Rogatek (roślina)
![]() Rogatek sztywny | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | Ceratophyllanae | ||
Rząd | rogatkowce | ||
Rodzina | rogatkowate | ||
Rodzaj | rogatek | ||
Nazwa systematyczna | |||
Ceratophyllum L. Sp. Pl. 2: 992. 1753; Gen. Pl. ed. 5, 428, 1754[3] | |||
Typ nomenklatoryczny | |||
Ceratophyllum demersum L.[3] | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/46/Ceratophyllum_Drawa_dop%C5%82yw_Noteci_Z%C5%82ocieniec.jpg/220px-Ceratophyllum_Drawa_dop%C5%82yw_Noteci_Z%C5%82ocieniec.jpg)
Rogatek (Ceratophyllum L.) – rodzaj roślin w rodzinie rogatkowatych. Jest jedynym żyjącym rodzajem tej rodziny. W zależności od ujęcia systematycznego zaliczanych jest tu od 3 do wielu gatunków[4]. Baza Plants of the World Online wyróżnia 6 gatunków (2024)[5]. Wcześniej w bazie The Plant List wyróżniane były cztery gatunki[6][7]. Rośliny te spotykane są w wodach słodkich na całym świecie z wyjątkiem obszarów okołobiegunowych[4][7].
W Polsce występują w zależności od ujęcia systematycznego dwa lub trzy gatunki: rogatek sztywny C. demersum, krótkoszyjkowy C. submersum i skrzydełkowaty C. platyacanthum[8] (ten ostatni bywa włączany do pierwszego w randze odmiany[5] lub podgatunku[9]).
Rośliny te nie mają większego znaczenia ekonomicznego. Bywają uprawiane w akwariach i zbiornikach wodnych do natleniania wody. Czasem są też bardzo kłopotliwe, gdy w miejscach ekspansji lub inwazji intensywnie rozrastają się, utrudniając przepływ wód w kanałach żeglugowych lub zasilających elektrownie wodne[7]. Rośliny zapylane są przez wodę (hydrogamia) i nasiona przenoszone są także przez wodę[7].
Morfologia
- Pokrój
- Hydrofity całkowicie zanurzone w wodzie, o pędach długości do 80 cm, pozbawione korzeni, formujące pąki zimujące[4].
- Liście
- Silnie podzielone (1–4 razy), często sztywne i kruche[10], na brzegu ząbkowane. Wyrastają w okółkach po 6–8[4].
- Kwiaty
- Drobne, siedzące w kątach liści. Wsparte są okółkiem 8–15 równowąskich przysadek[7]. Kwiaty są jednopłciowe – w kolejnych węzłach rozwijają się przemiennie kwiaty męskie i żeńskie[4]. Kwiaty męskie występują skupione w główkach, kwiaty żeńskie – pojedynczo[2]. Pozbawione są okwiatu. Pręciki w liczbie (3) 10–20 (50) wyrastają spiralnie[4][7]. Pylniki są siedzące, otwierają się pęknięciami, łącznik między nimi jest przedłużony[7]. Zalążnia jest górna, utworzona z jednego owocolistka, zwieńczona wydłużoną szyjką z niewielkim, siedzącym znamieniem[4][7].
- Owoce
- Orzeszki z 2–3 kolcami i trwałą szyjką słupka[7], zawierające pojedyncze nasiona[4].
Systematyka
Rodzaj z monotypowej rodziny rogatkowatych, mającej niejasną pozycję w systemie. Analizy molekularne wskazują najczęściej jej siostrzaną pozycję w stosunku do dwuliściennych właściwych eudicots. Z drugiej strony istnieją skamieniałości przedstawiające rośliny o pośrednich cechach między rogatkowatymi i zieleńcowcami Chloranthales[7]. Pod koniec drugiego dziesięciolecia XXI wieku potwierdzono w szeregu analiz bliskie pokrewieństwo rogatkowców z zieleńcowcami[11], w niektórych badaniach wręcz wskazywano na siostrzaną relację tych rzędów, mających tworzyć wspólny klad (np. badania DNA mitochondrialnego[12] oraz morfologii[13]). Yang i in. (2020) stwierdzili, że w czasie jury najpierw oddzieliły się linie rozwojowe jednoliściennych, następnie magnoliowych, w czasie późnej jury – zieleńcowców, rogatkowców i w końcu już w kredzie nastąpiło różnicowanie w obrębie dwuliściennych właściwych[14].
