Sepé Tiaraju
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 1723 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 7 lutego 1756 | ||
Zawód, zajęcie | Przywódca Indian Guaraní | ||
|
Sepé Tiaraju (ur. w 1723 r. w São Luiz Gonzaga, Brazylia, zm. 7 lutego 1756 r. w São Gabriel) – lider Indian z plemienia Guaraní. Podczas wojny Guaraní przewodził siłom Indian zamieszkujących misje jezuickie w walce z połączonymi wojskami Hiszpanii i Portugalii. Zginął w jednej z potyczek tej wojny.
Życiorys
Sepé Tiaraju urodził się ok. 1723 r. w misji jezuickiej São Luiz Gonzaga na terenie dzisiejszego stanu Rio Grande do Sul w Regionie Południowym Brazylii. Jezuici nadali mu imię José i wychowywali go po tym, jak rodzice chłopca zmarli na szkarlatynę. On również zachorował i jako ślad po chorobie zostały mu liczne blizny, jedna z nich na czole miała kształt półksiężyca. Dorastając, Sepé łączył nauki jezuitów z duchem wolności Indian, stając się w ten sposób liderem społeczności indiańskiej[1].
Kiedy w wyniku postanowień Traktatu Madryckiego z 1750 roku, Hiszpania i Portugalia podzieliły pomiędzy siebie sporne ziemie na terenie dzisiejszej południowej Brazylii, Argentyny i Paragwaju, część misji jezuickich została przeniesiona, a dotychczasowi mieszkańcy zmuszeni do przesiedlenia[2].
Jezuici i zamieszkujący w misjach Indianie Guaraní nie chcieli zgodzić się na wysiedlenie. Indianie podjęli więc walkę zbrojną z wojskami Hiszpanii i Portugalii, które chciały wyegzekwować zapisy Traktatu. “Ta ziemia ma już swojego pana” (Esta terra tem dono) - miał powiedzieć wówczas Sepé, nawołując współplemieńców do stawiania oporu[3].
Sepé stał na czele sił Guaraní przez trzy lata, aż do momentu swojej śmierci. Zginął w potyczce, 7 lutego 1756 roku, kiedy jadąc konno został raniony lancą, a następnie postrzelony. Trzy dni po jego śmierci rozegrała się najbardziej krwawa bitwa tej wojny - bitwa pod Caiboaté, w której zginęło ponad 1500 Indian. Był to koniec oporu Indian[3][4].
Obecność w kulturze popularnej
Pierwsze literackie wzmianki o Sepé Tiaraju pojawiły się już w 1769 roku w poemacie Uraguai Basílio da Gamy. Mit wojownika Sepé Tiaraju spopularyzował poeta João Simões Lopes Neto w utworze O Lunar de Sepé (1913). Postać indiańskiego przywódcy jest silnym elementem tożsamości stanu Rio Grande do Sul, pojawia się w licznych regionalnych poematach i utworach muzycznych, które traktują o jego życiu. Na terenie stanu można spotkać jego pomniki[5]. Na południu Brazylii Sepé Tiaraju jest przedstawiany niemal jako święty i pojawiły się inicjatywy, aby oficjalnie go kanonizować w Kościele katolickim, jednak są to jedynie propozycje pewnej części kościoła, inspirowanej teologią wyzwolenia[6].
Lotnisko w Santo Ângelo w stanie Rio Grande do Sul nosi nazwę Sepé Tiaraju.
Przypisy
- ↑ PORTAL DASP.D. MISSOES PORTAL DASP.D., Sepé Tiaraju: Lider Guarani o Espirito Gaúcho de Liberdade - Notícias - Portal das Missões [online], www.portaldasmissoes.com.br [dostęp 2020-02-04] (port. braz.).
- ↑ Guerra Guaranítica - História do Brasil [online], InfoEscola [dostęp 2020-02-04] (port. braz.).
- ↑ a b Quem foi Sepé Tiarajú, primeiro índio brasileiro que pode ser santificado pela Igreja Católica [online], GaúchaZH, 12 października 2018 [dostęp 2020-02-04] (port. braz.).
- ↑ Batalha de Caiboaté - Sites - Portal das Missões [online], www.portaldasmissoes.com.br [dostęp 2020-02-04] .
- ↑ Ceres KaramC.K. Brum Ceres KaramC.K., O mito de Sepé Tiaraju: etnografia de uma comemoração, „Redes (St. Cruz Sul, Online)”, 12 (3), 2007, s. 5–20, DOI: 10.17058/redes.v12i3.420, ISSN 1982-6745 [dostęp 2020-02-04] (ang.).
- ↑ https://periodicos.ufsm.br/sociaisehumanas/article/viewFile/854/590