Pilobolus
![]() Pilobolus crystallinus | |||
Systematyka | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | grzyby | ||
Typ | Mucoromycota | ||
Klasa | Mucoromycetes | ||
Rząd | pleśniakowce | ||
Rodzina | zrywkowate | ||
Rodzaj | zrywka | ||
Nazwa systematyczna | |||
Pilobolus Tode Schr. Ges. naturf. Freunde, Berlin 5: 46 (1784) | |||
Typ nomenklatoryczny | |||
Pilobolus crystallinus (F.H. Wigg.) Tode 1784 | |||
|
Pilobolus Tode (zrywka) – rodzaj grzybów z rzędu pleśniakowców (Mucorales)[1]. Grzyby saprotroficzne i koprofilne żyjące na odchodach zwierząt roślinożernych[2].
Charakterystyka
- Cykl życiowy
- Gdy rozwijający się na odchodach sporangiofor Pilobolus dojrzeje, jego zarodnia wraz z zarodnikami konidialnymi zostaje wyrzucona na pewną odległość w trawę otaczająca odchody. Tego typu zarodniki wyrzucane przez ciśnienie noszą nazwę balistospor. Gdy wraz z trawą zostaną zjedzone przez zwierzę roślinożerne, przechodzą bez uszkodzenia przez jego przewód pokarmowy i po wydaleniu wraz z odchodami od razu mają korzystne warunki do rozwoju. Kiełkują, a wyrastająca z nich grzybnia przerasta łajno odżywiając się zawartymi w nim substancjami organicznymi. Później na zewnątrz łajna z grzybni wyrastają sporangiofory z zarodnikami[2].
- Budowa zarodni
- Sporangiofor Pilobolus ma charakterystyczną, wyjątkową budowę. Hialinowy konidiofor zakończony jest podobnym do balonu pęcherzykiem, u podstawy którego znajduje się pierścieniowate zgrubienie zawierające karoten. Gdy promienie światła padają z góry na nabrzmienie, załamują się w nim i skupiają na pierścieniu cytoplazmy. W tym stanie trzonek nie wykonuje ruchów. Gdy jednak światło padnie na trzonek z boku, wówczas załamuje się w jego nabrzmieniu pod innym kątem i odbija na przeciwną ścianę komórki. W wyniku reakcji fotochemicznej powstaje bodziec powodujący ustawienie się sporangioforu prostopadle do źródła światła. Zarodnia zbudowana jest z dwóch warstw; wewnętrznej, otaczającej zarodniki i zewnętrznej. Warstwa zewnętrzna u podstawy jest słabsza, mniej skutynizowana i ulega stopniowemu zgalaretowaceniu. W zarodni w miarę jej dojrzewania następuje wzrost ciśnienia. Może ono dojść nawet do 55 atmosfer. Gdy przekroczy wytrzymałość zarodni powoduje rozszczepienie się jej warstw. Zarodnia pęka w najsłabszym miejscu przy podstawie i siłą odrzutu zostaje wyrzucona na odległość czasami nawet ponad 2 m. Powstaje przy tym trzask możliwy do usłyszenia z kilku metrów. Odrzucona zarodnia przykleja się do podłoża swoją dolną, zgalaretowaciałą ścianą. Jej wewnętrzna warstwa pozostaje nieuszkodzona, dzięki czemu znajdujące się w niej zarodniki przez długi czas są chronione i zachowują zdolność kiełkowania[3].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/38/Pilobolus_crystallinus_illustr.jpg/180px-Pilobolus_crystallinus_illustr.jpg)
Systematyka
- Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum
- Pilobolaceae, Mucorales, Incertae sedis, Mucoromycetes, Mucoromycotina, Mucoromycota, Fungi[1].
- Nazwa
- Nazwę Pilobolus wprowadził do taksonomii grzybów Heinrich Julius Tode w 1915 r.[1] Nazwa polska według X tomu Grzybów[4].
- Synonimy
- Hydrogera F.H. Wigg. 1780, Pycnopodium Corda 1842, Sacidium Nees, in Kunze & Schmidt, 1823, Sacidium Sacc. 1880[5].
- Gatunki występujące w Polsce
- Pilobolus crystallinus (F.H. Wigg.) Tode 1784 – zrywka kryształowa
- Pilobolus kleinii Tiegh. 1878
- Pilobolus lentiger Corda 1837
- Pilobolus longipes Tiegh. 1878
- Pilobolus oedipus Mont. 1826
- Pilobolus roridus (Bolton) Pers. 1801
- Pilobolus umbonatus Buller 1934
Nazwy naukowe na podstawie Index Fungorum. Wykaz gatunków według Mułenki i in.[6]
Przypisy
- ↑ a b c Index Fungorum [online] [dostęp 2020-12-24] (ang.).
- ↑ a b B.C. Lodha, Studies on coprophilous fungi. II; Chaetomium, Antonie van Leeuwenhoek, december 1964, 30 (1): 163–167.
- ↑ Zbigniew Podbielkowski, Rośliny zarodnikowe, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1986, ISBN 83-01-04394-6.
- ↑ Alina Skirgiełło, Maria Zadara, Maria Ławrynowicz, Grzyby (Mycota). Tom X. Glonowce (Phycomycetes), Pleśniakowce (Mucorales), Kłębiankowe (Endogonales), Warszawa-Kraków, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979.
- ↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2020-12-24] (ang.).
- ↑ WiesławW. Mułenko WiesławW., TomaszT. Majewski TomaszT., MałgorzataM. Ruszkiewicz-Michalska MałgorzataM., Wstępna lista grzybów mikroskopijnych Polski, Kraków: W. Szafer. Institute of Botany, PAN, 2008, ISBN 978-83-89648-75-4 .
- Britannica: science/Pilobolus-fungus-genus