Leoncjusz z Bizancjum
Data i miejsce urodzenia | ok. 485 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 544 |
Język | |
Dziedzina sztuki | teolog |
Ważne dzieła | |
|
Leoncjusz z Bizancjum (ur. ok. 485; zm. 544) – urodzony w Bizancjum chrześcijański pisarz i teolog.
Życie
Leoncjusz urodził się około 485 roku w Konstantynopolu. W młodości był nestorianinem. W dojrzałym wieku porzucił herezję i wrócił na łono ortodoksji. Został mnichem w Wielkiej Ławrze św. Saby w Jerozolimie, dlatego bywa też w niektórych rękopisach nazywany Jerozolimitą. W klasztorze uległ wpływom innej herezji – orygenizmowi, próbując uzgodnić wiarę z rozumem. Odbył długą podróż do Rzymu. Lata 531-539 spędził w stolicy Cesarstwa na dysputach z heretykami. W 536 roku uczestniczył w stołecznym synodzie. Po krótkim pobycie w macierzystym klasztorze powrócił do Konstantynopola, gdzie zmarł w 544 roku[1].
Twórczość
Główne dzieło Leoncjusza Trzy księgi przeciw nestorianom i eutychianom (Libri tres adversus nestorianos et eutychianos) powstało w latach 543-544. Księga pierwsza zawiera gorące polemiki z nestorianami i monofizytami. W księdze drugiej Leoncjusz polemizuje z aftartodoketami, wyznawcami doktryny Juliana z Halikarnasu, wedle którego Chrystus przyjął takie ciało, jakie miał Adam w raju, to jest niecierpiętliwe i nieśmiertelne. W księdze trzeciej powraca do polemiki z nestorianami, a zwłaszcza z Teodorem z Mopsuestii. Szczególną wartość dzieła Leoncjusza stanowią cytaty z pism nestoriańskich, które uległy zniszczeniu. Do każdej księgi zostały dołączone florilegia z pism Ojców Kościoła w języku łacińskim[1].
Uzupełnieniem polemik z nestorianami i monofizytami jest utwór zatytułowany Wyjaśnienia twierdzeń Sewera (Epilysis). Stanowi on polemikę z poglądami Sewera, najwybitniejszego przedstawiciela ówczesnego monofizytyzmu, którego pisma zostały zniszczone na rozkaz cesarza Justyniana I. Pierwsza część Epilysis ma formę dialogu wyjaśniającego sporne kwestie dogmatyczne, druga część składająca się z trzydziestu rozdziałów kontynuujących polemikę z monofizytyzmem, została następnie przez Leoncjusza, wydzielona tworząc osobny utwór zatytułowany Trzydzieści rozdziałów przeciw Sewerowi (Triginta capita adversus Severum)[1].
W tekstach wolnych od wpływów Orygenesa, jako pierwszy w Bizancjum wprowadził arystotelesowską terminologię do argumentacji teologicznej (pojęcia jakości, substancji, przypadłości, relacji). Posługując się terminologią Arystotelesa i Platona, na podstawie pism Grzegorza Wielkiego i Bazylego Wielkiego, opracował spoisty system chrystologii i soterologii[2]. Opowiada się w nim za chrystologiczną formułą Soboru chalcedońskiego. Uznaje w Chrystusie jedną hipostazę, ale dwie natury, które koniecznie należy rozróżniać. Jego zdaniem w Chrystusie jednoczą się Logos i człowiek, mający odmienną naturę, lecz tworzący jedność hipostatyczną, będącej podstawą jedności substancjalnej. Połączenie nie znosi własności obydwu natur[3]. Ulegając wpływom orygenistycznej chrystologii Ewagriusza z Pontu uznaje, że Jezus nie był Logosem, ale stworzonym "intelektem", który nie uległ Upadkowi i w ten sposób został hipostatycznie zjednoczony z Logosem. Jego doktrynę "enhipostazy" rozwinęli potem następcy, oczyszczając ją z elementów orygenistycznych[4]. Jest uznawany za najwybitniejszego teologa VI wieku. Jego poglądy wywarły wpływ na sformułowania dogmatyczne dekretów Justyniana I oraz na twórczość Maksyma Wyznawcy i Jana z Damaszku[3].
Pisma
- Trzy księgi przeciw nestorianom i eutychianom
- Wyjaśnienie twierdzeń Sewera
- Trzydzieści rozdziałów przeciw Sewerowi
Przypisy
- ↑ a b c Jurewicz 1984 ↓, s. 69.
- ↑ Jurewicz 1984 ↓, s. 70.
- ↑ a b Naumowicz 2004 ↓, s. 795.
- ↑ Meyendorff 1984 ↓, s. 46.
Bibliografia
- O. Jurewicz: Historia literatury bizantyńskiej. Wrocław: Ossolineum, 1984. ISBN 83-04-01422-X.
- John Meyendorff: Teologia bizantyjska. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1984. ISBN 83-211-0451-7.
- Józef Naumowicz: Leoncjusz z Bizancjum. W: Encyklopedia katolicka. T. 10. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 2004, s. 794-795.
- Emil Stanula, Leoncjusz z Bizancjum [w:] César Vidal Manzanares, Pisarze wczesnochrześcijańscy I-VII w., wyd. Verbinum, Warszawa 2001.
Linki zewnętrzne
- Leontius Byzantinus w Catholic Encyklopedia
- ISNI: 0000000080004458, 0000000115152523
- VIAF: 592145857892923020315, 313404583, 564144647714386865723, 704144647699626012940, 70151776825418012734, 1717159474358827662943, 717159234726703372465
- GND: 118571818
- BnF: 13624047n
- SUDOC: 077317696
- SBN: BVEV024999
- NKC: jo2009330647
- BNE: XX1341808
- NTA: 070662304
- PLWABN: 9810674672505606
- NUKAT: n2010019324
- ΕΒΕ: 40797
- Britannica: biography/Leontius-of-Byzantium
- Treccani: leonzio-di-bisanzio
- БРЭ: 2140537