Josef Strzygowski
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/88/Strzygowski_Josef2.jpg/220px-Strzygowski_Josef2.jpg)
Josef Strzygowski (ur. 7 marca 1862 w Białej, zm. 2 stycznia 1941 w Wiedniu) – austriacki uczony, historyk sztuki[1].
Życiorys
Strzygowski urodził się w Białej (dziś Bielsko-Biała) na pograniczu Galicji i Śląska Austriackiego. Pochodził z fabrykanckiej rodziny związanej z okręgiem bielsko-bialskim od II połowy XVIII wieku, choć ród Strzygowskich wywodził się pierwotnie z małopolskiego Pilzna[2]. Początkowo zamierzał pójść w ślady swojego ojca poprzez rozpoczęcie nauki tkactwa w 1880. Porzucił jednak tkactwo po dwóch latach, by zapisać się na Uniwersytet Wiedeński. Szybko przeniósł się na Uniwersytet Monachijski, gdzie rozpoczął naukę historii sztuki i ukończył ją dysertacją nt. ikonografii chrztu Chrystusa opublikowaną w 1885 pod tytułem: Ikonographie der Taufe Christi.
Przez następne trzy lata pracował naukowo w Rzymie. Ukończył tam w roku 1887 pracę Cimabue und Rom (Cimabue i Rzym), która kładła nacisk na bizantyjskie źródła prac włoskiego malarza. Po swoim pobycie w Rzymie podróżował do, między innymi, Salonik, Athos, Petersburga i Moskwy co wpłynęło na lepsze poznanie przez niego sztuki bizantyjskiej i rosyjskiej. W roku 1892 założył katedrę historii sztuki na Uniwersytecie w Grazu. W 1894 i 1895 pracował w Kairze nad wczesną sztuką bizantyjską, koptyjską i islamską Egiptu. Opracował i wydał katalog sztuki koptyjskiej w Muzeum w Kairze. Po powrocie rozpoczął okres intensywnej działalności naukowej, publikując liczne studia i artykuły o sztuce orientalnej, bizantyjskiej i islamskiej – tematyce, która była najmocniejszą stroną jego profilu badań.
Kulminacyjnym punktem tejże aktywności było opublikowanie przez Strzygowskiego jego pierwszej krytycznej pracy Orient oder Rom: Beiträge zur Geschichte der spätantiken und früchristlichen Kunst (Orient czy Rzym: wkład do historii sztuki późnego antyku i wczesnego chrześcijaństwa). Opracowując tak zróżnicowany materiał jak rzeźba i sztuka palmyreńska, sarkofagi anatolijskie i koptyjskie tekstylia, sugerował, przy pomocy argumentów rasowych, a często i rasistowskich, że zmiana stylu w późnym antyku była spowodowana dominującymi wpływami orientalnymi i semickimi. Jedna ze współczesnych opinii na temat argumentów oraz ich retorycznego tonu, mówi: Strzygowski przedstawił Helladę jako piękną pannę, która sprzedała się staremu semicie, by stanowić klejnot w jego haremie[3].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/94/Brief_van_Josef_Strzygowski_%281862-1941%29_aan_Christiaan_Snouck_Hurgronje_%281857-1936%29_Or._8952_D_173.pdf/page2-220px-Brief_van_Josef_Strzygowski_%281862-1941%29_aan_Christiaan_Snouck_Hurgronje_%281857-1936%29_Or._8952_D_173.pdf.jpg)
Orient oder Rom? stanowił atak na wiedeńskiego historyka sztuki Franza Wickhoffa, którego dzieło Die Wiener Genesis z 1895 sugerowało rzymski początek stylu późnoantycznego. Teza ta była rozwijana przez Aloisa Riegla w jego pracy Spätrömische Kunstindustrie, wydanej, tak jak i Orient... w 1901. Polemiki kontynuowane przez kolejne dekady nie doczekały się wprawdzie jasnego rozwiązania, podniosły jednak znacząco wagę późnego antyku jako pola badań akademickich.
W 1909, po śmierci Wickhoffa Strzygowski został powołany na Uniwersytet Wiedeński, w uznaniu dla jego badań i w wyniku zawiłej akademickiej polityki oraz prawdopodobnie poparcia arcyksięcia Franciszka Ferdynanda. Propozycja pociągnęła za sobą trwały rozłam między wiedeńskimi historykami sztuki, którzy przeciwstawili się Strzygowskiemu, szczególnie z Maxem Dvořákiem i Juliusem von Schlosserem. Sprawa zaostrzyła się dodatkowo, kiedy założył własny instytut badawczy wewnątrz uniwersytetu (Wiener Institut, Instytut Wiedeński, lub Erstes kunsthistorisches Institut, Pierwszy Instytut Historii Sztuki).
