Ibn Tufajl
Ibn Tufajl[1], w pełnym brzmieniu Abu Bakr Muhammad ibn Abd al-Malik ibn Muhammad ibn Tufajl al-Kajsi al-Andalusi, ar. أبو بكر محمد بن عبد الملك بن محمد بن طفيل القيسي الأندلسي, łac. Abubacer[2] (ur. na pocz. XII w. w Kadyksie, zm. 1165 w Maroku) – arabski andaluzyjski filozof muzułmański, matematyk, poeta, lekarz i astronom.
Życiorys
O jego życiu wiadomo niewiele. Pracował jako sekretarz zarządcy Grenady[3], następnie dołączył do dworu Abu Jakuba Jusufa I, gdzie był lekarzem[4]. Osobiście przyjaźnił się z Abu Jakubem Jusufem, z czasem został przy nim wezyrem. Przyjaźnił się z Ibn Ruszdem[3]. Jemu na polecenie władcy powierzył dokonanie analizy treści dzieł Arystotelesa[3]; także z jego relacji znany jest zakres zainteresowań naukowych i niektóre poglądy głoszone przez Ibn Tufajla. Według Ibn Ruszda (Awerroesa) Ibn Tufajl był autorem dwóch traktatów z zakresu medycyny, dzieła "o zasiedlonych i niezasiedlonych obszarach ziemi", jak również zajmował się astronomią, polemizując z teorią Ptolemeusza. Żaden z tych tekstów nie zachował się[4].
Również dorobek filozoficzny Ibn Tufajla zachował się szczątkowo[4]. W swojej Księdze o duszy Ibn Ruszd polemizuje z jego pojmowaniem wyobraźni; Ibn Tufajl był zdania, że wyćwiczona wyobraźnia może dostrzegać rzeczy intelligibilne, a zatem nie potrzeba do tego dodatkowej formy intelektu[3]. Teksty Ibn Tufajla dotyczące wyobraźni nie przetrwały[3].
Z jego dorobku filozoficznego i literackiego zachował się jedynie krótki traktat (powieść o wtajemniczeniu[5]) Żyjący syn Czuwającego (oryg. Hajj ibn Jakzan, حي بن يقظان). W dziele tym Ibn Tufajl rozwinął temat zatytułowanego tak samo dzieła Ibn Siny – dzieje samotnego człowieka urodzonego na wyspie, który dzięki własnej inteligencji w ciągu czterdziestu dziewięciu lat nieustannego samokształcenia i refleksji[3] stopniowo poznaje otaczający go świat, prawa przyrody, dochodząc stopniowo do wiedzy filozoficznej i poznania istoty religii[4]. Obraz tytułowego Hajja ibn Jakzana zestawiony został z wizją ludzkiego społeczeństwa, które reprezentuje społeczność sąsiedniej wyspy, w której funkcjonują prawo, konwenanse i religia, przez większość mieszkańców pojmowana bardzo powierzchownie[6]. Jedynym członkiem społeczności, który zajmuje się poważniejszymi rozważaniami, jest Absal. Pewnego dnia postanawia on udać się na sąsiednią, niezamieszkaną wyspę, gdzie poznaje bohatera tytułowego[6]. Obaj znajdują wspólny język i przekonują się, że w różny sposób doszli do tych samych wniosków w kwestiach filozoficznych i religijnych. Postanawiają udać się na wyspę Absala i nauczać jej mieszkańców. Zostają tam początkowo dobrze przyjęci, z czasem jednak społeczność odrzuca ich. Obaj powracają na bezludną wyspę, przekonani, że tylko nieliczni mogą osiągnąć szczęście, gdyż zdobywa się je w samotności[6].
Tekst Ibn Tufajla, niepozbawiony wpływów mistycznych oraz iluminizmu, stanowi pochwałę rozumu ludzkiego i możliwości poznawania świata za jego pomocą[4]. Chociaż koncepcje Ibn Tufajla nie zawsze pozostawały w zgodzie z tradycyjnym nauczaniem islamu sunnickiego, cieszył się opieką Almohadów[7].
Ibn Tufajl był również poetą[4].
Filozofowie łacińscy znali poglądy Ibn Tufajla, z którymi spierał się Awerroes, nie była im natomiast znana powieść Żyjący syn Czuwającego. W piśmiennictwie łacińskim arabski filozof znany jest jako Abubacer[3]. Powieść Ibn Tufajla stała się znana poza kręgiem arabskojęzycznym w XIV w., gdy Mojżesz z Narbonne przełożył ją na język hebrajski, zaś w wieku XVII E. Pococke przetłumaczył ją na łacinę[3].
Przypisy
- ↑ JózefJ. Bielawski JózefJ., Klasyczna literatura arabska. Zarys, JolantaJ. Kozłowska (red.), Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Dialog, 2012, s. 328, ISBN 978-83-63778-01-9 .
- ↑ Ibn Tufajl Abu Bakr Muhammad Ibn Abd al-Malik, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2023-05-09] .
- ↑ a b c d e f g h H. Corbin, Historia filozofii muzułmańskiej, Wydawnictwo Akademickie Dialog, Warszawa 2009, s. 209.
- ↑ a b c d e f JózefJ. Bielawski JózefJ., Klasyczna literatura arabska. Zarys, JolantaJ. Kozłowska (red.), Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Dialog, 2012, s. 261-262, ISBN 978-83-63778-01-9 .
- ↑ H. Corbin, Historia filozofii muzułmańskiej, Wydawnictwo Akademickie Dialog, Warszawa 2009, s. 210.
- ↑ a b c H. Corbin, Historia filozofii muzułmańskiej, Wydawnictwo Akademickie Dialog, Warszawa 2009, s. 210-211.
- ↑ JózefJ. Bielawski JózefJ., Klasyczna literatura arabska. Zarys, JolantaJ. Kozłowska (red.), Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Dialog, 2012, s. 257, ISBN 978-83-63778-01-9 .
Linki zewnętrzne
Ibn Tufayl, Abu Bakr Muhammad (before 1110–85) (ang.), Routledge Encyclopedia of Philosophy, rep.routledge.com [dostęp 2023-05-09].
- ISNI: 0000000118624821
- VIAF: 314781954, 9557159248241304870007
- LCCN: n82164728
- GND: 118847147
- LIBRIS: zw9cdkxh300rml5
- BnF: 13162902n
- SUDOC: 027616479
- NLA: 51933970
- NKC: kup19980000000185
- BNE: XX1005820
- NTA: 070743827
- BIBSYS: 90118096
- CiNii: DA06650541
- Open Library: OL2237A
- PLWABN: 9810534976405606
- NUKAT: n2003086926
- J9U: 987007303965105171
- CONOR: 123243107
- BNC: 000509124
- PWN: 3913757
- Britannica: biography/Ibn-Tufayl
- Universalis: ibn-tufayl-abu-bakr-muhammad
- БРЭ: 1997755
- NE.se: muhammad-ibn-tufail
- VLE: abubaceris
- Catalana: 0067862
- DSDE: Abubacer
- Hrvatska enciklopedija: 26870