Prześcigla
![]() Mauritia flexuosa | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | liliopodobne (≡ jednoliścienne) | ||
Rząd | arekowce | ||
Rodzina | arekowate | ||
Rodzaj | prześcigla | ||
Nazwa systematyczna | |||
Mauritia L. f. Suppl. 70, 454. Apr 1782[3] | |||
|
Prześcigla (Mauritia) – rodzaj palm z rodziny arekowatych, obejmujący dwa gatunki występujące w naturze w Ameryce Południowej. Na rozległych obszarach w północnej części kontynentu (na wschód od Andów) występuje Mauritia flexuosa, zaś zasięg Mauritia carana ogranicza się do środkowej i wschodniej Amazonii[4]. Palmy te są okazałe, mają wysokie kłodziny w wyraźnie widocznymi pierścieniami, na międzywęźlach pokrytych kolcami. Liście wachlarzowate, z blaszką głęboko wcinaną. Owocem jest jagoda okryta twardymi łuskami[5]. Palmy te rosną w lasach bagiennych oraz wzdłuż strumieni i rzek, zarówno w selwie, jak i na sawannach, zwykle w niższych położeniach (M. flexuosa na wschodnich stokach Andów sięga jednak do 900 m n.p.m.)[4].
Mauritia flexuosa jest jedną z najważniejszych użytkowo palm w Ameryce Południowej. Owoce są ważnym składnikiem diety ludności Amazonii spożywane w stanie surowym, sfermentowane i po wysuszeniu w formie mąki. Cenionym źródłem pożywienia są także larwy Rhynchophorus palmarum pozyskiwane z obumierających kłodzin tych palm. Z włókien liści sporządza się sznury, liny, hamaki i kosze. Gąbczaste ogonki liściowe służą do wyplatania mat i wyrobu papieru. Rzadziej użytkowana jest Mauritia carana (liście dostarczają surowca plecionkarskiego)[4].
Nazwa naukowa rodzaju upamiętnia Mauritza Johana von Nassau-Siegen – holenderskiego dowódcę i gubernatora holenderskiej kolonii w Ameryce Południowej – przyszłego Surinamu[4].
Morfologia
- Pokrój
- Okazałe palmy osiągające do 25 m wysokości, o kłodzinie o średnicy 30–60 cm (M. carana osiąga mniejsze rozmiary – do 10 m wysokości i 30 cm średnicy). Kłodziny wyrastają zwykle pojedynczo, rzadko w kępach, mają pokrój kolumnowy, rzadziej są nieco pękate[4].
- Liście
- Wachlarzowate, okazałe i ciężkie, skupione po 6–20 w pióropusz na szczycie kłodziny. Ogonki liściowe są zaokrąglone na przekroju. Blaszka liściowa zaokrąglona w zarysie jest głęboko rozcięta na dwie części, a te z kolei porozcinane są na poszczególne listki. Listki te skierowane są w różnych kierunkach, a nie płasko rozpostarte. Wzdłuż ich brzegów odchodzą cienkie kolce[4].
- Kwiaty
- Jednopłciowe, rośliny są dwupienne. Kwiatostany są bardzo okazałe, zwisające, drewniejące, z odgałęzieniami dwustronnie ułożonymi na osi, gęsto pokrytymi drobnymi kwiatami. Kwiaty męskie rozwijają się skupione parami, żeńskie pojedynczo[4].
- Owoce
- Kuliste do eliptycznych, pokryte drobnymi, czerwonobrązowymi lub czerwownopomarańczowymi łuskami[4].
Systematyka
Jeden z trzech rodzajów z podplemienia Mauritiinae (obok Lepidocaryum i Mauritiella), z plemienia Lepidocaryeae, podrodziny Calamoideae z rodziny arekowatych Arecaceae[6].
Wykaz gatunków[7]:
- Mauritia carana Wallace
- Mauritia flexuosa L.f.
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2012-12-23] (ang.).
- ↑ Index Nominum Genericorum (ING). Smithsonian Institution. [dostęp 2013-02-27].
- ↑ a b c d e f g h Andrew Henderson, Gloria Galeano, Rodrigo Bernal: Field Guide to the Palms of the Americas. Princeton University Press, 1995, s. 69. ISBN 978-0-691-60694-1.
- ↑ Maria Witkowska: Palmy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1968, s. 47.
- ↑ Genus Mauritia L. f.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2021-11-30].
- ↑ Mauritia L.f.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2021-11-30].
- Britannica: plant/Mauritia
- БРЭ: 2151067
- SNL: Mauritia