Kanał Dunaj–Morze Czarne
![]() | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Lata budowy | 1949–1953, 1973–1987 | ||
Długość | 64,2 km | ||
Głębokość • średnia |
| ||
Szerokość • maksymalna • minimalna |
| ||
Początek | |||
Akwen | Dunaj | ||
Miejsce | Cernavodă | ||
współrzędne | 44°20′53″N 28°01′21″E/44,348056 28,022500 | ||
Koniec | |||
Akwen | Morze Czarne | ||
Miejsce | Agigea, Năvodari | ||
współrzędne | 44°06′00″N 28°38′25″E/44,100000 28,640278 | ||
Typ kanału | |||
Śluzy | 4 | ||
![]() | |||
Położenie na mapie okręgu Konstanca ![]() | |||
Położenie na mapie Rumunii ![]() | |||
|
Kanał Dunaj–Morze Czarne[1] (rum. Canal Dunărea–Marea Neagră) – kanał żeglugowy o długości 64,2 km na terytorium Rumunii, łączący Dunaj w okolicy miasta Cernavodă z Morzem Czarnym w okolicach Konstancy. Wybudowany z wykorzystaniem pracy przymusowej więźniów reżimu komunistycznego. Udostępniony w latach 1984–1987.
Opis
Kanał łączy Dunaj, w okolicy miasta Cernavodă, z portem Agigea nad Morzem Czarnym w okolicach Konstancy. W 1987 roku wybudowano odnogę północną kanału, która biegnie od głównego koryta kanału w okolicy miasta Poarta Albă do portu Năvodari nad Morzem Czarnym. Ma długość 64,2 km. Celem budowy było skrócenie długości drogi wodnej z Dunaju do Morza Czarnego i ominięcie trudnej pod względem nawigacyjnym delty Dunaju. Wybudowanie kanału skróciło tę drogę o prawie 400 km[2][3].
Kanał ma szerokość 90 m na dnie i 120 (140[2]) m na powierzchni, głębokość gwarantowana to 7 m. Odnoga północna przy długości 31,2 km ma szerokość 70 m na dnie i 90 (110[2]) m na powierzchni, a głębokość 5,5 m. Promień zakrętów nie jest mniejszy niż 3 km na odnodze głównej i 1,2 km na odnodze północnej. Prześwit pod mostami jest nie mniejszy niż 17 m, zaś pod liniami energetycznymi nie mniejszy niż 29 m. Nad brzegami kanału znajdują się śródlądowe porty w Medgidii i Murfatlarze. Na kanale znajdują się cztery śluzy: w Cernejvodzie, Agigei, Ovidiu i Midii[4][5].
Kanał przewidziany jest do prowadzenia zespołów barek z pchaczem. Zespół może liczyć do 6 barek o nośności do 3000 ton (całkowita długość zespołu 296 metrów, szerokość do 23 metrów). Kanał dostępny jest też dla statków o nośności do 5000 ton (nie przekraczających długością 138 m, szerokością 16,8 i zanurzeniu nie większym niż 5,5 m)[5]. Umożliwia transport w obydwu kierunkach[2]. Ułatwia połączenie żeglugowe z portami Europy Zachodniej i centralnej oraz systemem kanałów Wołga-Don[3][5].
Historia i budowa
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9f/Timbru_Canal_1952.jpg/200px-Timbru_Canal_1952.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/90/Danube-Black_Sea_Canal.jpg/250px-Danube-Black_Sea_Canal.jpg)
Pomysł budowy kanału sięga XIX wieku[6]. Dodatkowo – jak pokazały wydarzenia z 28 września 1940 r. (wkrótce po zajęciu Besarabii oddziały sowieckie zajęły wówczas kolejne sporne, w ich ocenie, tereny i zabroniły Rumunom nawigacji w tym rejonie, a w kolejnych miesiącach opanowały jeszcze kilka wysp w rejonie Delty Dunaju)[7] – Związek Radziecki miał ambicje kontrolowania ujścia Dunaju.
Decyzję o budowie kanału podjęło 25 maja 1949 roku Biuro Polityczne Rumuńskiej Partii Komunistycznej[3][8]. Jego przywódcy utrzymywali, że do wybudowania kanału zainspirował ich Stalin oraz radzieckie doświadczenia w wykorzystaniu pracy przymusowej więźniów w robotach publicznych (w tym także przy budowie kanałów)[8][9]. W 1950 roku przyjęto ustawę o pracy przymusowej, która to praca miała stanowić element „reedukacji wrogich elementów”. Obozy pracy przymusowej powstawały w rejonach, w których wytyczono trasę kanału już w 1949 roku. Do 1953 roku liczba więźniów zaangażowanych jednocześnie w pracach przy budowie kanału sięgnęła 60 tys. (40 tys.[8]) osób. Podstawowym narzędziem ich pracy były oskardy i łopaty[10][3]. Szacuje się, że w sumie w tych pracach uczestniczyło około miliona rumuńskich więźniów[11], i że w konsekwencji ciężkich warunków pracy przy budowie kanału, chorób i głodowych racji pokarmowych ok. 200 tys. osób zmarło[12]. Dlatego też projekt ten nazywano „kanałem śmierci” (Canalul Morții) oraz „cmentarzem rumuńskiej burżuazji”[8][13].
