Klaus Mann
![]() Klaus Mann (1933) | |||
Data i miejsce urodzenia | 18 listopada 1906 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 21 maja 1949 | ||
Narodowość | niemiecka | ||
Język | |||
Dziedzina sztuki | powieść, nowela, dramat, esej | ||
Ważne dzieła | |||
Mefisto | |||
|
Klaus Mann (ur. 18 listopada 1906 w Monachium, zm. 21 maja 1949 w Cannes) – niemiecki pisarz, autor powieści, noweli, dramatów i esejów.
Życiorys
Pochodzenie i dom rodzinny
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3a/Thomas_Mann_mit_Erika%2C_Ehefrau_Katia_und_Klaus_%28v.l.n.r.%29%2C_1929.jpg/220px-Thomas_Mann_mit_Erika%2C_Ehefrau_Katia_und_Klaus_%28v.l.n.r.%29%2C_1929.jpg)
Klaus Mann urodził się w Monachium, w dzielnicy Schwabing, przy Franz-Joseph-Strasse 2, jako drugie dziecko pisarza Thomasa Manna (1875–1955) i Katii z domu Pringsheim (1883–1980)[1]. Miał pięcioro rodzeństwa: trzy siostry Erikę, Monikę i Elisabeth oraz dwóch braci – Golo i Michaela[1]. Jego stryjem był pisarz Heinrich Mann. Wychowywał się w mieszczańskim domu, gdzie dużą wagę przykładano do literatury i sztuki[2]. W latach 1916–1922 uczęszczał do męskiego Gimnazjum Wilhelmińskiego (Wilhelmsgymnasium) w Monachium[3]. Klaus Mann już od wczesnej młodości demonstrował swój homoseksualizm[4]. Wśród ludzi pióra cenił sobie: Franza Kafkę, Rainera Rilkę, Walta Whitmana oraz André Gide`a (którego poznał osobiście w 1925)[5].
Początki kariery literackiej
W 1924 ukazały się na łamach gazet jego pierwsze utwory literackie, a po spotkaniu z aktorem Gustafem Gründgensenem – sztuka teatralna Anja und Esther, zapoczątkowana premierą w październiku 1925 w Hamburger Kammerspiele[6]. Przedstawienie grane w wielu niemieckich teatrach, a także w Kopenhadze, Wiedniu i Rzymie budziło skrajne emocje – w wypełnionych po brzegi salach, spektakle otaczała aura skandalu z powodu zarzucania sztuce niemoralności i dekadencji[6]. W 1925 odbył pierwszą podróż do Londynu i Paryża, a także do Afryki Północnej, oraz w drodze powrotnej przez Sycylię do Neapolu, Rzymu i Florencji[7]. Pod koniec 1927 wraz z siostrą Eriką wyruszył w podróż dookoła świata przez: Stany Zjednoczone, Hawaje, Japonię, Koreę i ZSSR – relacja z tej podróży została wydana w książce Dookoła świata. Przygody z podróży[8]. W 1930 wziął udział w kongresie Paneuropy w Wiedniu, gdzie przemawiał na sesji młodzieży, naświetlając niebezpieczeństwo jakie widział w angażowaniu się młodych Niemców w ruch faszystowski[9].
Emigracja
13 marca 1933 Mann wyemigrował z III Rzeszy udając się do Paryża[10], a rok później został pozbawiony obywatelstwa tego kraju[11]. Uzyskał wówczas obywatelstwo Czechosłowacji i tym samym paszport, który umożliwił mu załatwienie wielu spraw na obczyźnie[11]. W latach 1933–1935 wydawał w Amsterdamie pismo emigracyjne „Die Sammlung”[12]. We wrześniu 1938 przeniósł się do Stanów Zjednoczonych[13]. Lata emigracji, zbliżająca się nieuchronnie II wojna światowa, odmienna orientacja seksualna, uzależnienie od narkotyków, niespokojna miłość do krytyka literackiego Thomasa Quinna Curtisa oraz wiadomości o śmierci – często samobójczej kogoś z przyjaciół m.in. Ernsa Toller`a, intensyfikowały w Klausie Mannie coraz większe poczucie osamotnienia i depresji[14]. W latach 1941–1942 wydawał w Nowym Jorku periodyk „Decision” (zlikwidowany z braku środków finansowych)[15]. W 1943 uzyskał obywatelswto USA i wstąpił do armii amerykańskiej[16] – trafił na front do Afryki Północnej, uczestniczył także w kampanii włoskiej[17]. 8 maja 1945 w mundurze amerykańskiego żołnierza dotarł ponownie do Niemiec[18]. W okresie powojennym przemierzał Europę jako publicysta, współpracując z pismami i radiem w wielu krajach[19].
