Jasień (miasto)
miasto w gminie miejsko-wiejskiej | |||||
![]() Rynek i Kościół Matki Bożej Różańcowej, XVIII w. | |||||
| |||||
Państwo |
| ||||
---|---|---|---|---|---|
Województwo | |||||
Powiat | żarski | ||||
Gmina | Jasień | ||||
Prawa miejskie | 24 stycznia 1660 | ||||
Burmistrz | Małgorzata Zimna | ||||
Powierzchnia | 4,79 km² | ||||
Wysokość | 79,7 – 103,7 m n.p.m. | ||||
Populacja (31.12.2019) • liczba ludności • gęstość |
| ||||
Strefa numeracyjna | 68 | ||||
Kod pocztowy | 68-320 | ||||
Tablice rejestracyjne | FZA | ||||
Położenie na mapie gminy Jasień ![]() | |||||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||||
Położenie na mapie województwa lubuskiego ![]() | |||||
Położenie na mapie powiatu żarskiego ![]() | |||||
![]() | |||||
TERC (TERYT) | 0811044 | ||||
SIMC | 0988431 | ||||
Urząd miejski ul. XX-lecia 2068-320 Jasień | |||||
| |||||
| |||||
Strona internetowa |
Jasień (niem. Gassen[2],dolnołuż. Gozenna, po wojnie do 1947r. Gocław) – miasto w woj. lubuskim, w powiecie żarskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Jasień. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. zielonogórskiego.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cf/Jasie%C5%84_-_Pomnik_po%C5%82udnika_15%C2%B0E_%282%29.jpg/220px-Jasie%C5%84_-_Pomnik_po%C5%82udnika_15%C2%B0E_%282%29.jpg)
Położenie
Jasień położony jest w województwie lubuskim, w powiecie żarskim, 16 km od stolicy powiatu – Żar. Leży na obszarze Obniżenia Nowosolskiego nad Lubszą. Miasto położone jest na południowy zachód od Zielonej Góry.
Pod względem historycznym Jasień leży na Dolnych Łużycach[3].
Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 4,79 km²[4].
Historia
Jasień został założony przez Łużyczan. Historia pisana Jasienia rozpoczyna się w 1000 r., kiedy to cesarz Otton III przekazał w dokumencie wystawionym w Akwizgranie klasztorowi w Nienburgu osadę wiejską Gozenna(Dawny Jasień). Następne wzmianki o miejscowości pochodzą z lat 1012, 1170 oraz 1216 – wymieniana była wtedy wieś Gozewa. W latach 1321–1642 wieś Jasień (Gassen) pozostała w rękach rodziny von Wiedebach jako dobro szlacheckie. Po tym okresie wieś Jasień otrzymała wdowa po Kacprze von Wiedebach – Marianna, która poślubiła Władysława Szymański. W ciągu następnych kilku lat nabył on inne dobra po rodzie von Wiedebach i stworzył majątek, który oprócz Jasienia skupiał też kilka okolicznych wsi.
W 1652 r. Rudolf von Bünau sprowadził ze Śląska i Moraw prześladowanych za wiarę protestantów i przekazał im zniszczone w czasie wojny trzydziestoletniej (1618–1648) gospodarstwa jasieńskie. W 1656 r. właściciel Jasienia został mianowany starostą Dolnych Łużyc. Migracje protestantów, którzy zwiększali liczbę mieszkańców wsi, a także „przynosili” nowe zawody i umiejętności, sprawiły, że 24 stycznia 1660 r. książę sasko-merseburski, Christian I, nadał posiadającemu ok. 300 mieszkańców Jasieniowi prawa miejskie. Dzięki temu dawna wieś zyskała m.in. prawo mili (zgodnie z którym w pasie o szerokości 1 mili wokół miasta wszystkie targi, składy, karczmy, piekarnie itp. były jego własnością), przywileje cechowe oraz samorząd miejski. Mimo to Jasień w dalszym ciągu liczył niewielu mieszkańców – w 1708 r. notowanych było 47 mężczyzn w wieku od 12 do 60 lat, w 1755 r. – 98 mężczyzn.
W 1731 r. w mieście wybuchł wielki pożar, który strawił prawie całe miasto. Mimo ogromnych zniszczeń, udało się odbudować miasto, powstały nowe budynki z cegły, a w 1733 r. rozpoczęto budowę kościoła, który stoi do dziś.
Od 1738 r. sprzyjający okres dla Jasienia zaczął przemijać, kiedy to wygasła dynastia książąt sasko-merseburskich, a Dolne Łużyce przeszły pod administrację księstwa saksońskiego, które było wówczas w okresie wojen śląskich. W Jasieniu stacjonował wtedy oddział wojsk saksońskich. Mieszkańcy miasta chronili się we dworze, który płacił kontrybucje i odrabiał służby wojskowe. W konsekwencji zubożał. W tym okresie rozpoczęto sprzedaż majątku, który przechodził z rąk do rąk na przestrzeni następnych 150 lat. Pomimo nie najlepszej sytuacji dworu, w latach 1764–1780 wybudowano w mieście pałac wraz z zabudowaniami folwarcznymi i ogrodem (na miejscu ogrodu stoją dziś dwa bloki mieszkalne).
W 1881 r. miasto położyło kres wyprzedaży majątku von Rabenau i kupiło od spadkobierców dobra ziemskie za 285 000 marek. Zakupiony pałac władze miejskie przeznaczyły na ratusz.
