Miękusz szafranowy
![]() | |
Systematyka | |
Domena | eukarionty |
---|---|
Królestwo | grzyby |
Typ | podstawczaki |
Klasa | pieczarniaki |
Rząd | żagwiowce |
Rodzina | korownicowate |
Rodzaj | Hapalopilus |
Gatunek | miękusz szafranowy |
Nazwa systematyczna | |
Hapalopilus croceus (Pers.) Donk Meded. Bot. Mus. Herb. Rijks Univ. Utrecht 9: 172 (1933) | |
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[1] | |
![]() |
Miękusz szafranowy (Hapalopilus croceus (Pers.) Donk) – gatunek grzybów z rzędu żagwiowców (Polyporales)[2].
Systematyka i nazewnictwo
Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Hapalopilus, Phanerochaetaceae, Polyporales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[2].
Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1796 r. Christian Hendrik Persoon nadając mu nazwę Boletus croceus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1933 r. Marinus Anton Donk, przenosząc go do rodzaju Hapalopilus[2].
Synonimy nazwy naukowej[3]:
- Aurantiporus croceus (Pers.) Murrill 1920
- Boletus croceus Pers. 1796
- Inonotus croceus (Pers.) P. Karst. 1882
- Ochroporus croceus (Pers.) J. Schröt. 1888
- Phaeolus croceus (Pers.) Pat. 1900
- Polyporus croceus (Pers.) Fr. 1815
- Polystictus croceus (Pers.) Bigeard & H. Guill. 1913
- Tyromyces croceus (Pers.) J. Lowe 1975
Nazwę polską podał Stanisław Domański w 1967 r.[4]
Morfologia
- Owocnik
Półkolisty, bokiem przyrośnięty do podłoża, rozpostarto odgięty lub poduszkowaty. Na powierzchni delikatnie aksamitny, później nagi i pomarszczony. Czerwonopomarańczowy z brązowawym odcieniem u nasady. Szeroki na 5–10 cm, gruby na 1–4 cm[5].
- Rurki
Barwy miąższu. Pory jaskrawopomarańczowe, początkowo koliste, później nieregularnego kształtu[5].
Włóknisty, elastyczny, gąbczasty, przesycony wodą. Barwa kremowopomarańczowa do karminowej. Po wyschnięciu twardy, kremowobrązowy[5].
- Zarodniki
Gładkie, bezbarwne, elipsoidalne. Wysyp zarodników: jasnosłomkowy[5].
Występowanie i siedlisko
Występuje w Ameryce Północnej, Środkowej, Europie i Azji[6]. W Polsce jest rzadki. W piśmiennictwie naukowym do 2020 r. podano 22 jego pewne stanowiska[7]. Aktualne stanowiska podaje także internetowy atlas grzybów[8]. W opracowaniu Czerwona lista roślin i grzybów Polski jest zaliczony do kategorii gatunków wymierających (E). Jego przetrwanie jest mało prawdopodobne, jeśli nadal będą istnieć czynniki zagrożenia[9]. W latach 1995–2004 podlegał ochronie częściowej, a od roku 2004 – ochronnie ścisłej[7].
Nadrzewny grzyb saprotroficzny lub pasożytniczy. Występuje w starych lasach liściastych, w zabytkowych parkach, na drzewach będących pomnikami przyrody. Rośnie na martwych lub żywych, starych i osłabionych pniach dębów, czasami także na niewielkich ich kawałkach. Dużo rzadziej spotykany jest na robiniach i kasztanie jadalnym. Powoduje białą zgniliznę drewna[7].
Gatunki podobne
- pomarańczowiec błyszczący (Pycnoporellus fulgens), rosnący na drzewach iglastych
- miękusz rabarbarowy (Hapalopilus nidulans), który ma owocniki barwy ochrowej, rośnie na drewnie różnych drzew, a jego miąższ pod wpływem zasad przebarwia się na kolor intensywnie fiołkowy[5].
Przypisy
- ↑ Hapalopilus croceus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ a b c Index Fungorum [online] [dostęp 2020-11-19] .
- ↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2015-12-16] .
- ↑ WładysławW. Wojewoda WładysławW., Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, ISBN 83-89648-09-1 .
- ↑ a b c d e CzesławC. Narkiewicz CzesławC., Grzyby chronione Dolnego Śląska, Jelenia Góra: Wydawnictwo Muzeum Przyrodniczego, 2005, ISBN 83-89863-20-0 .
- ↑ Mapa występowania miękusza szafranowego na świecie [online] [dostęp 2021-11-22] .
- ↑ a b c AnnaA. Kujawa AnnaA., MałgorzataM. Ruszkiewicz-Michalska MałgorzataM., Izabela L.I.L. Kałucka Izabela L.I.L. (red.), Grzyby chronione Polski. Rozmieszczenie, zagrożenia, rekomendacje ochronne, Poznań: Instytut Środowiska Rolniczego i Leśnego Polskiej Akademii Nauk, 2020, ISBN 978-83-938379-8-4 .
- ↑ Aktualne stanowiska miękusza szafranowego w Polsce [online] [dostęp 2021-11-22] .
- ↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ. i inni, Czerwona lista roślin i grzybów Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, PAN, 2006, ISBN 83-89648-38-5 .