Przemysław Trojan
Data i miejsce urodzenia | 22 sierpnia 1929 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 18 listopada 2015 |
Profesor nauk przyrodniczych | |
Specjalność: ekologia, zoologia (entomologia) | |
Alma Mater | Uniwersytet Warszawski (1952) |
Doktorat | 1958 – nauki biologiczne |
Profesura | 1971 |
Polska Akademia Nauk | |
Status | zastępca sekretarza |
Praca naukowo-dydaktyczna | |
Uczelnie wyższe i instytuty naukowe | SGGW w Warszawie |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6a/03_Harcerska_Poczta_Polowa_Zawiszacy.jpg/240px-03_Harcerska_Poczta_Polowa_Zawiszacy.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/29/Turew_pa%C5%82ac.jpg/240px-Turew_pa%C5%82ac.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b6/CDC-Gathany-Aedes-albopictus-1.jpg/240px-CDC-Gathany-Aedes-albopictus-1.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c2/Przemys%C5%82aw_Trojan_%28gr%C3%B3b%29_01.jpg/240px-Przemys%C5%82aw_Trojan_%28gr%C3%B3b%29_01.jpg)
Przemysław Trojan ps. Skiba (ur. 22 sierpnia 1929 w Pruszkowie koło Warszawy, zm. 18 listopada 2015 w Nowych Grochalach) – polski biolog (spec. zoologia-entomologia, ekologia) związany z SGGW w Warszawie oraz Muzeum i Instytut Zoologii Polskiej Akademii Nauk w Warszawie.
Życiorys
Okres przedwojenny
Urodził się w Pruszkowie, w rodzinie pracownika bankowego, po utracie tej pracy zatrudnionego w pruszkowskiej elektrowni. Matka wspomagała domowy budżet zajmując się hafciarstwem. Przemysław był pierwszym z trojga dzieci – miał młodszego brata (ur. 1936) i młodszą siostrę (ur. 1944). Przez 3 lata uczęszczał do szkoły podstawowej im. Józefa Piłsudskiego w Pruszkowie, a do klasy czwartej – w Brwinowie, gdzie rodzice zamierzali wybudować dom[3].
II wojna światowa
W chwili wybuchu wojny miał 10 lat; zapamiętał pierwsze niemieckie bombardowanie Brwinowa, które widział w czasie przyjęcia zorganizowanego z okazji imienin matki – Bronisławy (1 września 1939). W pierwszych latach okupacji (do 1942) mieszkał i uczył się w Pruszkowie. Był tam świadkiem wywożenia Żydów do obozów ze stacji kolejowej w Pruszkowie[3].
W roku 1942 rodzinę przeniesiono do Warszawy (do domu pruszkowskiej elektrowni przy ul. Śliskiej), gdzie Przemysław uczęszczał na tajne komplety w Gimnazjum Wojciecha Górskiego w Warszawie. Od 1943 roku należał do „Szarych Szeregów”, w których najmłodsza grupa („Zawiszacy”) była przygotowywana do działań wywiadowczych i opanowywała sposoby bezpiecznego poruszania się po mieście (o przygotowywaniu powstania „Zawiszacy” nie byli informowani). W dniu wybuchu powstania (1 sierpnia 1944) Przemysław Trojan był zaskoczony widokiem Dywizji SS „Herman Göring” na ul. Pięknej. W czasie powstania budował barykady, gasił pożary, nosił prowiant dla walczących i pocztę. Służył w stopniu strzelca jako łącznik Kedywu (Kolegium B). Był świadkiem samosądu, który spotkał żandarma i gestapowca, rozpoznanych wśród jeńców ze zdobytej przez powstańców PAST-y[3][1]. Po kapitulacji powstania członkom rodziny udało się uniknąć wysiedlenia – zostali uwolnieni z obozu przejściowego w Pruszkowie dzięki pomocy znajomej Niemki[3].
