Runowo Krajeńskie
wieś | |||
Ruiny pałacu z końca XVI wieku | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Województwo | |||
Powiat | |||
Gmina | Więcbork | ||
Liczba ludności (III 2011) | 877[2] | ||
Strefa numeracyjna | 52 | ||
Kod pocztowy | 89-421[3] | ||
Tablice rejestracyjne | CSE | ||
SIMC | 0099872 | ||
Położenie na mapie gminy Więcbork ![]() | |||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego ![]() | |||
Położenie na mapie powiatu sępoleńskiego ![]() | |||
![]() | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/93/Runowo%2C_ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_par._p.w._%C5%9Awi%C4%99tej_Tr%C3%B3jcy_by_AW.jpg/240px-Runowo%2C_ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_par._p.w._%C5%9Awi%C4%99tej_Tr%C3%B3jcy_by_AW.jpg)
Runowo Krajeńskie – wieś krajeńska w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie sępoleńskim, w gminie Więcbork.
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa bydgoskiego. Według Narodowego Spisu Powszechnego (2011) liczyła 877 mieszkańców[2]. Jest drugą co do wielkości miejscowością gminy Więcbork. Przez miejscowość przepływa Orla, rzeka dorzecza Warty. Wieś położona przy jeziorach Runowskim Dużym i Runowskim Małym.
Części wsi
SIMC | Nazwa | Rodzaj |
---|---|---|
0099889 | Runowo-Kolonia | część wsi |
0099895 | Runowo-Młyn | część wsi |
Początki
![Ruiny pałacu z lotu ptaka](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/362-runowo-krajenskie-palac.jpg/220px-362-runowo-krajenskie-palac.jpg)
Najstarsze zapisy z 1325 r. informują, że Runowo należało do cystersów z Byszewa. Potem miejscowość przeszła w ręce rodziny Orzelskich. Fundatorem renesansowego dworku w Runowie z przełomu XVI/XVII w. był Jan Orzelski. Najmłodsza jego córka – Izabela została żoną Mikołaja Działyńskiego, podkomorzego dobrzyńskiego. W ten sposób Runowo przeszło w późniejszym okresie w posiadanie Działyńskich.
Od 1660 r. w Runowie istnieje rzymskokatolicka parafia Świętej Trójcy[6].
Szkolnictwo
Zabór pruski
Historia szkoły podstawowej w Runowie Krajeńskim sięga XIX wieku – okresu kiedy tereny Krajny były pod zaborem pruskim. Do wybuchu I wojny światowej językiem wykładowym był niemiecki. Istniały dwie szkoły:
- I oddział – mieścił się w miejscu obecnej szkoły
- II oddział – mieścił się w miejscu obecnego przedszkola.
XX-lecie międzywojenne
Zaraz po wojnie istniała szkoła rzymskokatolicka, a później powszechna. Od roku 1918 aż po II wojnę światową kierownikiem szkoły był działacz społeczno-kulturalny wsi Jan Figurski. Szkoła tego okresu to nauczanie polsko-niemieckie. Liczba uczniów w tych latach wahała się w granicach 180-190.
II wojna światowa
W pierwszych dniach okupacji kierownikiem szkoły z polecenia władz hitlerowskich został Rudolf Schmidt, który prowadził w szkole zaciętą hitleryzację i germanizację. Do szkoły mogli uczęszczać tylko ci, którzy urodzili się na Pomorzu, pozbawione nauki były dzieci ludzi przybyłych z Kongresówki. Polacy w czasie okupacji uczyli się w budynku obecnego przedszkola, natomiast Niemcy w budynku obecnej szkoły. W roku 1945 szkoła zamieniła się w szpital polowy Armii Czerwonej.
Czasy polskie
11 kwietnia 1945 roku młodzież polska na nowo zaczęła uczyć się w języku. W dniu otwarcia placówki zgłosiło się 146 ochotników. Były to dzieci w wieku 7–15 lat. Po zbadaniu poziomu umysłowego podzielono dzieci na cztery klasy.
W styczniu 1951 spalił się budynek szkoły. Z powodu zaistniałych trudności dzieci uczyły się w budynku obecnego przedszkola. W tym okresie w szkole odbywały się uroczystości zgodne z panującym wówczas ustrojem, promujące przyjaźń polsko-radziecką. Około roku 1960 uczęszczało do szkoły 130 dzieci, w tym uczniowie dochodzący z Borzyszkowa do klas VI–VII. Zorganizowano szkołę dla pracujących stopnia podstawowego. Rozpoczęto starania o przywrócenie budynku resortowi oświaty. Po roku 1966 podjęto prace przy rozbudowie szkoły. W pracach pomagali rodzice, społeczeństwo i młodzież szkolna. Już 2 września 1967 dokonano uroczystego otwarcia nowego budynku szkoły. Przeprowadzano liczne zawody szkolne i międzyszkolne. Zapraszano do szkoły teatrzyki, organizowano koncerty Filharmonii Bydgoskiej. Rozwinięte były dość powszechne czyny społeczne: sadzenie drzewek i krzewów, budowa stacji kolejowej PKP w Borzyszkowie, drogi z Borzyszkowa do Czarmunia.
25 kwietnia 2003, zgodnie z uchwałą Rady Miejskiej w Więcborku, nadano szkole imiona Elżbiety i Jana Orzelskich.
Zabytki
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7c/Schloss_Runowo_Sammlung_Duncker.jpg/240px-Schloss_Runowo_Sammlung_Duncker.jpg)
- Ruiny pałacu zbudowanego w 1595 r. przez Jana hr. Orzelskiego, następnie przebudowanego w 1860 r. na styl neorenesansowy. Zespół pałacowo-parkowy wraz z jeziorem Runowskim Mniejszym ma powierzchnię 18 ha. Obecnie teren jest własnością prywatną, a nieopodal ruin znajduje się ekskluzywny hotel i restauracja.
- Kościół rzymskokatolicki pw. Trójcy Świętej z lat 1606–1607, w stylu późnego renesansu.
- Pałac Prezydenta II RP Ignacego Mościckiego z 1912 r.
Przypisy
- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 118448
- ↑ a b GUS: Ludność – struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 1100 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22] .
- ↑ Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200).
- ↑ GUS. Rejestr TERYT.
- ↑ Runowo Krajeńskie – Parafia pw. Świętej Trójcy. diecezja.bydgoszcz.pl. [dostęp 2017-05-01].
Linki zewnętrzne
- Runowo Krajeńskie na polskiezabytki.pl
- Pałac Hr. Orzelskich w Runowie należy odbudować na gazetawiecborska.eu
- Strona internetowa kościoła pw. Świętej Trójcy w Runowie Krajeńskim
- p
- d
- e
- Siedziba gminy: Więcbork
Miasto | |
---|---|
Wsie |
|
Kolonie |
|
Osady |
|
Osady leśne | |
Części miasta |
|
Części wsi |
|
Kolonia wsi |
|