W Polsce jest dość pospolity na niżu, w górach występuje rzadko, tylko w niższych położeniach. W Sudetach i Karpatach znajdują się tylko pojedyncze stanowiska[7].
Morfologia
- Pokrój
- Bylina z pełzającym i bardzo długim, drewniejącym kłączem. Wyrastają z niego pędy w dole podnoszące się, wyżej prosto wzniesione, zarówno płonne jak i kwitnące. Osiągają one od ok. 20 do 90 cm[8]. Łodygi te są słabo rozgałęzione[7] i krótko owłosione (u f. villosum owłosione odstająco i gruczołowato)[8].
- Liście
- Osadzone na ogonkach osiągających 5–10, czasem do 15 cm długości[9]. Przylistki dolnych liści zrośnięte z ogonkiem (wyglądają jak pochwa liściowa), w górze pędu wolne, szeroko jajowate, z ostrym wierzchołkiem[8]. Blaszki są nieparzysto pierzastozłożone, 5–7-listkowe, tylko najwyższe 3-listkowe. Listki są do siebie zbliżone, krótkoogonkowe lub siedzące[8]. Blaszki listków są sztywne, lancetowate, ostro piłkowane, z wierzchu ciemnozielone, spodem sine[10][8]. Osiągają od 1,5 do 10 cm długości i do 5 cm szerokości[9]. Listki są na brzegu orzęsione, z wierzchu nagie lub słabo owłosione (f. typicum) lub gęsto przylegająco owłosione (f. subsericeum)[8].
- Kwiaty
- Zebrane po kilka w luźny podbaldach na szczycie pędu. Wsparte są kieliszkiem składającym się z 5 listków. Są one dwukrotnie krótsze od działek i wąsko lancetowate. Tyle samo członów ma kielich i korona. Działki kielicha są jajowate, na wierzchołku długo zaostrzone, osiągają od 7 do 15 mm długości. W czasie kwitnienia są rozpostarte, a w czasie owocowania wzniesione i wówczas też wydłużają się osiągając do 20 mm długości. Wewnętrzna strona działek jest czerwonopurpurowa, na końcach omszona. Od spodu działki są zielone i owłosione. Płatki korony kwiatowej są dwa razy krótsze niż działki kielicha, lancetowate, na końcu ściągnięte w wąski i ostry wierzchołek. Mają barwę ciemnopurpurową (bledną po przekwitnieniu). Pręciki są ciemnopurpurowe. Szyjki słupków są nitkowate, osadzone są bocznie na zalążniach[8].
- Owoce
- W czasie owocowania dno kwiatowe staje się gąbczaste, ale nie odpada z osadzonymi na nim owockami – licznymi, drobnymi, nagimi i gładkimi niełupkami[8].
- Kwiat
-
- Liść
Biologia
Bylina lub półkrzew, chamefit. Kwitnie w czerwcu i lipcu[7]. Kwiaty wydzielają nektar i odwiedzane są przez szerokie spektrum gatunków owadów. Kwiaty są protoandryczne – pierwsze rozwijają się pręciki, a następnie słupek. Gdy nie dojdzie do zapylenia krzyżowego w kwiatach może dojść jednak do samozapylenia. Nasiona mogą unosić się na powierzchni wody przez długi czas[11].
Liczba chromosomów 2n = 28, (35)36, 42, (60, 62, 63)64 – bardzo zmienna i nie powiązana ze zmiennością morfologiczną i geograficzną, bywa różna w obrębie poszczególnych populacji[9].
Ekologia
Siedmiopalecznik błotny rośnie na niskich i przejściowych torfowiskach, w wyrobiskach potorfowych, na brzegach oligo- i mezotroficznych jezior oraz na mokrych łąkach[7][11]. W zbiornikach zasiedla strefę przybrzeżną zwykle do 20 cm głębokości. Związany jest z mokradłami o wodzie ubogiej w substancje odżywcze, przy czym preferuje siedliska lekko lub średnio zasadowe. W przypadku silnie kwaśnych mokradeł, rośnie w miejscach, gdzie docierają wody z zawartością zasadotwórczych minerałów[11].
W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla klasy (Cl.) Scheuchzerio-Caricetea nigrae i związku zespołów (All.) Caricion lasiocarpae[12]. Często tworzy maty z poprzerastanych kłączy wspólnie z bobrkiem trójlistkowym Menyanthes trifoliata. Poza tym do najczęściej współwystępujących gatunków należą: turzyca dzióbkowata Carex rostrata, turzyca pęcherzykowata Carex vesicaria, skrzyp bagienny Equisetum fluviatile, trzcina pospolita Phragmites australis, przytulia błotna Galium palustre, mięta nadwodna Mentha aquatica. Z mchów towarzyszą mu torfowce Sphagnum tolerujące warunki alkaliczne, a także złocieniec gwiazdkowaty Campylium stellatum, mokradłosz sercowaty Calliergon cordifolium, mokradłoszka zaostrzona Calliergonella cuspidata, czy skorpionowiec brunatnawy Scorpidium scorpioides[11].
Liście i owoce stanowią pożywienie dla ptaków wodnobłotnych[9].
Znaczenie użytkowe
Kłącza siedmiopalecznika były wykorzystywane przez Indian północnoamerykańskich do leczenia dyzenterii i bóli brzucha[9].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-29] (ang.).
- ↑ The Plant List. [dostęp 2017-03-01].
- ↑ a b Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-05-05].
- ↑ Comarum palustre, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ. i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 62, ISBN 978-83-62975-45-7 .
- ↑ a b c d Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
- ↑ a b c d e f g h WładysławW. Szafer WładysławW., BogumiłB. Pawłowski BogumiłB. (red.), Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych, t. VII, Kraków: PAN, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1955, s. 143-144 .
- ↑ a b c d e Comarum palustre Linnaeus, [w:] Flora of North America [online], eFloras.org [dostęp 2023-09-28] .
- ↑ Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.
- ↑ a b c d C.D.C.D. Preston C.D.C.D., J.M.J.M. Croft J.M.J.M., Aquatic plants in Britain and Ireland, Leiden, Boston: Brill, 2014, s. 94, ISBN 978-90-04-27729-8 .
- ↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
- SNL: myrhatt
- EUNIS: 179686
- Flora of China: 200010708
- Flora of North America: 200010708
- FloraWeb: 21352
- GBIF: 3020532
- identyfikator iNaturalist: 62213
- IPNI: 63773-2
- ITIS: 501615
- NCBI: 57932
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): rjp-1293
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:63773-2
- Tela Botanica: 18640
- identyfikator Tropicos: 27800040
- USDA PLANTS: COPA28
- CoL: XDR2