Migdałecznik właściwy
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | |||
Rząd | mirtowce | ||
Rodzina | trudziczkowate | ||
Rodzaj | migdałecznik | ||
Gatunek | migdałecznik właściwy | ||
Nazwa systematyczna | |||
Terminalia catappa L. Mant. Pl. 128 1767[3] | |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4] | |||
![]() najmniejszej troski | |||
| |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b4/Starr_080609-7899_Terminalia_catappa.jpg/220px-Starr_080609-7899_Terminalia_catappa.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2e/A_Hoverfly_on_a_Desi_Badam_%28Terminalia_catappa%29_in_Hyderabad%2C_AP_W_IMG_0494.jpg/220px-A_Hoverfly_on_a_Desi_Badam_%28Terminalia_catappa%29_in_Hyderabad%2C_AP_W_IMG_0494.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8c/Terminalia_catappa_MHNT.BOT.2007.27.25.jpg/220px-Terminalia_catappa_MHNT.BOT.2007.27.25.jpg)
Migdałecznik właściwy (Terminalia catappa) – gatunek rośliny z rodziny trudziczkowatych (Combretaceae). Występuje w strefie klimatu tropikalnego, w pasie roślinności przybrzeżnej[5]. Gatunek odporny na zasolenie gleby, zanieczyszczenie powietrza
Zasięg geograficzny
Gatunek rozprzestrzeniony w tropikach, pochodzi z obszaru indopacyficznego[6]. Od dawna jest uprawiany od Afryki (zwłaszcza na Madagaskarze) przez Azję Południową do północnej Australii i Nowej Gwinei. Wprowadzony został również do tropikalnych regionów obu Ameryk, m.in. jako roślina ozdobna i ocieniająca.
Morfologia
- Pokrój
- Szybko rosnące drzewo osiągające do 25 m wysokości[6]. Korona u drzew młodych pionowa, symetryczna i poziomymi gałęziami, a u starszych bardziej spłaszczona i rozpostarta parasolowato. Gałęzie są rozmieszczone w wyraźnych warstwach.
- Liście
- Duże (15-25cm długości i 10-14cm szerokości), odwrotnie jajowate, całobrzegie, wierzchem połyskujące i twarde, spodem owłosione, ciemnozielone, ale w porze suchej, przed opadnięciem przybierające inne barwy (różowawoczerwonawą, żółtobrązową), zwykle skupione po 6—8 na końcach pędów.
- Kwiaty
- Obupłciowe wyrastają na tym samym okazie, zebrane w groniaste kwiatostany (szczytowe lub na końcach gałęzi), drobne (1 cm średnicy), pozbawione płatków z okwiatem 5-ząbkowym, z zewnątrz zielonkawym, wewnątrz białym, z żółtawym dnem; 10 pręcików i 1 słupek.
- Owoc
- Pestkowiec spłaszczony, jajowaty (na 5-7 cm długi i 3-5,5 cm szeroki). Początkowo zielony, potem żółty, dojrzały czerwony. Z jednym nasieniem, który za sprawą skorkowaciałej warstwy zewnętrznej jest lekkie i przenoszone przez wodę. Nasienie w pełni dojrzałe jest jadalne, a w smaku przypomina migdał, o nieznacznie kwaśnym posmaku[6].
Biologia
Drewno jest czerwone, ścisłe i stosunkowo odporne na działanie wody. Liście zawierają: flawonoidy (kaempferol, kwercetyna), taniny (punikalina, punikalagina, terkatyna), saponiny, fitosterole. Wybarwione przed opadnięciem: barwniki ksantofilowe (wiolaksantyna, luteina, zeaksantyna). Nasiona zawierają tłuszcze. Kora, okrywa owocowa i liście są bogate w garbniki.
Zastosowania
- Migdałowiec właściwy jest sadzony jako drzewo ozdobne i ocieniające[7], również do zalesiania terenów piaszczystych.
- Drewno, odporne na wpływ wody, jest stosowane w konstrukcji mostów, w budownictwie okrętowym[5], a na Polinezji do wyrobu kanu. W Indonezji z drewna wykonuje się maski obrzędowe hudog oraz bębny[5].
- Z nasion wytłacza się olej spożywczy, stosowany także jako substytut olejku migdałowego.
- Liście w akwarium mają obniżać pH i zawartość metali ciężkich.
- Wywary ziołowe z liści stosowane są w tradycyjnej medycynie indyjskiej (ajurweda) jako lek przeciwzapalny oraz przeciw czerwonce i dyzenterii[5], do leczenia chorób skórnych i reumatycznych. Potwierdzone zostały właściwości przeciwutleniające i przeciwnowotworowe związków zawartych w liściach[7]. Napar zalecany jest przy cukrzycy[5]. Opadłe liście używane są na Tajwanie w schorzeniach wątroby, a w Surinamie, napar z liści jest stosowany w biegunkach (m.in. czerwonce).
- Ze względu na zawartość ksantofili w przebarwionych liściach w rejonach występowania mogą one być brane pod uwagę jako dodatek do żywności w AMD i innych schorzeniach siatkówki.
- Kora, okrywa owocowa i liście ze względu na wysokie stężenie garbników używane są poza medycyną także w garbarstwie i do wytwarzania farb drukarskich (wraz z solami żelaza daje czarny barwnik)[7].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-02-23] (ang.).
- ↑ Terminalia catappa. [w:] The Plant List [on-line]. [dostęp 2013-04-07].
- ↑ Terminalia catappa, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ a b c d e Jolanta i Karol Węglarscy: Użyteczne rośliny tropików. Szkice etnobotaniczne. Poznań: Bogucki Wydawnictwo naukowe, 2008, s. 310. ISBN 978-83-61320-17-3.
- ↑ a b c Jens G. Rohwer: Atlas roślin tropikalnych. Wyd. 1. Warszawa: Horyzont, 2002, s. 114. ISBN 83-7311-378-9.
- ↑ a b c Jolanta i Karol Węglarscy: Rośliny dalekiej Azji. Szkice etnobotaniczne. Poznań: Bogucki Wydawnictwo naukowe, 2006, s. 233. ISBN 83-60247-27-7.
Bibliografia
- Zbigniew Podbielkowski, Słownik roślin użytkowych, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne 1985 (wydanie V).
- J9U: 987007529788005171
- Britannica: plant/Indian-almond
- EoL: 582724
- Flora of China: 200014746
- Flora of North America: 200014746
- GBIF: 3189394
- identyfikator iNaturalist: 62821
- IPNI: 171034-1
- ITIS: 27762
- NCBI: 39993
- Plant Finder: 279242
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2431102
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:171034-1
- Tela Botanica: 164395
- identyfikator Tropicos: 8200173
- USDA PLANTS: TECA
- CoL: 55G3X