Na obrzeżu miejscowości od września 1944 do 12 II 1945 znajdował się obóz pracy – filia niemieckiego obozu koncentracyjnego Groß-Rosen dla ok. 700 więźniów, głównie Polaków. Zatrudnieni byli przede wszystkim w miejscowych zakładach lotniczych Focke-Wulf wytwarzających elementy samolotów. Po likwidacji obozu, więźniów przeniesiono do obozu koncentracyjnego Buchenwald, w efekcie warunków tej wędrówki zmarło minimum 120 uwięzionych[5].
Po włączeniu w 1945 r. miejscowości do Polski rdzennych mieszkańców wysiedlono, a na ich miejsce przybyli Polacy przesiedleni z Kresów Wschodnich. Większość współczesnych mieszkańców miasta to przesiedleńcy lub ich potomkowie[6].
Demografia
Według danych GUS, w dniu 31 grudnia 2019 r. Jasień liczył 4262 mieszkańców[1].
Zabytki
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ee/Jasien_zamek_01.jpg/220px-Jasien_zamek_01.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/29/Jasien_zamek_02.jpg/220px-Jasien_zamek_02.jpg)
Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są[7]:
- kościół ewangelicki, obecnie rzymskokatolicki parafialny pod wezwaniem Matki Boskiej Różańcowej, z pierwszej połowy XVIII wieku, dawny zbór protestancki
- Pałac w Jasieniu, wybudowany w latach 1764–1780
- dom, ul. Kościuszki 3
- zajazd, obecnie dom, ul. Krótka 1, z XVIII wieku
- dom, ul. Sienkiewicza 40, z XVIII wieku
- domy, ul. Jana Pawła II 3, 9, 16, z początku XIX wieku
- część podziemna domu, pl. Wolności 16, z XVIII wieku
- dom, pl. Wolności 17, z XVIII wieku
inne zabytki:
- dobrze zachowany zespół urbanistyczny oraz zabudowa pochodząca z XVIII w., XIX w. i początków XX wieku
- kamienny krzyż z inskrypcją z 1813 roku, wykonany z połówki kamienia młyńskiego mierzy 37 cm wysokości, 35 cm szerokości i 8 cm grubości[8]; hipoteza, że jest to krzyż pokutny nie ma oparcia w żadnych dowodach i oparta jest wyłącznie na nieuprawnionym założeniu, że wszystkie stare kamienne monolitowe krzyże są krzyżami pokutnymi; w wypadku tego krzyża pokutny charakter eliminuje też data 1813 na inskrypcji, gdyż od XVI w. zabójstwa były przestępstwami, które nie podlegały prywatnym negocjacjom, a ich ściganie i karanie było w wyłącznej kompetencji władz.
Wspólnoty wyznaniowe
- Kościół rzymskokatolicki:
- zbór Jasień (Sala Królestwa ul. Graniczna 1)[9][10]
Sport
W mieście funkcjonuje klub piłkarski Miejski Klub Sportowy (MKS) „Stal” Jasień, który został założony w 1949 roku i od sezonu 2023/2024 występuje w lubuskiej IV lidze.
Przypisy
- ↑ a b Wyniki badań bieżących – Baza Demografia – Główny Urząd Statystyczny [online], demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-07-19] .
- ↑ Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262).
- ↑ Wojciech Strzyżewski, Treści symboliczne herbów miejskich na Śląsku, Ziemi Lubuskiej i Pomorzu Zachodnim do końca XVIII wieku, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej im. Tadeusza Kotarbińskiego w Zielonej Górze, Zielona Góra 1999, ISBN 83-86832-70-3, s. 43.
- ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. „Powierzchnia i Ludność w Przekroju Terytorialnym”, 2013-07-26. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507.
- ↑ Filie obozu koncentracyjnego Gross-Rosen. Informator. Muzeum Gross-Rosen, Wałbrzych, rok 2008, s. 31. ISBN 978-83-89824-07-3.
- ↑ Studium Gmina Jasień 04-01-2018 – Studium uwarunkowań przestrzennych i Miejscowe Plany Zagospodarowania Przestrzennego – Gmina Jasień [online], www.bip.jasien.com.pl [dostęp 2019-08-24] [zarchiwizowane z adresu 2019-08-24] .
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych woj. lubuskiego – stan na 31.12.2012 r.. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 130. [dostęp 2013-03-11].
- ↑ Szlakiem krzyży pokutnych po obu stronach Odry: kamienne zabytki dawnego prawa: informator-przewodnik turystyczny terenu Euroregionu-Sprewa-Nysa-Bóbr. Zielona Góra: Lubuska Regionalna Organizacja Turystyczna „LOTUR”, s. 16. ISBN 978-83-930067-0-0.
- ↑ Sala Królestwa Świadków Jehowy ul. Graniczna 1, Jasień. ditel.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-04-09)]..
- ↑ Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-15] .
- p
- d
- e
Miasta na prawach powiatu | |
---|---|
Miasta powiatowe | |
Miasta gminne |
|
- p
- d
- e
- Siedziba gminy: Jasień
Sołectwa |
|
---|
- p
- d
- e
Miasta | |
---|---|
Gminy miejskie | |
Gminy miejsko-wiejskie |
|
Gminy wiejskie |
|
- p
- d
- e
- Siedziba powiatu – Żary
Przynależność wojewódzka |
|
---|---|
Miasta |
|
Osiedla (1954–72) |
|
Gminy wiejskie (1946–54 i 1973–75) |
|
Gromady (1954–72) |
|
- p
- d
- e
- Siedziba powiatu – Lubsko
Przynależność wojewódzka |
|
---|---|
Miasta (1954–75) | |
Gromady (1954–72) |
|
Gminy wiejskie (1973–75) |
|