Maksymilian Horwitz
![]() Maksymilian Horwitz, czerwiec 1937. Zdjęcie wykonane przez NKWD po aresztowaniu | |||
Data i miejsce urodzenia | 6 września lub 27 sierpnia 1877 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | |||
Przyczyna śmierci | egzekucja | ||
Zawód, zajęcie | polityk, publicysta | ||
Partia | PPS-Lewica, Komunistyczna Partia Polski, Wszechzwiązkowa Komunistyczna Partia (bolszewików) | ||
Wyznanie | ateizm | ||
Rodzice | Gustaw Horwitz i Julia z d. Kleinmann | ||
Małżeństwo | Stefania Heryng | ||
Dzieci | Stanisław, Anna, Katarzyna, Pietia | ||
Krewni i powinowaci | Janina Mortkowiczowa, Jakub Mortkowicz, Hanna Mortkowicz-Olczakowa, Joanna Olczak-Ronikier, Kamilla Kancewicz | ||
| |||
|
Maksymilian Henryk Horwitz, ps. Henryk Walecki (ur. 6 września lub 27 sierpnia[1] 1877 w Warszawie, zm. 20 września 1937 w Moskwie[2]) – doktor matematyk, polski i międzynarodowy działacz socjaldemokratyczny i komunistyczny i publicysta żydowskiego pochodzenia, ofiara „wielkiej czystki” w ZSRR.
Życiorys
Urodził się w zamożnej, zasymilowanej, warszawskiej rodzinie żydowskiej. Jego dziadek Lazar Horowitz był rabinem w Wiedniu. W 1893 ukończył Gimnazjum Wojciecha Górskiego, następnie studiował na kierunku matematyczno-fizycznym w Gandawie. W 1898 roku ukończył studia na Wydziale Fizyko-Matematycznym uzyskując doktorat, po czym podjął pracę dyrektora szkoły rzemiosł dla młodzieży żydowskiej. Równolegle prowadził aktywną działalność w warszawskiej organizacji Polskiej Partii Socjalistycznej. W latach 1905–1906 był więziony w X Pawilonie Cytadeli Warszawskiej[3]. W kwietniu 1906 był współautorem planu słynnej akcji uprowadzenia z Pawiaka przez grupę bojowców Organizacji Bojowej PPS na czele z Janem Gorzechowskim Jurem 10 więźniów politycznych skazanych na karę śmierci przez wojskowy sąd doraźny[4]. Od rozłamu w PPS w listopadzie 1906 członek CKR PPS-Lewicy.
Od 16 grudnia 1918 roku członek założyciel Komunistycznej Partii Robotniczej Polski i członek Komitetu Centralnego tej partii. W latach 1918–1919 i 1923–1925 był członkiem KC KPRP, w latach 1923–1924 członkiem Biura Politycznego KC KPRP, a w 1922 roku członkiem Komitetu Wykonawczego Kominternu. W latach 1919–1920 ponownie więziony był w Cytadeli Warszawskiej[3], a następnie w obozie dla internowanych w Dąbiu, z którego zbiegł w nocy z 8/9 grudnia 1920 (ranny w nogę podczas ucieczki - w późniejszym czasie utykał[5]). Członek frakcji „większości” w KPRP i KPP, po 1926 odsunięty przez Komintern od funkcji partyjnych.
Po usunięciu z władz KPP przebywał stale w ZSRR. Od 1925 członek Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii (bolszewików) (WKP(b)). Po VII Kongresie Międzynarodówki Komunistycznej (1935) w latach 1935–1937 sekretarz polityczny czasopisma „Komunisticzeskij Internacjonał” i członek międzynarodowej komisji kontroli Kominternu.
Aresztowany przez NKWD w czasie „wielkiej czystki” 21 czerwca 1937 w Hotelu Lux w Moskwie. 20 września 1937 skazany przez Kolegium Wojskowe Sądu Najwyższego ZSRR na karę śmierci za zdradę ojczyzny i udział w kontrrewolucyjnej organizacji terrorystycznej. Stracony tego samego dnia. Jego ciało zostało skremowane w krematorium na Cmentarzu Dońskim, a prochy pochowane anonimowo[2].
Zrehabilitowany przez Kolegium Wojskowe SN ZSRR postanowieniem z 29 kwietnia 1955[2].
Życie prywatne
Był synem Gustawa Horwitza (1844–1882) i Julii Horwitz z domu Kleinmann (1845–1912). Żonaty ze Stefanią Heryng (1881–1937), córką działacza socjalistycznego Zygmunta Herynga i Heleny Heryng, z którą miał troje dzieci (Stanisława, Annę i Katarzynę), później związany z Józefiną Swarowską, z którą miał syna Pietię[6]. Jego siostrami były: Kamilla Kancewicz i Janina (Żaneta) Mortkowiczowa.
Galeria
- Maksymilian Horwitz 1898
- Maksymilian Horwitz wśród uczestników kongresu II Międzynarodówki w Amsterdamie 1904. Stoi w najwyższym rzędzie drugi od prawej, obok Karl Kautsky
- List gończy za Maksymilianem Horwitzem 1920
- Maksymilian Horwitz, lata 20. XX wieku
Przypisy
- ↑ Historia Polski i Świata. T. 11.: Historia Polski – Polska 1831–1939. Mediasat Group S.A. dla Gazety Wyborczej, 2007, s. 497. ISBN 978-84-9819-818-8.
- ↑ a b c Валецкий Максимилиан Густавович.
- ↑ a b Stefan Król: Cytadela warszawska. Warszawa: Książka i Wiedza, 1978, s. 214.
- ↑ Agnieszka Janiak-Jasińska, Jak Polacy zrobili cara w konia. Atak na carskie więzienie na Pawiaku w 1906 roku.
- ↑ Wacław Solski "moje wspomnienia" Aneks 1995, ISBN 1 897962 12 6, s. 227
- ↑ W ogrodzie pamięci. Znak, 2002, s. 357. ISBN 83-240-0110-7.
Bibliografia, linki
- Валецкий Максимилиан Густавович
- Horwitz Maksymilian Henryk
- Publikacje Maksymiliana Horwitza w serwisie Polona.pl