Luigj Gurakuqi
![]() | Ten artykuł dotyczy polityka. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa. |
Pomnik Luigjego Gurakuqiego w Szkodrze | |||
Data i miejsce urodzenia | 19 lutego 1879 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 2 marca 1925 | ||
minister spraw wewnętrznych | |||
Okres | od 6 grudnia 1921 | ||
Poprzednik | Bajram Fevzi | ||
Następca | Rauf Fico | ||
minister finansów | |||
Okres | od 16 kwietnia 1924 | ||
Poprzednik | Kolë Thaçi | ||
Następca | Myfit Libohova | ||
![]() | |||
Odznaczenia | |||
![]() | |||
|
Luigj Gurakuqi (ur. 19 lutego 1879 w Szkodrze, zm. 2 marca 1925 w Bari[1]) – albański polityk i dziennikarz.
Życiorys
Pochodził z katolickiej rodziny kupieckiej, był synem Pjetëra i Leze Gurakuqi[2]. Uczył się w kolegium jezuickim w Szkodrze, a następnie w San Demetrio Korone w Kalabrii[3]. Tam też poznał albańskich działaczy narodowych, w tym Jeronima de Radę. W tym czasie pisał pierwsze artykuły do prasy albańskiej używając pseudonimów Cakin Shkodra i Lekë Gruda. W 1897 wyjechał do Włoch. Studia wyższe medyczne rozpoczął w 1901 w Neapolu, ale je przerwał by przenieść się na studia z zakresu fizyki[1]. Tam też pisał swoje pierwsze utwory poetyckie, a także dzieła poświęcone językowi albańskiemu, w tym słownik francusko-albański[4]. W czasie pobytu we Włoszech współpracował z czasopismami wydawanymi przez Arboreszów - La nazione Albanese i La nuova Albania[4].
Po wybuchu rewolucji młodoosmańskiej w Turcji powrócił do kraju[3]. W listopadzie 1908 jako przedstawiciel Szkodry wziął udział w kongresie monastirskim, poświęconym opracowaniu jednolitego alfabetu dla języka albańskiego. W 1911 udał się w podróż do Włoch, Rumunii i do Stambułu, aby propagować ideę powstania antyosmańskiego. Wraz z Ismailem Qemalem udał się w 1912 w podróż z Triestu do Albanii, gdzie została ogłoszona Deklaracja Niepodległości. W rządzie Qemala objął urząd ministra edukacji. Jako jeden z najbardziej zaufanych ludzi Qemala zaangażował się w działania na rzecz pozyskania poparcia klanów z północnej części kraju dla rządu we Wlorze. W okresie I wojny światowej działał w klubie o nazwie Liga Narodowa (alb.Lidhja Kombetare). W 1915 po zajęciu Szkodry przez oddziały czarnogórskie został uwięziony. Więzienie opuścił po przejęciu miasta przez armię austro-węgierską[3]. W 1916 należał do grona założycieli Komisji Literackiej w Szkodrze[2].
W 1918 roku w nowym rządzie pro-włoskim, powstałym w Durrësie objął ponownie stanowisko ministra edukacji. W 1921 krótko sprawował funkcję ministra spraw wewnętrznych. W latach 1921–1924 był deputowanym ze Szkodry do parlamentu albańskiego. Współpracował blisko z Fanem Noli, był także jednym z organizatorów przewrotu w 1924 r. Po upadku rządu Fana Nolego (na skutek zbrojnego przewrotu zorganizowanego przez Ahmeda Zogu w grudniu 1924) schronił się we Włoszech. Zginął zastrzelony w kawiarni w Bari przez Balto Stambollę. Sprawca został ujęty, a następnie uniewinniony przez włoski sąd. Na procesie zeznał, że zabił Gurakuqiego z przyczyn osobistych.
W 1957 jego szczątki powróciły do Albanii[1]. Imię Gurakuqiego nosi uniwersytet w Szkodrze, a także ulice w Tiranie, Durrësie i w Szkodrze.
Dzieła
- Fjalor shqyp-frengjisht (Słownik albańsko-francuski, wyd. Neapol 1906)
- Abetar i vogël shqyp mas abevet t'Bashkimit e t'Stambollit me tregime n'dy dhialektet (wyd. Bukareszt)
Przypisy
- ↑ a b c Kastriot Dervishi: Kryeministrat dhe ministrat e shtetit shqiptar në 100 vjet : anëtarët e Këshillit të Ministrave në vitet 1912-2012, jetëshkrimet e tyre dhe veprimtaria e ekzekutivit shqiptar. Tirana: Shtepia Botuese 55, 2012, s. 129.
- ↑ a b Më 19 shkurt 1879 lindi Luigj Gurakuqi = 2022-03-18 [online], voal.ch, 2019 [dostęp 2017-11-09] (alb.).
- ↑ a b c Robert Elsie: A Biographical Dictionary of Albanian History.. I.B. Tauris: 2013, s. 185-186. ISBN 978-1-78076-431-3.
- ↑ a b Robert Elsie: Zarys historii literatury albańskiej. Narodziny literatury albańskiej, XVIII-XIX wiek, z.3. Toruń: 2004, s. 99-102. ISBN 978-1-78076-431-3. (pol.).
Bibliografia
- Bardhosh Gace: Ata qe shpallen pavaresine kombetare. Tirana: Toena, 2002. ISBN 99927-1-644-4. (alb.).
- p
- d
- e
Księstwo Albanii | |
---|---|
Republika Albanii | |
Królestwo Albanii | |
Królestwo Albanii (protektorat włoski i okupacja niemiecka) | |
Ludowa Republika Albanii | |
Republika Albanii |
- p
- d
- e
Księstwo Albanii | |
---|---|
Republika Albanii | |
Królestwo Albanii | |
Królestwo Albanii (protektorat włoski i okupacja niemiecka) | |
Ludowa Republika Albanii | |
Republika Albanii |
- PWN: 3908931
- Treccani: luigi-gurakuqi