Jan Drda
![]() Jan Drda (1948) | |||
Data i miejsce urodzenia | 4 kwietnia 1915 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 28 listopada 1970 | ||
Zawód, zajęcie | dziennikarz, prozaik, dramaturg | ||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5a/Jan_Drda_1969_2.jpg/220px-Jan_Drda_1969_2.jpg)
Jan Drda (ur. 4 kwietnia 1915 w Przybramie, zm. 28 listopada 1970 w Dobříšy) – czeski dziennikarz, prozaik i dramaturg.
Życiorys
Pochodził z rodziny robotniczej i był komunistą. Uczestniczył w czechosłowackim ruchu oporu w latach Protektoratu, a następnie w powstaniu praskim w roku 1945. Zaliczany do tzw. młodego pokolenia pisarzy czeskich, gdyż działalność literacką rozpoczął dopiero w okresie II wojny światowej.
W 1921 roku stracił matkę, ojciec rozpił się, dlatego był wychowywany przez dziadków. Miał zostać blacharzem, lecz babka zdecydowała o posłaniu go do gimnazjum, gdzie zdał maturę w 1934. Później, w latach 1934–1938 studiował filologię klasyczną i slawistykę na Uniwersytecie Karola w Pradze, studiów jednak nie ukończył[1]. Publikował już w 1932 w „Studentském časopise”. Podczas studiów był redaktorem uniwersyteckiej gazety „Rozbor”.
Od 1937 roku związał się z czasopismem „Lidové noviny”, będąc redaktorem działu kulturalnego, publikując reportaże, felietony i skecze, a w latach 1948–1952 pełniąc funkcję redaktora naczelnego[2]. Znacząca była jego współpraca z filmem – był autorem wielu scenariuszy.
Od 1945 roku członek Komunistycznej Partii Czechosłowacji, w latach 1949–56 prezes Związku Pisarzy Czechosłowackich[2], a w latach 1948–1960 – poseł[3]. Należał do grupy organizatorów nacisku komunistycznego i był odpowiedzialny za usunięcie twórców niekomunistycznych (zwłaszcza katolickich) ze Związku Pisarzy i represje wobec nich. W tym okresie kilkakrotnie podróżował, m.in. po Ameryce Południowej. W roku 1953 otrzymał państwową nagrodę literacką pierwszego stopnia w dziale prozy artystycznej za zbiór opowiadań Krásná Tortiza.
W roku 1968 jednak otwarcie sprzeciwił się interwencji wojsk Układu Warszawskiego w Czechosłowacji, za co został odwołany z funkcji redaktora naczelnego tygodnika „Svět práce”[4]. Wtedy też przeszedł na emeryturę i dwa lata później zginął w wypadku samochodowym w Dobříšy i tam został pochowany[5].
W 1940 roku ożenił się z Emílią Novákovą i miał z nią 5 dzieci[3].
Szerzej znany dzięki opowiadaniom ze zbioru pt. Milcząca barykada, poświęconym czeskiemu ruchowi sprzeciwu i oporu w latach okupacji hitlerowskiej, a w Polsce – głównie dzięki komediowym baśniom scenicznym Igraszki z diabłem i Zapomniany diabeł. Charakterystyczną cechą jego twórczości było łączenie ludowych motywów baśniowych i postaci realnych.
Na język polski tłumaczyli go Jadwiga Bułakowska, Stefan Dębski, Helena Gruszczyńska-Dębska, Zdzisław Hierowski, Jarosław Kirilenko, Jan Stachowski i Józef Waczków.
Upamiętnienie
W 1990 roku biblioteka w Příbramie, jego rodzinnym mieście, została nazwana jego imieniem[6].
Twórczość
Proza
- Miasteczko na dłoni (Městečko na dlani, 1940; wyd. pol. 1947)
- Woda życia (Živá voda, 1942)
- Wędrówki Piotra Arcyłgarza (Putování Petra Sedmilháře, 1943; wyd. pol. 1963)
- Svět viděný zpomaloučka, 1943
- Listy z Norimberka, 1946
- Milcząca barykada (Němá barikáda, 1946; wyd. pol. 1947)
- Kuřák dýmky, 1948
- Krásná Tortiza, 1952
- Dětství soudruha Stalina, 1953
- Jednou v máji, 1958
- Bajki czeskie (České pohádky, 1959)
- Posvícení v Tramtárii (3 pohádky), 1972
- W gospodzie u wodnika (Hastrmani, 1973)
- České lidové hádanky v podání Jana Drdy: pro čtenáře od 6 let, 1984
- Nedaleko Rukapáně, 1989
- Milostenky nemilostivé, 1995
Dramat
- Magdalenka, 1941
- Jakož i my odpouštíme, 1941
- Romance o Oldřichu a Boženě, 1953
- Igraszki z diabłem (Hrátky s čertem, 1946; wyd. pol. 1949)
- Zapomniany diabeł (Dalskabáty, hříšná ves aneb Zapomenutý čert, 1960)
- Jsou živí, zpívají, 1961
Przypisy
- ↑ Jan Drda [online], Encyklopedie Prahy 2, 4 sierpnia 2019 [dostęp 2019-10-15] (cz.).
- ↑ a b Jan Drda, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (autorzy) [dostęp 2019-10-15] .
- ↑ a b Drda Jan [online], www.badatelna.eu [dostęp 2019-10-15] [zarchiwizowane z adresu 2019-10-15] .
- ↑ Jan Drda https://www.fdb.cz [Dostęp 2019-1015]
- ↑ Spisovatel Jan Drda (†55): Smrt za volantem! Infarkt dostal na křižovatce [online], Blesk.cz [dostęp 2019-10-15] .
- ↑ Knihovna Jana Drdy Příbram [online], www.databazeknih.cz [dostęp 2019-10-15] .
- ISNI: 0000000107816318
- VIAF: 163185334
- LCCN: n84004309
- GND: 124429939
- NDL: 00512957
- BnF: 12960320p
- SUDOC: 101882564
- NKC: jk01023037, jo2011541087
- BNE: XX1110569
- NTA: 074002775
- BIBSYS: 90713138
- CiNii: DA15626107
- Open Library: OL250279A
- PLWABN: 9810575218805606
- NUKAT: n93125020
- J9U: 987007260506805171
- LNB: 000153848
- NSK: 000093355
- CONOR: 23716451
- PWN: 3894176
- БРЭ: 2631038
- SNL: Jan_Drda
- VLE: jan-drda
- Catalana: 0022962
- Hrvatska enciklopedija: 16214