Pałac Pod Blachą
![]() | |||
![]() Pałac Pod Blachą, widok z dzwonnicy kościoła św. Anny (2014) | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Województwo | |||
Miejscowość | Warszawa | ||
Adres | pl. Zamkowy 2 | ||
Styl architektoniczny | barok | ||
Architekt | Jakub Fontana | ||
Rozpoczęcie budowy | 1651, 1720 | ||
Zniszczono | 1944 | ||
Odbudowano | 1948–1949 | ||
Położenie na mapie Warszawy ![]() | |||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||
Położenie na mapie województwa mazowieckiego ![]() | |||
![]() | |||
| |||
Strona internetowa |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/22/Pa%C5%82ac_Pod_Blach%C4%85_w_Warszawie_przed_1916.jpg/220px-Pa%C5%82ac_Pod_Blach%C4%85_w_Warszawie_przed_1916.jpg)
Pałac Pod Blachą, także pałac Lubomirskich[2] – późnobarokowy pałac znajdujący się u podnóża Zamku Królewskiego w Warszawie.
Historia
W 1651 królewski płatnerz Wawrzyniec Reffus rozpoczął w miejscu obecnego pałacu budowę jednopiętrowej kamienicy[3].
Odbudowany po zniszczeniu w 1657 przez wojska Rakoczego budynek został następnie przebudowany w latach 1698–1701 dla podkomorzego wielkiego koronnego Jerzego Dominika Lubomirskiego na pałac z dodaniem południowego skrzydła na nasypie. W latach 1720–1730 został przebudowany w stylu późnobarokowym przez Jakuba Fontanę. Dobudowano wtedy dwa skrzydła boczne, a budynek w miejsce dachówki nakryto nietypowo blachą, której zawdzięcza swoją nazwę[4][5]. Elewację frontową ozdobiono czterema korynckimi kolumnami[6]. Taką formę budynek zachował do dziś[6].
W 1776 pałac został zakupiony przez Stanisława Augusta Poniatowskiego z przeznaczeniem na mieszkania dla dworzan i włączony do zespołu zabudowań zamkowych[6][7]. Rezydował tam m.in. marszałek wielki koronny Michał Jerzy Mniszech[8]. Skrzydło północne nadbudowano o dwa piętra i połączono z Biblioteką Królewską[6]. W 1794 król przekazał pałac swemu bratankowi księciu Józefowi Poniatowskiemu, który wprowadził się do niego w 1798[3]. Wraz z nim w pałacu zamieszkały jego siostra Maria Teresa z Poniatowskich Tyszkiewiczowa oraz francuska przyjaciółka, Henrietta z Rarbatan hrabina de Vauban. Hrabina mieszkała w pałacu przez 17 lat[9].
Od 1798 pałac stał się jednym z najsłynniejszych salonów Warszawy, miejscem wystawnych przyjęć, balów i przedstawień teatralnych[6]. Po opuszczeniu w 1806 Warszawy przez wojsko i administrację pruską, książę gościł w nim m.in. marszałka Francji Joachima Murata[10]. Po objęciu w 1807 przez Poniatowskiego stanowiska ministra wojny Księstwa Warszawskiego stał się siedzibą nowego ministra i jego kancelarii.
Po śmierci księcia Józefa Poniatowskiego w 1813 pałac odziedziczyła Maria Teresa z Poniatowskich Tyszkiewiczowa, która w 1820 sprzedała go carowi Aleksandrowi I[11]. W pałacu znalazły się mieszkania i stancje służby zamkowej oraz siedziba urzędów generał-gubernatorów warszawskich[8].
W 1918 pałac przekazano Ministerstwu Spraw Wojskowych, a od 1920 pełnił funkcję gmachu reprezentacyjnego Rzeczypospolitej[12]. W 1924 w skrzydle południowym zamieszkał Stanisław Przybyszewski[13].
W latach 1926–1939 w pałacu mieściły się biura Kancelarii Prezydenta oraz mieszkania[14]. W wyniku przebudowy przeprowadzonej w latach 1932–1937 rozebrano dwa piętra nad skrzydłem północnym i przywrócono wysoki dach obniżony w połowie XIX wieku[6].
W czasie II wojny światowej korpus główny i południowe skrzydło pałacu zostały spalone przez Niemców[12]. Po wojnie w północnym skrzydle ulokowano Archiwum Główne Akt Dawnych, a w 1947 biuro budowy Trasy W-Z[15][16]. Pałac został odbudowany w latach 1948–1949 według projektu Stanisława Barana[13]. Rozebranie, w związku z budową Trasy W-Z, wiaduktu Pancera, pozwoliło na lepsze wyeksponowanie budynku[17].
W latach 1951–1988 pałac był siedzibą naczelnego architekta m.st. Warszawy[12]. W 1988 został przekazany Zamkowi Królewskiemu[12].
W latach 2004–2008 pałac został poddany remontowi, konserwacji, rewitalizacji i dostosowany do funkcji muzealnych i edukacyjnych. Stałymi ekspozycjami są wystawa kobierców wschodnich Fundacji Teresy Sahakian (skrzydło południowe) oraz pokoje na pierwszym piętrze poświęcone księciu Józefowi Poniatowskiemu[18]. W 2011 udostępniono zwiedzającym Apartament Poniatowskiego, w którym książę mieszkał w latach 1798–1813[19].
Opis
Od strony zamku budynek posiada dwie kondygnacje, natomiast od strony skarpy wiślanej cztery[12]. Dach korpusu głównego jest czterospadowy z lukarnami[20], natomiast dachy skrzydeł bocznych są płaskie[21].
