Ida Haendel
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | 15 grudnia 1928 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 1 lipca 2020 |
Instrumenty | skrzypce |
Gatunki | muzyka poważna |
Zawód | muzyk |
Wydawnictwo | Decca, Deutsche Grammophon |
Odznaczenia | |
![]() |
Ida Haendel (ur. 15 grudnia 1928 w Chełmie, zm. 1 lipca 2020 w Miami[1][2]) – brytyjska skrzypaczka polsko-żydowskiego pochodzenia.
Życiorys
Urodziła się w tradycyjnej rodzinie polskich Żydów[3]. Była tak zwanym „cudownym dzieckiem”. W trzecim roku życia grała zasłyszane melodie na skrzypcach[4]. W wieku 4 lat rozpoczęła naukę u Mieczysława Michałowicza w Konserwatorium Warszawskim. Następnie kontynuowała naukę u Carla Flescha (Berlin, Londyn) oraz Georgego Enescu (Paryż).
W 1935 była najmłodszym uczestnikiem I Międzynarodowego Konkursu Skrzypcowego im. Henryka Wieniawskiego w Warszawie (zajęła siódme miejsce)[5]. W 1936 zamieszkała w Wielkiej Brytanii. Podczas II wojny światowej wykonywała wiele koncertów dla żołnierzy państw alianckich. W latach 1946–1947 zadebiutowała koncertami w Stanach Zjednoczonych. W 1940 przyjęła obywatelstwo brytyjskie. Do roku 1952 mieszkała w Londynie, później do roku 1989 w Montrealu, a następnie przeniosła się do Miami.
Była pierwszą wykonawczynią Tartiniany Secondy Luigiego Dallapiccoli i koncertu skrzypcowego Allana Petterssona. W 1973 odbyła z Londyńską Orkiestrą Symfoniczną tournée po Chinach.
W Polsce koncertowała w latach 1959 i w 1960; w 1986 z ojcem odbyła podróż sentymentalną do Chełma, zarejestrowaną przez kanadyjską telewizję (film Ida Haendel). W 2003 grała na I Międzynarodowym Festiwalu Paganiniego we Wrocławiu, Festiwalu Muzyka w Starym Krakowie i Międzynarodowym Festiwalu Muzyki Kameralnej im. Księżnej Daisy w Książu. Prowadziła także kursy mistrzowskie dla młodych polskich skrzypków. W 2006 grała na skrzypcach w czasie wizyty papieża Benedykta XVI w obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau[5]. W tym samym roku odwiedziła Chełm i Poznań dając w obu miastach koncerty – z Orkiestrą Filharmonii Poznańskiej im. Tadeusza Szeligowskiego w Poznaniu i Capellą Cracoviensis w Chełmie. Ten ostatni był jej pierwszym tak dużym koncertem w Polsce od wyjazdu w 1936 roku. Biegle mówiła po polsku[6].
W swojej karierze występowała m.in. z Arturem Rubinsteinem, Władimirem Aszkenazim, Rafaelem Kubelíkiem, Valentiną Lisitsą, Zubinem Mehtą i Sergiu Celibidache. Była laureatką prestiżowej Nagrody Jeana Sibeliusa (1982), Komandorem Orderu Imperium Brytyjskiego (1991) oraz doktorem honoris causa Royal College of Music (2000) i Uniwersytetu McGilla (2006). 31 sierpnia 2006 roku została odznaczona Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”. Grała na XVII-wiecznych skrzypcach Antonio Stradivariusa i Guarneriego.
W 1986 i 2006 zasiadała w jury Międzynarodowego Konkursu Skrzypcowego im. Henryka Wieniawskiego w Poznaniu. W 2011 pełniła funkcję honorowej przewodniczącej 14. edycji tego konkursu[7].
W Polsce zrealizowano dwa dokumentalne filmy o artystce; Ida Haendel. Koncert w sepii (2006)[8] i Ida Haendel. Wiem skąd jestem (2011)[9].
30 sierpnia 2010 roku Rada Miasta Chełm przyznała jej honorowe obywatelstwo miasta[1][10].
W 1970 artystka wydała autobiografię Kobieta ze skrzypcami (Londyn: Gollancz, 1970. ISBN 978-0-575-00473-3).
Od 1943 nagrywała płyty (miała ich w dorobku ponad 40) dla wielu wytwórni, m.in. Decca Records, Deutsche Grammophon i His Master’s Voice[11].
Przypisy
- ↑ a b Odeszła Ida Haendel. chelm.pl. [dostęp 2020-07-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-07-02)].
- ↑ The ViolinT.V. Channel The ViolinT.V., VERY SAD NEWS | Luminary Violinist Ida Haendel Has Passed Away – Aged 91 [RIP] [online], The World’s Leading Classical Music News Source. Est 2009., 1 lipca 2020 [dostęp 2020-07-01] (ang.).
- ↑ Ida Haendel – bio. idahaendel.co.uk / web.archive.org. [dostęp 2015-11-24]. (ang.).
- ↑ Weronika Kadłubkiewicz: Z Idą Haendel o muzyce, o wzruszeniu i o kotach. kultura.onet.pl, 19 czerwca 2005. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-07-03)].
- ↑ a b Zmarła Ida Haendel. W obozie Auschwitz wystąpiła przed Benedyktem XVI. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-07-03)].
- ↑ Notacje historyczne – Ida Haendel. Telewizja Polska. [dostęp 2011-06-17].
- ↑ Ida Haendel, legendarna skrzypaczka polskiego pochodzenia, zmarła w Miami w wieku 91 lat. wieniawski.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-07-02)].
- ↑ Ida Haendel. Koncert w sepii w bazie filmpolski.pl
- ↑ Ida Haendel. Wiem skąd jestem w bazie filmpolski.pl
- ↑ Zbigniew Waldemar Okoń: Ida Haendel: Polska jest dla mnie ojczyzną | Przegląd Dziennikarski. [dostęp 2022-07-08]. (pol.).
- ↑ Ida Haendel. discogs.com.
Bibliografia
- Theodore Baker: Baker’s Biographical Dictionary of Musicians. Nowy Jork: Schirmer Books, 2001.
- PWN: 3909400
- The Canadian Encyclopedia: ida-haendel-emc
- NE.se: ida-haendel
- SNL: Ida_Haendel