W Wiedniu kontynuował publikowanie opracowań na najróżniejsze tematy, skupiając się na sztuce bizantyjskiej i azjatyckiej, podejmując jednocześnie kwestie ormiańskie, nordyckie, słowiańskie oraz inne. Radykalny pangermanizm Strzygowskiego ujawnił się w Die bildende Kunst der Gegenwart (1907) (Sztuka plastyczna współczesności), w której to pracy pochwalał malarstwo Arnolda Böcklina i apelował o powstanie nowego typu niemieckiego artysty-bohatera, by odrzucić spuściznę klasycznego antyku oraz renesansu. Według Strzygowskiego (Die altslavische Kunst, Augsburg 1929), polskie drewniane budownictwo jest pochodzenia euroazjatyckiego (lub północnego z obszarów germańskich[4]), co do dziś jest dyskutowane (badania A. Kokowskiego).
W roku 1920 otrzymał nowo powstałą profesurę historii sztuki w szwedzkojęzycznej uczelni Åbo Akademi w Turku. Posiadał ją do wiosny roku 1925. W tym okresie opublikował jedno ze swoich najbardziej znanych dzieł, Die Krisis der Geisteswissenschaften, oraz pracę Das Erwachen der Nordforschung in der Kunstgeschichte traktującą między innymi o drewnianych kościołach Finlandii[5].
W 1925 poślubił swoją o trzydzieści lat młodszą kuzynkę, malarkę i rysowniczkę Herthę Strzygowski, która w kolejnych latach towarzyszyła mu w licznych podróżach nad Bałtyk, do Finlandii, Włoch i Jugosławii.
W 1933 przeszedł na emeryturę, opuszczając Uniwersytet Wiedeński. W 1934 założył Gesellschaft für vergleichende Kunstforschung (Towarzystwo Badań Porównawczych nad Sztuką) jako platformę badawczą dla swojej wizji rozwoju sztuki. Zmarł w roku 1941.
Wybrane publikacje
- Die bildende Kunst der Gegenwart, Leipzig: Quelle & Meyer 1907.
- (współautorzy: Henri Focillon, Gilbert Murray), Civilisations: Orient-Occident, génie du Nord-Latinité, Paris: Institut International de Coopérations Intellectuelle 1935.
Przypisy
- ↑ Strzygowski Josef, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2020-12-27] .
- ↑ J. Polak, Rzymskokatolicki cmentarz w Białej, Bielsko-Biała 1999, ss. 192-193.
- ↑ J. Elsner, The birth of late antiquity: Riegl and Strzygowski in 1901, Art History 25 (2002), 372
- ↑ Archeologia t. 2, 1948 s. 359
- ↑ Siv Österlund: Konstvetenskap vid ÅA - en kort historik. Åbo Akademi, 2015-08-28. [dostęp 2016-08-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-10-06)]. (szw.).
Linki zewnętrzne
- Strzygowski w Słowniku Biograficznym Historyków Sztuki (ang)
- Informacja biograficzno-bibliograficzna. [zarchiwizowane z tego adresu]. (niem.).
- Gesellschaft für vergleichende Kunstforschung. vergleichende.at. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-07-29)]. (niem)
- Josef Strzygowski – publikacje w bibliotece Polona (niem.)
- ISNI: 0000000122761845
- VIAF: 8183971, 15810602, 84504816
- ULAN: 500279320
- LCCN: n82001109
- GND: 118799223
- LIBRIS: zw9cgq2h04fs6lf
- BnF: 12985279p
- SUDOC: 05712261X
- NLA: 35529648
- NKC: xx0086267, kup20030000096247
- NTA: 06786712X
- Open Library: OL149566A
- PLWABN: 9810565750705606
- NUKAT: n2005011426
- J9U: 987007298610705171
- CONOR: 17535843
- ΕΒΕ: 220344
- PWN: 3980710
- БРЭ: 4170408
- SNL: Joseph_Strzygowski
- VLE: josef-strzygowski
- Catalana: 0064300
- DSDE: Josef_Strzygowski
- Hrvatska enciklopedija: 58502