Swą nazwę pałac zawdzięcza nietypowemu w tamtych czasach pokryciu blachą miedzianą, aczkolwiek wcześniej w II poł. XVIII wieku był pokryty dachówką, co uwiecznił na swoim obrazie Bernardo Belotto zwany Canaletto.
Ważniejsze pomieszczenia
- Klatka schodowa
- Westybul Górny
- Salon
- Pokój Adiutanta
- Kancelaria Sztabowa
- Kancelaria Wojenna
- Pokój Sypialny
- Przedpokój Książęcia
- tzw. Loża Masońska – piwnica o wymiarach 14 x 5 metrów z II poł. XVII wieku nakryta sklepieniem kolebkowym z sześcioma lunetami[21][22]. We wnękach znajdują się figury kamienne m.in. Zeusa, Herkulesa, Aresa, Demeter, Ateny oraz starca z brodą i koroną na głowie[21][22]. Nie ma jednak żadnych dowodów na to, że piwnica pełniła funkcje loży masońskiej[22]. Mogła służyć do przechowywania wina[23].
Galeria
-
Pałac (po lewej) w czasie budowy mostu Śląsko-Dąbrowskiego -
Pokój Sypialny -
Wystawa kobierców Fundacji Teresy Sahakian -
Piwnica – tzw. Loża Masońska, widoczne rzeźby ustawione we wnękach
Przypisy
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – Warszawa [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 23 lipca 2024, s. 24 [dostęp 2022-09-20] .
- ↑ Juliusz A. Chrościcki, Andrzej Rottermund: Atlas architektury Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo „Arkady”, 1977, s. 219.
- ↑ a b Tadeusz S. Jaroszewski: Księga pałaców Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1985, s. 101. ISBN 83-223-2047-7.
- ↑ Ilustrowany przewodnik po Warszawie wraz z treściwym opisem okolic miasta (wydanie I na podstawie wydania z 1893 roku). Warszawa: Wydawnictwo Ciekawe Miejsca.net, 2012, s. 120. ISBN 978-83-928349-8-4.
- ↑ Danuta Szmit-Zawierucha: O Warszawie inaczej (anegdoty, fakty, obserwacje). Warszawa: Spółdzielnia Wydawnicza Anagram, 1996, s. 61. ISBN 83-86086-28-9.
- ↑ a b c d e f Wiesław Głębocki: Pałace Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Sport i Turystyka, 1991, s. 78. ISBN 83-217-2814-6.
- ↑ Jerzy Lileyko: Zamek Królewski. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976, s. 224.
- ↑ a b Jerzy Łoziński, Andrzej Rottermund (red.): Katalog zabytków sztuki. Miasto Warszawa. Część I – Stare Miasto. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczna i Filmowe, 1993, s. 183. ISBN 83-221-0628-9.
- ↑ Aleksander Król, Barbara Król-Kaczorowska: Pałac Pod Blachą. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1974, s. 54.
- ↑ Aleksander Gieysztor, Janusz Durko: Warszawa. Jej dzieje i kultura. Warszawa: Arkady, 1980, s. 263. ISBN 83-213-2958-6.
- ↑ Henryk Chodźko, Jerzy Bielecki: Zamek Królewski w Warszawie. Warszawa: Książka i Wiedza, 2004, s. 222. ISBN 83-05-13330-3.
- ↑ a b c d e Jerzy Łoziński, Andrzej Rottermund (red.): Katalog zabytków sztuki. Miasto Warszawa. Część I – Stare Miasto. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczna i Filmowe, 1993, s. 184. ISBN 83-221-0628-9.
- ↑ a b Tadeusz S. Jaroszewski: Księga pałaców Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1985, s. 102. ISBN 83-223-2047-7.
- ↑ Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 603. ISBN 83-01-08836-2.
- ↑ Jerzy S. Majewski. Batalia o odbudowę. „Stolica”, s. 13, marzec-kwiecień 2021.
- ↑ Maria I. Kwiatkowska: Pałac Raczyńskich. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1980, s. 121. ISBN 83-01-00500-9.
- ↑ Karol Małcużyński: Szkice warszawskie. Warszawa: Książka i Wiedza, 1955, s. 66.
- ↑ Pałac Pod Blachą. [w:] Zamek Królewski w Warszawie [on-line]. zamek-krolewski.pl. [dostęp 2015-03-23].
- ↑ Monika Kuc. W apartamencie księcia Józefa. „Rzeczpospolita”, 13 lipca 2011. ISSN 0208-9130.
- ↑ Jerzy Łoziński, Andrzej Rottermund (red.): Katalog zabytków sztuki. Miasto Warszawa. Część I – Stare Miasto. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczna i Filmowe, 1993, s. 186. ISBN 83-221-0628-9.
- ↑ a b c Jerzy Łoziński, Andrzej Rottermund (red.): Katalog zabytków sztuki. Miasto Warszawa. Część I – Stare Miasto. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczna i Filmowe, 1993, s. 187. ISBN 83-221-0628-9.
- ↑ a b c Aleksander Król, Barbara Król-Kaczorowska: Pałac Pod Blachą. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1974, s. 59.
- ↑ Aleksander Król, Barbara Król-Kaczorowska: Pałac Pod Blachą. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1974, s. 60.
Linki zewnętrzne
- Historia i opis pałacu na stronach Zamku Królewskiego w Warszawie
- Pałac Pod Blachą na portalu warszawa1939.pl
- Archiwalne widoki pałacu w bibliotece Polona