Pomnik Unii Lubelskiej w Lublinie
![]() Pomnik Unii Lubelskiej przed renowacją z 2008 r. | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Województwo | |||
Miejscowość | Lublin | ||
Miejsce | |||
Typ obiektu | obelisk | ||
Styl architektoniczny | klasycyzm | ||
Projektant | Feliks Bentkowski, Paweł Maliński, Stanisław Staszic | ||
Całkowita wysokość | 13 m | ||
Data odsłonięcia | 26 sierpnia 1826 | ||
Położenie na mapie Lublina ![]() | |||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||
Położenie na mapie województwa lubelskiego ![]() | |||
![]() | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a6/Ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_XX._Kapucyn%C3%B3w_i_pomnik_Unii_Lubelskiej_w_Lublinie%2C_Adam_Lerue.jpg/220px-Ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_XX._Kapucyn%C3%B3w_i_pomnik_Unii_Lubelskiej_w_Lublinie%2C_Adam_Lerue.jpg)
Pomnik Unii Lubelskiej – pomnik na placu Litewskim w Lublinie, wystawiony według koncepcji Stanisława Staszica, projektu Feliksa Bentkowskiego i Pawła Malińskiego, odsłonięty 26 sierpnia 1826 roku. Upamiętnia on zawartą w Lublinie unię Korony Królestwa Polskiego z Wielkim Księstwem Litewskim z 1 lipca 1569. Pomnik wzniesiono w miejscu, gdzie obozowała szlachta przybyła na sejm i gdzie odbywały się obrady, naprzeciwko obecnego kościoła i klasztoru kapucynów. Jest jednym z trzech lubelskich obiektów uznanych w marcu 2007 roku przez Unię Europejską za symbol dziedzictwa europejskiego[1]. Przy pomniku znajduje się końcowy przystanek Jagiellońskiego Szlaku Unii Lubelskiej[2], który wiedzie z Zamku Lubelskiego.
Historia
Pierwotny monument wystawiono jeszcze w roku 1569, na polecenie Zygmunta Augusta. Według opisu w kronikach kapucyńskich był to czworoboczny obelisk o wysokości 12 łokci, zbudowany z kamienia i cegły, nakryty dachówką; w niszy stały dwa kamienne posągi symbolizujące strony – Polaka i Litwina, bądź – jak podaje inna wersja – Władysława Jagiełłę i królową Jadwigę. Jego wygląd utrwalony został na obrazie, który można obejrzeć w Muzeum Historii Miasta Lublina[3].
W połowie XVII wieku w bliskości pomnika wybudowany został kościół z klasztorem i szpitalem Bonifratrów. Z czasem, z racji sąsiedztwa, pomnik unii zaczęto nazywać pomnikiem „pod Bonifratrami”. Przy kościele znajdował się cmentarz grzebalny otoczony murem klasztornym. Obelisk został usunięty w 1819 roku w trakcie urządzania ówczesnego placu Musztry i rozbiórki szpitala oraz kościoła Bonifratrów, które w końcu XVIII i na początku XIX wieku popadły w ruinę. W trakcie burzenia budynków zakonnych uległ również zniszczeniu obelisk wystawiony na pamiątkę unii. Z polecenia ówczesnego prezesa Komisji Województwa Lubelskiego – Józefa Domańskiego obelisk przewrócono i porozbijano na części razem z kamiennymi statuami[4].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/25/Feliks_Bentkowski_%2843518%29.jpg/160px-Feliks_Bentkowski_%2843518%29.jpg)
Zgodę na wystawienie nowego pomnika uzyskał w listopadzie 1823 roku u władz carskich i za specjalnym zezwoleniem cara Aleksandra I ksiądz Stanisław Staszic. W roku 1824 przystąpiono do pracy. 6 lutego 1825 roku bibliograf i historyk literatury Feliks Bentkowski zaprezentował projekt. Pierwotnie planowano, by na obelisku znalazły się trzy płaskorzeźby: małżeństwo Jagiełły z Jadwigą oraz sejmy horodelski i lubelski. Ostatecznie zdecydowano o umieszczeniu płaskorzeźby Korony i Litwy. Pomnik odlano z żelaza w hutach kieleckich, należących do Staropolskiego Okręgu Przemysłowego, których powstanie i rozbudowę zainicjował właśnie Staszic[5]. Uroczyste odsłonięcie monumentu odbyło się 26 sierpnia 1826 roku. Koszty budowy zamknęły się w kwocie 22 638 zł.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5b/Lublin_-_Plac_Litewski_widok%C3%B3wka.jpg/220px-Lublin_-_Plac_Litewski_widok%C3%B3wka.jpg)
Pomnik, ustawiony na specjalnie usypanym kopcu, był początkowo dostępny dla wszystkich. Z czasem otaczający go teren zadrzewiono i obsadzono krzewami, a na początku XX wieku ogrodzono żelaznym parkanem. Pod pomnikiem wystawiono murowaną altanę dla gubernatora, a skwer zamknięto i oddano wyłącznie do jego dyspozycji.
