Nasir ad-Din Tusi
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/75/Nasir_al-Din_Tusi.jpg/220px-Nasir_al-Din_Tusi.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/33/Tusi_couple.jpg/220px-Tusi_couple.jpg)
Abu Dżafar Muhammad ibn Muhammad ibn al-Hasan Nasir ad-Din at-Tusi (ur. 18 lutego 1201 w Tusie, zm. 1274, okolice Bagdadu[1]) – perski naukowiec, wyznania szyickiego. Znany jest jako filozof, astronom, teolog, lekarz oraz pisarz.
Życiorys
Gdy armia Czyngis-chana zagarnęła jego ojczyznę, Nasir uciekł, aby przyłączyć się do nizarytów (asasynów) a w czasie gdy przemieszczał się z jednej twierdzy do drugiej, wniósł znaczny wkład do ówczesnej nauki. W trakcie inwazji Hulagu-chana, który zamierzał zniszczyć nizarytów, był głównym zwolennikiem kapitulacji. Asasynom przyniosła ona prawdziwą katastrofę, ponieważ Hulagu nie dotrzymał jej warunków, jednak Nasir stał się jednym z ulubieńców chana. Przyczynił się on w znacznym stopniu do podjęcia przez Hulagu decyzji o ataku na Bagdad i był jego posłem w trakcie negocjacji z ostatnim kalifem. Hulagu specjalnie dla niego zbudował obserwatorium w swojej stolicy Maraghe.
Tusi stworzył bardzo dokładne tablice ruchów planetarnych co opisał w swoim dziele Zij-i Ilkhani (Tablice Ilchanidów). Na ich podstawie określano położenie planet oraz nazewnictwo gwiazd. Jego model systemu planetarnego był w tym czasie najbardziej zaawansowany na świecie i obszernie wykorzystywany do momentu wprowadzenia modelu heliocentrycznego przez Mikołaja Kopernika.
Prawdopodobnie był pierwszym, który określił trygonometrię jako oddzielną część matematyki. Odkrył geometryczną metodę zwaną Tusi-couple (ang.) zamieniającą ruch prostoliniowy na sumę dwóch ruchów kołowych. Obliczył wartość precesji równonocy równą 51' i przyczynił się do konstrukcji wielu urządzeń astronomicznych z uwzględnieniem astrolabium[potrzebny przypis]. Stworzył też pierwszy rozbudowany system płaskiej oraz sferycznej trygonometrii.
Uważany jest za jednego z najwybitniejszych astronomów żyjących pomiędzy Ptolemeuszem a Kopernikiem.
60-kilometrowy krater uderzeniowy znajdujący się na południowej półkuli Księżyca nazwany jest na jego cześć kraterem Nasireddina.
Przypisy
- ↑ Nasir ad-Din, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2022-02-18] .
Linki zewnętrzne
John J. O'Connor; Edmund F. Robertson: Nasir ad-Din Tusi w MacTutor History of Mathematics archive (ang.) [dostęp 2021-10-25] (Archiwum).
- S.J.S.J. Badakhchani S.J.S.J., Nasir al-Din Tusi, Internet Encyclopedia of Philosophy, ISSN 2161-0002 [dostęp 2018-06-27] (ang.).
al-Tusi, Khwajah Nasir (1201–74) (ang.), Routledge Encyclopedia of Philosophy, rep.routledge.com [dostęp 2023-05-08].
- ISNI: 0000000108706241
- VIAF: 12392936
- LCCN: n82136884
- GND: 119356384
- LIBRIS: hftwxf813z6pjxt
- BnF: 12399386c
- SUDOC: 050434039
- SBN: PA1V004468
- NLA: 36521118
- NKC: jn20040128005
- BNE: XX5540797
- NTA: 084863900
- BIBSYS: 90700248
- CiNii: DA05082487
- Open Library: OL712278A
- PLWABN: 9810695181505606
- NUKAT: n2004000142
- J9U: 987007256820905171
- PTBNP: 247152
- LNB: 000235498
- NSK: 000125765
- CONOR: 57920611
- LIH: LNB:qrO;=CC
- PWN: 3945994
- Britannica: biography/Nasir-al-Din-al-Tusi
- Universalis: mohammad-nasir-al-din-al-tusi-1201-1274
- БРЭ: 4211882
- SNL: Nasir_ud-Din_at-Tusi
- DSDE: Nasir_al-Din_al-Tusi
- Hrvatska enciklopedija: 43037, 62821
- MacTutor: Al-Tusi_Nasir