Okres powojenny
W okresie powojennym rodzina przeniosła się do Gliwic, gdzie ojciec Przemysława został skierowany do pracy i otrzymał mieszkanie. Przemysław Trojan skończył gliwickie I Liceum Humanistyczne. Po maturze (1948) wrócił do Warszawy i rozpoczął studia biologiczne na Uniwersytecie Warszawskim, m.in. u zoologa, Tadeusza Jaczewskiego[3], które ukończył w roku 1952[4].
Z punktu widzenia naukowego rozwoju Przemysława Trojana było istotne, że w lata 50. XX w. były okresem, w którym profesorowie Kazimierz Petrusewicz i Kazimierz Tarwid tworzyli polską szkołę ekologiczną, z której wyszło wielu przyszłych profesorów ekologii[a].
Pracę zawodową rozpoczął już jako student, na stanowisku zastępcy asystenta na SGGW (1950–1954). W latach 1954–1958 pracował w Instytucie Zoologii PAN w Warszawie, gdzie kierował Pracownią Dipterologiczną, którą zorganizował. Stopień doktora uzyskał na Wydziale Biologii UW w roku 1958 na podstawie rozprawy pt. „Nisze ekologiczne ślepaków w Puszczy Kampinoskiej”[5].
Po doktoracie objął stanowisko adiunkta w Instytucie Ekologii PAN w Warszawie i kierownika Stacji Badań Ekologicznych w Dziekanowie Leśnym. Otrzymał habilitację w roku 1963 na podstawie rozprawy „Koncepcja gatunku w rodzaju Tabanus L. w świetle praktyki taksonomicznej”[5], po czym pracował (kolejno) w stacji badawczej Zakładu Agroekologii w Turwi, jako kierownik Zakładu Agrotechniki (1963–1968), Uniwersytecie Śląskim (1972) i Instytucie Zoologii PAN[5]. Tytuł profesora nadzwyczajnego otrzymał w roku 1971, a tytuł profesora zwyczajnego w roku 1982[4][5]. W latach 1973–1976 zajmował stanowisko profesora w Wyższej Szkole Rolniczo-Pedagogicznej w Siedlcach, w latach 1982–1988 – stanowisko dyrektora Instytutu Ekologii PAN w Dziekanowie Leśnym, a w latach 1991–1999 był kierownikiem Pracowni Faunistyki w Instytucie Zoologii PAN w Warszawie[5] oraz wykładowcą na Studium Doktoranckim Wydziału Leśnego SGGW w Warszawie[5]. W okresie 1982–1999 prowadził badania jako stypendysta Museum für Naturkunde Uniwersytetu im. A. Humboldta w Berlinie i Muséum national d’Histoire naturelle w Paryżu[5].
Od 1961 roku należał do PZPR, od 1977 roku był lektorem w KC PZPR[6].
Był zastępcą sekretarza Wydziału Nauk Biologicznych PAN (1976–1982) i członkiem sekretariatu naukowego[3][5] oraz przewodniczącym Komitetu Ekologii PAN, członkiem Państwowej Rady Ochrony Przyrody, Państwowej Rady Ochrony Przyrody i Rady Ekologicznej przy MON[5].
Na emeryturę przeszedł w roku 2000[5]. Pochowany na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Warszawie (aleja 39, miejsce 83)[7].
Praca naukowa
Zakres naukowych zainteresowań Przemysława Trojana obejmował obszary faunistyki i ekologii, a przede wszystkim problemy systematyki i zoogeografii muchówek (Diptera). W Zakładzie Agroekologii PAN w Turwi zajmował się m.in. produkcją i równowagą ekologiczną w agrocenozach, w tym biologicznymi metodami zwalczania szkodników roślin uprawnych w[5]. W Instytucie Zoologii PAN w Warszawie uczestniczył w tworzeniu i realizacji programów badań regulacji liczebności populacji szkodników w agrocenozach. Zajmował się również m.in. problemami populacji zwierząt w ekologii miasta, systematyką i ewolucją muchówek krwiopijnych, różnorodnością struktur biocenoz, sukcesją ekologiczną fauny[5].