Śmierć
Klaus Mann pod koniec życia zmagał się z uzależnieniem od narkotyków i pogłębiającym się kryzysem psychicznym[20]. Wieloletnie uzależnienie od środków odurzających doprowadziło pisarza do dysforii[21]. 5 maja 1949 przyjechał do Nicei, by poddać się terapii detoksacyjnej – później zatrzymał się w pobliskim Cannes, gdzie 21 maja w wieku 42 lat popełnił samobójstwo, przedawkowując tabletki nasenne[20][22]. 24 maja 1949 odbył się jego skromny pochówek na cmentarzu Grand Jas w Cannes[23].
Twórczość
Klaus Mann podejmował w swoich utworach motywy homoseksualne oraz poruszał tematykę narkomanii – jego proza miała charakter autobiograficzny. Pozostawił po sobie dzienniki prowadzone w latach 1931–1949 (opublikowane w oficynie Ellermanna w Monachium w 1989) oraz obszerną korespondencję[24].Archiwum Klausa Manna znajduje się w Bibliotece Miejskiej w Monachium na Gasteig[25]. Pisał w języku niemieckim i angielskim[22].
W powieści Mefisto przedstawił losy niemieckiego artysty w czasach narodowego socjalizmu na przykładzie kariery aktora Hendrika Höfgena, inspirowanej biografią Gustafa Gründgensa (ekranizacja w reżyserii Istvána Szabó w 1981).
Wybrana twórczość[22]:
- Alexander. Roman einer Utopie (1929)[26]
- Ucieczka na północ (1934; wyd. pol. 1992)
- Symfonia życia (1935; wyd. pol. 1936)
- Mefisto (1936, powieść początkowo ukazała się w Niemczech Wschodnich (NRD) w 1956, a Niemczech Zachodnich (RFN) w 1981; wyd. pol. 1957)
- Wulkan (Der Vulkan)[26]
- Brzuchomówca (zbiór nowel, wyd. pol. 1986)
- Punkt zwrotny (autobiografia, 1952; wyd. pol. 1993)
Bibliografia
- Irena Światłowska: Biografia człowieka poszukującego - Klaus Mann: Europejczyk, pisarz, bojownik antyfaszystowski. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2007. ISBN 978-83-229-2464-8.
- Dwudziestolecie międzywojenne. red. Sławomir Żurawski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, seria: Epoki Literackie. ISBN 978-83-01-15509-4.
Przypisy
- ↑ a b Światłowska 2007 ↓, s. 16.
- ↑ Światłowska 2007 ↓, s. 61.
- ↑ Światłowska 2007 ↓, s. 71-74.
- ↑ Światłowska 2007 ↓, s. 93.
- ↑ Światłowska 2007 ↓, s. 126-133.
- ↑ a b Światłowska 2007 ↓, s. 95-97.
- ↑ Światłowska 2007 ↓, s. 106.
- ↑ Światłowska 2007 ↓, s. 107.
- ↑ Światłowska 2007 ↓, s. 111.
- ↑ Światłowska 2007 ↓, s. 164.
- ↑ a b Światłowska 2007 ↓, s. 185.
- ↑ Światłowska 2007 ↓, s. 169.
- ↑ Światłowska 2007 ↓, s. 216.
- ↑ Światłowska 2007 ↓, s. 215-218.
- ↑ Światłowska 2007 ↓, s. 228-233.
- ↑ Światłowska 2007 ↓, s. 239.
- ↑ Klaus Mann
- ↑ Światłowska 2007 ↓, s. 247.
- ↑ Światłowska 2007 ↓, s. 248-249.
- ↑ a b Klaus Mann. Życie w cieniu sławnego ojca [online], Onet Kultura, 13 listopada 2013 [dostęp 2024-08-27] (pol.).
- ↑ Światłowska 2007 ↓, s. 268.
- ↑ a b c red. Żurawski 2009 ↓, s. 160.
- ↑ Światłowska 2007 ↓, s. 271.
- ↑ Światłowska 2007 ↓, s. 275.
- ↑ Światłowska 2007 ↓, s. 79.
- ↑ a b Światłowska 2007 ↓, s. 367.
- ISNI: 000000012134015X
- VIAF: 56613409
- LCCN: n81125649
- GND: 118577158
- NDL: 00448698
- LIBRIS: dbqstltx2nf1bz8
- BnF: 11914279v
- SUDOC: 027006158
- SBN: CFIV090516
- NLA: 35326119
- NKC: jn19990005364
- DBNL: mann006
- BNE: XX1014008
- NTA: 068863861
- BIBSYS: 90066542
- CiNii: DA0030367X
- Open Library: OL133924A
- PLWABN: 9810537916105606
- NUKAT: n93126883
- J9U: 987007264928905171
- PTBNP: 620212
- CANTIC: a10287103
- LNB: 000160176
- NSK: 000059640
- BNC: 000147143
- ΕΒΕ: 67808
- BLBNB: 000288130
- KRNLK: KAC199635197
- LIH: LNB:V*154995;=BT
- PWN: 3937288
- Universalis: klaus-mann
- NE.se: klaus-mann
- SNL: Klaus_Mann
- VLE: klaus-mann
- Catalana: 0039798
- DSDE: Klaus_Mann
- Hrvatska enciklopedija: 38660