Pomnik upamiętnia zawartą w Lublinie unię Korony Królestwa Polskiego z Wielkim Księstwem Litewskim z 1 lipca 1569 roku. Klasycystyczną płaskorzeźbę przedstawiającą Polskę i Litwę zaprojektował Paweł Maliński, profesor rzeźby na Uniwersytecie Warszawskim. Pomnik Unii Lubelskiej jest symbolem miasta i przypomina o wielokulturowej i wieloreligijnej historii Lublina i Rzeczypospolitej Obojga Narodów.
Opis architektoniczny
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8c/Lublin._Pomnik_Unii_Lubelskiej_%287%29.jpg/220px-Lublin._Pomnik_Unii_Lubelskiej_%287%29.jpg)
Pomnik wystawiono w formie wysokiego na 13 metrów, żeliwnego obelisku na murowanym, kwadratowym podeście, licowanym granitowymi płytami. Na podeście znajduje się postument, z masywnym cokołem i wydatnym gzymsem, z napisami z mosiężnych liter i płaskorzeźbą od strony frontowej. Relief przedstawia dwie stojące kobiety (symbolizujące Koronę i Litwę), zwrócone ku sobie, podające sobie prawe dłonie, z tarczami herbowymi obydwu państw (Polski – Orzeł Biały i Litwy – Pogoń) między sobą. Jego autor, Paweł Maliński, zawarł w tym geście symboliczną jedność Polski i Litwy, które połączyła unia zawarta w Lublinie w 1569 roku. Na tyle dolnego fragmentu obelisku znajdują się zamykane na dwa zamki drzwiczki, pozwalające na wejście do wnętrza pomnika[6].
Renowacja
W roku 2008 pomnik został poddany renowacji, bowiem wojewódzki konserwator zabytków zaproponował, by dotychczasowy układ tarasowy zmienić na kopiec, tak jak było w XIX wieku. Ówczesny wygląd otoczenia uwiecznił w 1860 roku rysownik Adam Lerue[7]. Zakres prac remontowych objął również wzmocnienie fundamentów, oczyszczenie obelisku z pozłacaną płaskorzeźbą, oraz wymianę uszkodzonego cokołu pomnika[6].
Płyta i litery trafiły do pracowni konserwatorskiej, gdzie zostały oczyszczone, a później pozłocone. Cały obelisk pokryto nową powłoką[8]. W trakcie poprzednich robót konserwacyjnych, 24 lata wcześniej w obelisku złożono metalową skrzyneczkę, w której umieszczono wykonany na czerpanym papierze spis robót i nazwiska wykonawców. W roku 2008 razem z tym dokumentem został złożony nowy, na pamiątkę dla przyszłych pokoleń[9].
W sumie renowacja pomnika trwała od lipca 2008 do czerwca 2009 roku. W trakcie robót wzmocniono konstrukcję, odnowiona została iglica, a wokół monumentu usypano nowy kopiec, przywracając historyczny wygląd terenu. Prace przedłużyły się o siedem miesięcy, gdyż część z nich została źle wykonana i trzeba było je powtórzyć. Iglica monumentu była zabezpieczana dwa razy – za pierwszym razem zewnętrzna warstwa ochronna została źle wykonana. Zawinił wykonawca, który użył złego piasku, oraz urzędnicy i służby konserwatorskie, które wskazały złą technologię)[10].
Zobacz też
Przypisy
- ↑ kurierlubelski.pl, Pomnik Unii do renowacji.
- ↑ Więcej informacji na stronie www.
- ↑ Samorząd Miasta Lublin, Pomnik Unii Lubelskiej. um.lublin.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-12-02)]..
- ↑ teatrnn.pl, Pomnik Unii Lubelskiej.
- ↑ lublin.eu, Jagielloński Szlak Unii Lubelskiej. lublin.eu. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-10-01)]..
- ↑ a b mmlublin.pl, Remont Pomnika Unii Lubelskiej.
- ↑ koziolek.pl, Pomnik już na kopcu (2008-11-21). koziolek.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-04)]..
- ↑ dziennikwschodni.pl, Remontują pomnik Unii Lubelskiej.
- ↑ kurierlubleski.pl, Pomnik Unii do renowacji.
- ↑ Kurier Lubelski: Iglica monumentu w... paski. [dostęp 2009-06-24]. (pol.).
Bibliografia
- Pomniki Lublina – Pomnik Unii Lubelskiej. rilian.republika.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-11-20)].
- Teatr NN – Pomnik Unii Lubelskiej
- Gazeta.pl – Pomnik Unii Lubelskiej
- Magiczny Lublin – Unia Europejska zaczęła się w Lublinie. magiczny-lublin.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-10-21)].
- Archiwalne widoki pomnika w bibliotece Polona
- p
- d
- e