Był promotorem prac doktorskich[4]:
- 1993 – Dariusz Iwan, Systematyka rodzaju Opatrinus Dejean, 1821 (Colepter–a, Tenebrionidae),
- 1994 – Jolanta Wytwer, Powiązania faunistyczne Chilopoda środowisk leśnych i miejskich Mazowsza,
- 2000 – Ewa Durska, Sukcesja wtórna zgrupowań zadrowatych (Diptera: Phoridae) borów świeżych Puszczy Białowieskiej.
Publikacje
Przemysław Trojan jest autorem pierwszego polskiego podręcznika akademickiego „Ekologia ogólna” (wznawianego 12 razy w okresie 1975–1980) oraz ponad 250 innych publikacji[5][8], w tym m.in. publikacji książkowych, np.[9][10]:
- „Bioklimatologia ekologiczna”, PWN 1985 (3 wydania),
- „Materiały Studialne: Socjalizm a globalne problemy współczesności”, Ossolinum 1987, ISBN 83-04-02653-8.
- „Biblioteczka Przyrodnicza: Muchy i człowiek”, PWN 1958,
- „Fauna Polski: Tabanidae – ślepaki (Insecta Diptera)”, PWN 1979, ISBN 83-01-00251-4.
Przez entomologów badających Diptera szczególnie cenione są wydawnictwa z serii „Klucze do oznaczania owadów Polski” i „Fauna Polski” (15 pozycji)[5].
Odznaczenia
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski,
- Krzyż Powstania Warszawskiego,
- Krzyż Armii Krajowej,
- Krzyż Zasługi dla Związku Harcerstwa Polskiego z Mieczami.
Uwagi
- ↑ Poza prof. P. Trojanem polską szkołę ekologiczną reprezentują m.in. profesorowie: Roman Andrzejewski, Alicja Breymeyer, Gabriela Bujalska-Grum, Eliza Dąbrowska-Prot, Joanna Gliwicz, Leszek Grum, Zdzisław Kajak.
Przypisy
- ↑ a b fot. Przemysław Trojan w roku 1944 (15 lat). ahm.1944.pl. [dostęp 2013-05-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-02-07)]. (pol.).
- ↑ Stacja badawcza w Turwi. [w:] Strona internetowa Instytutu Środowiska Rolniczego i Leśnego PAN [on-line]. [dostęp 2013-05-06]. (pol.).
- ↑ a b c d e f Przemysław Trojan (rozmowa prowadzona przez Barbarę Pieniężną, Nowe Grochale, 26 lipca 2011 roku). [w:] Muzeum Powstania Warszawskiego; Archiwum Historii Mówionej [on-line]. ahm.1944.pl. [dostęp 2013-05-05]. (pol.).
- ↑ a b c Prof. zw. dr hab. Przemysław Trojan, [w:] baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2013-05-07] .
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n Józef Banaszak (Instytut Biologii årodowiska UKW, Bydgoszcz): Sylwetki entomologów: Członkowie Honorowi Polskiego Towarzystwa Entomologicznego; 4. Prof. dr hab. Przemysław Trojan w 80. rocznicę urodzin. [w:] Wiadomości entomologiczne 28 (3), Poznań [on-line]. 2009. s. 201–207. [dostęp 2013-05-05]. (pol.).
- ↑ Kto jest kim w Polsce 1984. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1984, s. 5. ISBN 83-223-2073-6.
- ↑ śp. Przemysław Trojan
- ↑ Results for au: Trojan, Przemysław. [w:] www.worldcat.org [on-line]. [dostęp 2013-05-07].
- ↑ Autor: Trojan, Przemysław. [w:] www w.bibliotece.pl [on-line]. [dostęp 2013-05-07]. (pol.).
- ↑ Wynik wyszukiwania > inauthor:'Przemysław Trojan’. [w:] www.google.pl [on-line]. [dostęp 2013-05-07].
Bibliografia
- Bunalski M., Lipa J. J., Nowacki J., 2001 „Almanach entomologów polskich XX wieku”. Wiadomości Entomologiczne XX, Suplement s. 209
- PWN: 3989265
- identyfikator osoby w serwisie „Nauka Polska”: 47175