Lubelski Lipiec 1980
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/eb/Alians_PL_LubelskiLipiec80TheCrossAndTheMemorialPlaque%2C20100803193.jpg/220px-Alians_PL_LubelskiLipiec80TheCrossAndTheMemorialPlaque%2C20100803193.jpg)
Strajki lubelskie 1980, Lubelski Lipiec, Świdnicki Lipiec – fala strajków i protestów pracowniczych, które w dniach 8-24 lipca 1980 objęły ponad 150 zakładów pracy na Lubelszczyźnie, z czego 91 w Lublinie[1][2]. Pracownicy domagali się cofnięcia podwyżek cen artykułów żywnościowych, podwyżek płac, poprawy warunków pracy oraz w kilku przypadkach niezależności działania związków zawodowych. W WSK Świdnik i w FSC Lublin protesty zakończyły się pisemnymi porozumieniami robotników z władzami. Protesty określane mianem Lubelskiego Lipca 1980 otworzyły drogę do lepiej przygotowanych i przeprowadzonych strajków sierpniowych na Wybrzeżu.
Strajki rozpoczęły się w Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego Świdnik na Wydziale Obróbki Mechanicznej 8 lipca 1980 roku, a ich bezpośrednią przyczyną była podwyżka cen żywności. Strajk w WSK zakończył się 11 lipca podpisaniem pierwszego porozumienia między pracownikami reprezentowanymi przez „komitet postojowy” a władzą, jakie zawarto w lecie 1980 roku.
Protesty rozszerzyły się na zakłady pracy w Lublinie i na całej Lubelszczyźnie. Pracę przerwano między innymi w największych zakładach regionu Polmozbyt Lublin, Fabryka Maszyn Rolniczych „Agromet” w Lublinie, Lubelskie Zakłady Naprawy Samochodów w Lublinie, Zakład Naprawczo-Produkcyjny Mechanizacji Rolnictwa w Lublinie, Fabryka Samochodów Ciężarowych w Lublinie, Zakłady Azotowe Puławy w Puławach, Zakłady Eda w Poniatowej, KWK w Bogdance, Fabryka Łożysk Tocznych w Kraśniku, Polskie Koleje Państwowe w Lublinie, Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacji w Lublinie.
Lubelska prasa nie informowała o strajkach. Od 9 lipca Radio Wolna Europa systematycznie nadawało o nich informacje. Zwłaszcza strajk kolei był dotkliwy dla władz, a miasto bardzo odczuło strajk komunikacji miejskiej od 18 lipca. Do 20 lipca podpisano porozumienia między poszczególnymi strajkującymi zakładami pracy a stroną rządową, w których obiecano podwyżkę płac.
Z powodu strajków w regionie nie odbyły się obchody Narodowego Święta Odrodzenia Polski (22 lipca), rocznicy ogłoszenia Manifestu PKWN.
Upamiętnienie
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Lublin_Al._Unii_Lubelskiej%2C_Al._Zygmuntowskie%2C_Roundabout.jpg/220px-Lublin_Al._Unii_Lubelskiej%2C_Al._Zygmuntowskie%2C_Roundabout.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fb/Wystawa-Przed-sierpniem-by%C5%82-lipiec-2.jpg/220px-Wystawa-Przed-sierpniem-by%C5%82-lipiec-2.jpg)
Wydarzenia Lubelskiego Lipca 1980 r. upamiętniał drewniany pomnik odsłonięty w pierwszą rocznicę strajków 10 lipca 1981. Pomnik usytuowany na terenie nieistniejących Lubelskich Zakładów Naprawy Samochodów przy Drodze Męczenników Majdanka w Lublinie. W 30. rocznicę wybuchu strajków Lubelskiego Lipca niszczejący pomnik zastąpiono Krzyżem Wdzięczności projektu Tomasza Bielaka[1].
W 25 rocznicę strajków na lubelskiej kolei, w ramach projektu artystyczno-edukacyjnego „wagon.lublin.pl” specjalnym wagonem, śladami polskiego lata '80 objechał Polskę zespół młodych artystów, dziennikarzy i animatorów związanych z Akademią Obywatelską działającą przy Ośrodku „Brama Grodzka – Teatr NN". Akcję powtórzono w 30 rocznicę powstania „Solidarności”[3].
Wydarzenia roku 1980 na Lubelszczyźnie upamiętnia także „Rondo Lubelskiego Lipca 80" w Lublinie. Imię Lubelskiego Lipca nosi również Szkoła Podstawowa nr 40 im. przy ulicy Róży Wiatrów 9 w Lublinie.
Wydarzenia Lipca 1980 relacjonuje film dokumentalny Grzegorza Linkowskiego "Przed Sierpniem był Lipiec" z 2000 roku[4].
Akcja gry planszowej "W zakładzie. Lubelski Lipiec '80" toczy się podczas strajku w Fabryce Samochodów Ciężarowych w Lublinie. Wydawcą gry jest Fabryka Gier Planszowych[5].
W 40 rocznicę strajków na Placu Litewskim w Lublinie zaprezentowano wystawę „Przed sierpniem był lipiec” upamiętniającą strajki[6].
Przypisy
- ↑ a b Lubelski Lipiec – Encyklopedia Solidarności [online], www.encysol.pl [dostęp 2020-08-04] [zarchiwizowane z adresu 2020-08-09] .
- ↑ Lubelski Lipiec 1980 – historia wydarzeń - Leksykon - Teatr NN [online], teatrnn.pl [dostęp 2020-08-04] (pol.).
- ↑ Lubelski Lipiec '80 - Leksykon - Teatr NN [online], teatrnn.pl [dostęp 2020-08-04] (pol.).
- ↑ Przed Sierpniem był Lipiec [online], FilmPolski [dostęp 2020-08-04] (pol.).
- ↑ Edukacyjna gra planszowa „W Zakładzie – Lubelski Lipiec ’80” – Fundacja "Ruchu Solidarności Rodzin" [online] [dostęp 2023-09-26] (pol.).
- ↑ ArturA. Jurkowski ArturA., Przed sierpniem był lipiec. Wystawa w rocznicę Lubelskiego Lipca - protestów na Lubelszczyźnie w lipcu 1980 roku [online], Kurier Lubelski, 6 lipca 2020 [dostęp 2020-08-04] (pol.).
Bibliografia
- Marcin Dąbrowski. Lubelski lipiec 1980. Lublin: Norbertinum, 2006
- Stąd ruszyła lawina... Lublin: Region Środkowowschodni NSZZ "Solidarność" 1980-1989, pod red. Pawła Gacha, Norbertinum, Lublin 2006
- Scriptores nr 45 (2015): Lublin – Drogi do wolności. T. 6 : Lubelski Lipiec '80. Lublin: Ośrodek "Brama Grodzka - Teatr NN", 2015
Linki zewnętrzne
- Szlak Lubelskiego Lipca
- Lubelski Lipiec '80
- Encyklopedia Solidarności. encysol.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-08-09)].
- Scriptores nr 45 (2015): Lublin – Drogi do wolności. T. 6 : Lubelski Lipiec '80