Poronin
![]() | Zobacz też: inne znaczenia. |
wieś | |||
![]() Poronin widziany z Galicowej Grapy | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Województwo | |||
Powiat | |||
Gmina | Poronin | ||
Wysokość | 740 m n.p.m. | ||
Liczba ludności (2022) | 4466[2] | ||
Strefa numeracyjna | 18 | ||
Kod pocztowy | 34-520[3] | ||
Tablice rejestracyjne | KTT | ||
SIMC | 0468810 | ||
Położenie na mapie gminy Poronin ![]() | |||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||
Położenie na mapie województwa małopolskiego ![]() | |||
Położenie na mapie powiatu tatrzańskiego ![]() | |||
![]() | |||
| |||
| |||
Strona internetowa |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3e/Poronin%2C_ulica_Pi%C5%82sudskiego_01.jpg/220px-Poronin%2C_ulica_Pi%C5%82sudskiego_01.jpg)
Poronin – wieś podhalańska w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie tatrzańskim, w gminie Poronin, położona 7 km od Zakopanego. Przez miejscowość przechodzi łącząca Kraków z Zakopanem droga krajowa nr 47, będąca częścią zakopianki.
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.
Miejscowość jest siedzibą gminy Poronin, liczy około 3500 mieszkańców.
Integralnymi częściami miejscowości są Jesionkówka – część miejscowości, Kośne Hamry – część miejscowości, Majerczykówka – przysiółek, Stasikówka – przysiółek (odrębne sołectwo).
Historia
Pierwsze wzmianki o Poroninie pochodzą z roku 1624, ale nazwa Poronin, choć w odniesieniu do rzeki, pojawia się już w 1254. Przypuszcza się, iż teren dzisiejszego centrum gminy był we wczesnym średniowieczu wielką polaną wypasową, przysiółkiem Białego Dunajca, o nazwie Bańkówki albo Wańkówki. Około 1620 Poronin stał się odrębną wsią. W 1806 wybudowano tu kaplicę, a w 1833 utworzono samodzielną parafię z kościołem. Około 1813 roku powstał w Poroninie zakład przerabiający surówkę – Kuźnia Poroniańska. Wyrabiano tu doskonałe kosy i lemiesze. Stąd pochodzi nazwa części wsi – Kośne Hamry.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/26/Fotothek_df_ps_0004826_Denkm%C3%A4ler_-_Denkmale_-_Ehrenm%C3%A4ler_-_Ehrenmale_%5E_Personend.jpg/150px-Fotothek_df_ps_0004826_Denkm%C3%A4ler_-_Denkmale_-_Ehrenm%C3%A4ler_-_Ehrenmale_%5E_Personend.jpg)
Już w początkach XIX w. Poronin był letniskiem, znanym bardziej niż Zakopane. Bywali tu wielcy Polacy, jak: Jan Matejko, Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Leon Wyczółkowski, Jan Kasprowicz, Władysław Orkan, Leopold Staff. W latach 1913–1914 w zajeździe Pawła Guta Mostowego bywał mieszkający w pobliskim Białym Dunajcu Włodzimierz Lenin. W 1947 w budynku domu Gutów-Mostowych utworzono Muzeum Lenina a na przyległym placu postawiono jego pomnik. W 1970 organizacja Ruch planowała podpalenie muzeum jako protest przeciwko obchodom 100-lecia urodzin Lenina. Muzeum zlikwidowano w 1990, a pomnik obalono. Obecnie w tym budynku mieści się Gminny Ośrodek Kultury. We wrześniu 2014 roku miejscowy rzeźbiarz Sławomir Cudzich-Bularz wykonał drewnianą kopię pomnika[4]. Ponad pół roku później rzeźba została zdewastowana[5].
Przez wiele lat Poronin był stolicą gminy. W 1977 wraz z sąsiednimi wsiami włączono go do gminy Tatrzańskiej. Jednakże z dniem 30 grudnia 1994 ponownie utworzono gminę Poronin[6].
Zabytki
Obiekt wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego[7].
- Dom drewniany (dawne Muzeum Lenina);
- willa „Stryjnia Podhalańska” z otoczeniem, drzewostanem i ogrodzeniem, ul. Piłsudskiego 28.
Turystyka i sport
Tereny wokół Poronina są wykorzystywane jako tereny do uprawiania turystyki i narciarstwa. W sezonie zimowym dla turystów udostępniony jest wyciąg narciarski. W Poroninie znajduje się skocznia narciarska Galicowa Grapa, oraz wyciąg narciarski.
Przy siedzibie ochotniczej straży pożarnej jest boisko i działa drużyna piłki nożnej.
Osoby związane z miejscowością
- Michał Głowacki (1804–1846) – duchowny katolicki
- Jan Kasprowicz (1860–1926) – poeta
- Franciszek Orawiec (1896–1940) – major piechoty Wojska Polskiego
- Aniela Gut-Stapińska (1898–1954) – działaczka kulturalna, poetka, nowelistka i folklorystka podhalańska
- Józef Gąsienica Tomków (ok. 1888–1942) – przewodnik tatrzański, ratownik górski
- Włodzimierz Lenin (1870–1924) – rosyjski rewolucjonista
- Józef Galica (1924–1985) – rzeźbiarz, profesor krakowskiej ASP
- Bronisława Orawiec-Löffler (1929–2010) – lekarz stomatolog, działaczka społeczna
- Stanisław Gał (ur. 1943) – działacz kultury, fotograf
- Jagna Marczułajtis-Walczak (ur. 1978) – snowboardzistka, posłanka
Zobacz też
- Parafia św. Marii Magdaleny w Poroninie
- Galicowa Grapa (skocznia narciarska)
Przypisy
- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 108834
- ↑ NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych [online], Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2022-10-04] .
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 970 [zarchiwizowane 2022-10-26] .
- ↑ ŁukaszŁ. Bobek ŁukaszŁ., Do Poronina powrócił Włodzimierz Lenin! [online], Gazeta Krakowska, 15 września 2014 [dostęp 2019-09-10] (pol.).
- ↑ TomaszT. Mateusiak TomaszT., Poronin. Drewnianemu Leninowi ścięto piłą głowę. Ma już nową [ZDJĘCIE] [online], Gazeta Krakowska, 27 kwietnia 2015 [dostęp 2019-09-10] (pol.).
- ↑ Dz.U. z 1994 r. nr 132, poz. 671
- ↑ Wykaz obiektów wpisanych do Rejestru Zabytków Nieruchomych Województwa Małopolskiego z uwzględnieniem podziału na powiaty i gminy [online], wuoz.malopolska.pl [dostęp 2024-01-01] .
Linki zewnętrzne
- Poronin, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. VIII: Perepiatycha – Pożajście, Warszawa 1887, s. 824 .
- Archiwalne widoki miejscowości w bibliotece Polona
- p
- d
- e
- Siedziba gminy: Poronin
Wsie |
|
---|---|
Integralne części wsi |
|