W 1953 roku prace wstrzymano w związku z trudną sytuacją gospodarczą w kraju i podjęto je dopiero w 1973 roku na mocy decyzji Nicolae Ceaușescu. Prace nad główną odnogą ukończono w maju 1984 roku, zaś nad odnogą północną – w październiku 1987 roku[8]. Przy budowie kanału zostało przemieszczone 381 mln m³ ziemi, więcej niż przy budowie Kanału Sueskiego o 25 mln m³, a o 140 mln m³ więcej niż Kanału Panamskiego[14][15], 5 mln m³ betonu zużyto do budowy śluz i umocnienia brzegów kanału[16]. Szacuje się, że koszt budowy kanału wyniósł około 2 mld dolarów, który miał się zwrócić w ciągu 50 lat. Jednak roczny dochód generowany przez kanał w roku 2005 wyniósł nieco ponad 3 mln euro, co oznacza, że kanał nie będzie rentowny przez co najmniej 500 lat[17].
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Dunaj–Morze Czarne, Kanał, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2015-05-05] .
- ↑ a b c d Drogi wjazdowe do Rumunii. Konsulat Rumunii. [dostęp 2015-05-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (4 marca 2016)]. (pol.).
- ↑ a b c d Nicolas Spulber, „The Danube – Black Sea Canal and the Russian Control over the Danube”, in Economic Geography, vol. 30, no.3 (July 1954), s. 236–245.
- ↑ Tibor Iván Berend, An Economic History of Twentieth-Century Europe, Cambridge University Press, Cambridge, 2006, s. 155–156.
- ↑ a b c Inland Transport Committee TRANS/SC.3/2003/3 [online], Europejska Komisja Gospodarcza, 2003, s. 4 [zarchiwizowane z adresu 2015-05-18] (ang.).
- ↑ n, History of the Construction of the Danube-Black Sea Canal [online], Ionut Cojocaru, 3 maja 2013 [dostęp 2021-01-30] (rum.).
- ↑ Krzysztof Dach, Tadeusz Dubicki, Marszałek Ion Antonescu. Biografia żołnierza i polityka, Łódź 2003, s. 61.
- ↑ a b c d e Adrian Cioroianu, Pe umerii lui Marx. O introducere în istoria comunismului românesc („On the Shoulders of Marx. An Incursion into the History of Romanian Communism”), Editura Curtea Veche, Bucharest, 2005, Chapter 9.4, s. 300–307.
- ↑ Vladimir Tismăneanu: Stalinism for All Seasons: A Political History of Romanian Communism. Berkeley, California: University of California Press, 2003. ISBN 0-520-23747-1.
- ↑ Unfinished Canal. [w:] „Time” [on-line]. 24 sierpnia 1953. (ang.).[martwy link]
- ↑ James Graff: Continental Shifts. „Time”, 4 grudnia 2005. [zarchiwizowane z tego adresu (13 lutego 2006)]. (ang.).
- ↑ Anne Applebaum, Gulag: A History, Doubleday, 2003, review by Hans Sherrer for Justice:Denied (March 20, 2005).
- ↑ Joseph Rothschild, Nancy Meriwether Wingfield, Return to diversity: A Political History of East Central Europe Since World War II, Oxford University Press, New York, 1999, s. 161 ISBN 0-19-511993-2.
- ↑ DavidD. Turnock DavidD., The Danube-Black Sea Canal and its impact on Southern Romania, „GeoJournal”, 12 (1), 1986, DOI: 10.1007/BF00213023 (ang.).
- ↑ Danube-Black Sea Canal.
- ↑ The history of the Danube – Black Sea Canal opublikowany: iptana.ro.
- ↑ MarianM. Cosor MarianM., Canalul Dunăre-Marea Neagră îşi va scoate banii în 633 de ani [online], Radio Constanţa, 26 maja 2005 [zarchiwizowane z adresu 2015-05-19] (rum.).
- VIAF: 279837337
- PWN: 3894862
- Britannica: place/Danube-Black-Sea-Canal