Dichotophyllum Moench, Fassettia Mavrodiev, Hydroceratophyllon Séguier, Revatophyllum Röhling
- Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)
Rodzaj należący do rodziny rogatkowatych (Ceratophyllaceae Gray), rzędu rogatkowców, kladu magnoliowych w obrębie okrytonasiennych[2]. Pozycja filogenetyczna rodzaju i rodziny jest problematyczna.
- Wykaz gatunków[5]
- Ceratophyllum australe Griseb.
- Ceratophyllum demersum L. – rogatek sztywny (w tym rogatek skrzydełkowaty var. platyacanthum)
- Ceratophyllum echinatum A.Gray
- Ceratophyllum muricatum Cham.
- Ceratophyllum submersum L. – rogatek krótkoszyjkowy
- Ceratophyllum tanaieticum Sapjegin
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-02-28] (ang.).
- ↑ a b c Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-01-27] (ang.).
- ↑ a b c Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-23].
- ↑ a b c d e f g h Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 385. ISBN 0-333-74890-5.
- ↑ a b c d Ceratophyllum L., [w:] Plants of the World Online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2024-06-12] .
- ↑ Ceratophyllum. [w:] The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2018-12-26].
- ↑ a b c d e f g h i j Maarten J.M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World. Richmond UK, Chicago USA: Kew Publishing, Royal Botanic Gardens, The University of Chicago Press, 2017, s. 212. ISBN 978-1-842466346.
- ↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ. i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 57, ISBN 978-83-62975-45-7 .
- ↑ Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2004, s. 155-156. ISBN 83-0114342-8.
- ↑ GeoffreyG. Burnie GeoffreyG. i inni, Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag GmbH, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .
- ↑ ZengZ. Liping ZengZ., ZhangZ. Ning ZhangZ., MaM. Hong MaM., Advances and challenges in resolving the angiosperm phylogeny, „Biodiversity Science”, 22 (1), 2014, s. 21, DOI: 10.3724/SP.J.1003.2014.13189 [dostęp 2021-01-24] (ang.).
- ↑ Y. Qiu, L. Li, B. Wang, J. Xue, T.A. Hendry, R. Li, J.W. Brown, Y. Liu, G.T. Hudson, Z. Chen. Angiosperm phylogeny inferred from sequences of four mitochondrial genes. „J. Syst. Evol.”. 48, s. 391-425, 2010. DOI: 10.1111/j.1759-6831.2010.00097.x.
- ↑ P.K. Endress, J.A. Doyle. Reconstructing the ancestral angiosperm flower and its initial specializations. „Am. J. Bot.”. 96, s. 22-66, 2009.
- ↑ LingxiaoL. Yang LingxiaoL. i inni, Phylogenomic Insights into Deep Phylogeny of Angiosperms Based on Broad Nuclear Gene Sampling, „Plant Communications”, 1 (2), 2020, s. 100027, DOI: 10.1016/j.xplc.2020.100027, PMID: 33367231, PMCID: PMC7747974 [dostęp 2021-01-24] (ang.).
- J9U: 987007284818405171
- Britannica: plant/hornwort-Ceratophyllum
- БРЭ: 3512150
- DSDE: hornblad
- EoL: 61981
- Flora of China: 106192
- Flora of North America: 106192
- GBIF: 2882396
- identyfikator iNaturalist: 60999
- IPNI: 330840-2
- ITIS: 18402
- NCBI: 4427
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:330840-2
- Tela Botanica: 86132
- identyfikator Tropicos: 40004488
- USDA PLANTS: CERAT
- identyfikator taksonu Fossilworks: 5268
- CoL: 3KV7