Josef Sudek
![]() Josef Sudek, 1958 rok | |||
Data i miejsce urodzenia | 17 marca 1896 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 15 września 1976 | ||
Narodowość | czeska | ||
Dziedzina sztuki | fotografia | ||
|
Josef Sudek (ur. 17 marca 1896 w Kolínie, zm. 15 września 1976 w Pradze) – czeski fotograf.
Życiorys
Urodził się 17 marca 1896 roku w Kolínie[1], w rodzinie malarza pokojowego[2]. Wykształcenie zdobył w wiejskiej szkole w gminie Nové Dvory[2]. W latach 1911–1913 szkolił się do zawodu introligatora w Pradze[3]. Podczas pobytu w Pradze zaczął tworzyć zdjęcia przedstawiające miasto i okolicę[1]. Podstaw fotografii nauczył się prawdopodobnie od siostry, Boženy[4].
Podczas I wojny światowej służył w austriackim wojsku[1], w trakcie walk na włoskim froncie w 1917 roku stracił prawą rękę[3]. W okresie rekonwalescencji powrócił do fotografii[1][3], ucząc się obsługi wielkoformatowego aparatu lewą ręką[1]. W 1920 roku dołączył do praskiego związku fotografów-amatorów[3], wykonywał także drobne zlecenia fotograficzne[1]. Przez pewien czas mieszkał w Invalidovnie – praskim pensjonacie dla kombatantów[2], gdzie utworzył pierwszy znaczący w jego dorobku cykl fotografii o nazwie Z Invalidovny (1922–1927)[2], który przedstawiał mieszkańców gmachu[3]. Zaprzyjaźnił się z fotografem Jaromírem Funke, który zachęcił go do podjęcia studiów na państwowej uczelni artystycznej w Pradze[1]. W rezultacie, w latach 1922–1924 Sudek studiował fotografię w pracowni Karela Nováka[3]. Sudek i Funke sprzeciwiali się konserwatywnym tendencjom w związku fotografów-amatorów[3], co zaowocowało założeniem w 1924 roku, wraz z Adolfem Schneebergerem, własnego związku fotografów[1].
Sudek w swoich czarno-białych fotografiach budował charakterystyczny, melancholijny nastrój[5]. Jego głównym środkiem wyrazu była praca ze światłem i jego natężeniem[3]. W latach 1925–1928 stworzył cykl fotograficzny dokumentujący ostatni etap budowy katedry św. Wita[3]. Wykazujące dużą wrażliwość artystyczną, nastrojowe prace ugruntowały jego pozycję[1].
W czerwcu 1927 roku przeniósł się do własnego studia fotograficznego, które mieściło się na dziedzińcu kamienicy przy ulicy Újezd 432[2]. Fotograf pracował i mieszkał w nim wraz z siostrą Boženą (jego asystentką) aż do 1959 roku, gdy przeprowadził się do nowego mieszkania, choć nie przestał korzystać z laboratorium znajdującym się w pracowni[2]. Jego siostra pozostała w starym atelier[2]. Współcześnie na miejscu znajduje się replika pracowni, w której mieści się galeria fotografii (pierwotny, zniszczały budynek spłonął w 1985 roku)[2].
W 1928 roku Sudek rozpoczął współpracę z organizacją Družstevní práce, która wydała jego pierwsze portfolio[4]: wybór z fotografii katedry św. Wita, który ukazał się w liczbie 120 podpisanych i numerowanych egzemplarzy[3]. Sudek fotografował obrazy dla magazynu „Volné Směry”, dzięki czemu nawiązał więź ze współczesnymi malarzami, a w szczególności z Františkiem Tichým i Emilem Fillą[3]. W latach 30. wziął udział w licznych wystawach zbiorowych, w tym w międzynarodowej wystawie fotografii w pawilonie Mánes w 1936 roku, w której prezentowano jego dzieła obok prac takich artystów, jak László Moholy-Nagy, John Heartfield, Man Ray, czy Aleksandr Rodczenko[3].
Od wybuchu II wojny światowej zaczął żyć w odosobnieniu[3]. Skupił się na tworzeniu martwych natur, serii przedstawiających widoki z okien lub bezpośredniej okolicy swego atelier[3], takich jak Okno mého ateliéru (1940–1954), Procházka po mé zahrádce (1944–1953), Zahrádka mého ateliéru (1950–1970), czy Zátiší na okně mého ateliéru (1950–1958)[2]. Jego powojenne fotografie charakteryzowały się senną, niedookreśloną atmosferą i aurą tajemniczości[3]. Po tym, jak w 1940 roku zobaczył stykówkę negatywu z 1905 roku, przestał tworzyć powiększenia swych zdjęć[3]. Od tego czasu stykówki stały się jednym z charakterystycznych aspektów jego twórczości[3]. Używał najczęściej starych aparatów, takich jak Linhof 130×180 mm, czy Zeiss 180×240 mm[3]. Choć większość życia spędził w biedzie i odosobnieniu, stał się najbardziej rozpoznawalnym czeskim fotografem[4]: w latach 70. jego twórczość zdobyła szerokie, międzynarodowe uznanie, dzięki m.in. obszernym retrospektywom w Nowym Jorku i Pradze[3].
Zmarł 15 września 1976 roku w Pradze[1].
Jego prace znajdują się w zbiorach m.in. Metropolitan Museum of Art, J. Paul Getty Museum, czy Muzeum Wiktorii i Alberta[5]. Jego imieniem nazwano planetoidę (4176) Sudek[6]. 13 marca 1996 czeska poczta wydała okolicznościowe znaczki pocztowe z jego podobizną[7].
Przypisy
- ↑ a b c d e f g h i j Sudek, Josef, [w:] Benezit Dictionary of Artists, Oxford University Press, 2014, ISBN 978-0-19-977378-7 .
- ↑ a b c d e f g h i O ateliéru [online], Ateliér Josefa Sudka [dostęp 2021-04-28] (cz.).
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s DanielaD. Mrázková DanielaD., Sudek, Josef, [w:] Grove Art Online, Oxford University Press, 2003, ISBN 1-884446-05-1 .
- ↑ a b c RobertR. Ashby RobertR., Sudek, Josef (1896–1976), Czech photographer, [w:] The Oxford Companion to the Photograph, RobinR. Lenman, AngelaA. Nicholson (red.), Oxford: Oxford University Press, 2005, ISBN 0-19-866271-8 [dostęp 2021-04-28] .
- ↑ a b Josef Sudek [online], Artnet [dostęp 2021-04-28] (ang.).
- ↑ 4176 Sudek (1987 DS) w bazie Jet Propulsion Laboratory (ang.)
- ↑ ČESKÁ FOTOGRAFIE – JOSEF SUDEK. [w:] Postfila [on-line]. Radio Praha. [dostęp 2021-04-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2004-05-12)]. (cz.).
- ISNI: 0000000108957913
- VIAF: 46804914
- ULAN: 500021756
- LCCN: n81138653
- GND: 118824384
- NDL: 00475765
- LIBRIS: 64jlmfjq356gj8w
- BnF: 12184410n
- SUDOC: 030428289
- NKC: jk01121661
- BNE: XX1310188
- NTA: 071327827
- CiNii: DA06525277
- Open Library: OL289860A
- PLWABN: 9810645950705606
- NUKAT: n00054766
- J9U: 987007268510205171
- CANTIC: a11735417
- KRNLK: KAC201873171
- PWN: 3981078
- Britannica: biography/Josef-Sudek
- Universalis: josef-sudek
- NE.se: josef-sudek
- SNL: Josef_Sudek
- VLE: josef-sudek
- DSDE: Josef_Sudek