Kłębian kątowaty
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | |||
Rząd | bobowce | ||
Rodzina | bobowate | ||
Podrodzina | |||
Rodzaj | Pachyrhizus | ||
Gatunek | kłębian kątowaty | ||
Nazwa systematyczna | |||
Pachyrhizus erosus (L.) Urb.[3] Symb. antill. 4:311. 1905 | |||
Synonimy | |||
| |||
| |||
|
Kłębian kątowaty (Pachyrhizus erosus) – gatunek rośliny z rodziny bobowatych. Występuje w Meksyku, w części Ameryki Środkowej, w uprawie również w innych krajach tropikalnych, zwłaszcza na Filipinach, gdzie zyskała popularność po sprowadzeniu przez Hiszpanów w okresie kolonialnym. Hiszpańska nazwa jícama pochodzi od pierwotnego określenia w języku nahuatl, xīcama lub xīcamatl.
Morfologia
Pnący się podkrzew o korzeniu bulwiastym. Liście trójlistkowe. Kwiatostan osadzony jest w kątach liści. Kwiat duży w kolorze fioletowym lub czerwonawym. Owoc strąk z wieloma nasionami.
Zastosowanie
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/Tajinbottle.jpg/250px-Tajinbottle.jpg)
W Meksyku roślina ta jest uprawiana dla słodkawych bulw o konsystencji ziemniaka, jadanych najczęściej na surowo, z dodatkiem soli, chili i soku z limonki, a także w sałatkach. Bulwy zawierają ponad 80% wody, a także szereg ważnych składników odżywczych, zwłaszcza potas, fosfor, żelazo i wapń oraz kwas askorbinowy[4]. Pomimo słodkawego smaku zalecane są dla diabetyków ze względu na zawartość inuliny[5]. Bulwy można także gotować i piec oraz sporządzać z nich zupy. Bardzo często spożywa się również wyciśnięty z bulw sok. Z bulw otrzymuje się mąkę i skrobię[6].
Roślina włóknodajna – na Fidżi z łodyg otrzymuje się włókno używane do sporządzania sieci rybackich[7].
Inne części rośliny uważane są za trujące. Liście, strąki i dojrzałe nasiona zawierają toksyczny glikozyd, natomiast korzenie i dojrzałe nasiona zawierają rotenon, naturalny środek owadobójczy. Nasiona są jadalne po wcześniejszym ugotowaniu i usunięciu rotenonu[8]. Wytłacza się z nich również olej.
Synonimy[3]
- Cacara erosa (L.) Kuntze
- Cacara palmatiloba (DC.) Kuntze
- Dolichos bulbosus L.
- Dolichos erosus L.
- Dolichos palmatilobus DC.
- Pachyrhizus angulatus DC.
- Pachyrhizus articulatus Walp.
- Pachyrhizus bulbosus (L.) Kurz
- Pachyrhizus erosus var. palmatilobus (DC.) R.T. Clausen
- Pachyrhizus palmatilobus (DC.) Benth. & Hook.f
- Pachyrhizus strigosus R.T. Clausen
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Fabales, [w:] Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-09-23] (ang.).
- ↑ a b Pachyrhizus erosus (L.) Urb.. [w:] Germplasm Resources Information Network [on-line]. Departament Rolnictwa USA, 1997-05-22. [dostęp 2009-09-05].
- ↑ Nutritional and anti-nutritional components in Pachyrhizus erosus L. tuber – ScienceDirect [online], www.sciencedirect.com [dostęp 2017-12-03] [zarchiwizowane z adresu 2012-09-09] .
- ↑ Digestible Compositions Of Inulin For Managing Blood Glucose Levels – Patent Application [online], www.faqs.org [dostęp 2017-11-24] (ang.).
- ↑ Functional properties of yam bean (Pachyrhizus erosus) starch – ScienceDirect [online], www.sciencedirect.com [dostęp 2017-12-03] [zarchiwizowane z adresu 2012-09-19] .
- ↑ Pachyrhizus erosus, Pachyrhizus tuberosus. | Henriette's Herbal Homepage [online], www.henriettesherbal.com [dostęp 2018-01-15] [zarchiwizowane z adresu 2012-09-03] .
- ↑ View crop [online], ecocrop.fao.org [dostęp 2017-11-24] [zarchiwizowane z adresu 2012-07-09] .
Bibliografia
- Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
- Britannica: plant/jicama
- EoL: 645206
- Flora of China: 200012267
- Flora of North America: 200012267
- GBIF: 2974683
- identyfikator iNaturalist: 122985
- IPNI: 155136-3
- ITIS: 26824
- NCBI: 109171
- Plant Finder: 280568
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): ild-2918
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:179936-2
- identyfikator Tropicos: 13047106
- USDA PLANTS: PAER3
- CoL: 6THPT