Henryk Łubieński
Data i miejsce urodzenia | 11 lipca 1793 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 17 września 1883 |
Zawód, zajęcie | przemysłowiec |
Narodowość | polska |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() |
Henryk Jan Nepomucen Łubieński[1] herbu Pomian (ur. 11 lipca 1793 w Pradze, zm. 17 września 1883 w Wiskitkach) – ziemianin, hrabia, finansista, przemysłowiec, działacz gospodarczy, współorganizator Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego, poseł na sejm Królestwa Kongresowego z powiatu miechowskiego w 1825 roku[2], radca stanu, wiceprezes Banku Polskiego, ekonomista.
Rodzina
Syn Feliksa i Tekli Teresy, brat Franciszka, Tomasza, Piotra, Tadeusza, Jana, Józefa i Marii Skarżyńskiej, Pauliny Morawskiej oraz Róży Sobańskiej.
Z żoną Ireną Potocką[3] mieli ośmiu synów i dwie córki, m.in.: Edwarda, Tomasza Wentwortha, Konstantego Ireneusza, Juliana oraz Jana Nepomucena. Wśród wnuków jego był Redemptorysta Sługa Boży Bernard Alojzy Łubieński (1846-1933), kandydat na ołtarze.
Życiorys
W 1818 osiadł w majątku Kazimierzy Wielkiej, gdzie zaplanował budowę cukrowni. Jego pomysł zrealizował Kazimierz (bratanek Henryka). W 1820 został radcą wojewódzkim, zaś w 1826 ukończył studia prawnicze w Warszawie. Posiadał liczne majątki: Częstocice, Wiskitki, Guzów, Kazimierza, Ostrowiec, Firlej, Lubartów.
Współzałożyciel wielu zakładów przemysłowych i przedsiębiorstw prywatnych. Inicjator założenia Huty Bankowej w Dąbrowie Górniczej przez Bank Polski. Odlew tablicy z jego popiersiem był pierwszym w Polsce odlewem z surowca wytopionego na koksie, w Hucie Bankowej (1839). Założyciel cukrowni w Guzowie oraz (1829) w Częstocicach (1839)[4]. W Lubartowie założył fajansarnię, która była początkiem przemysłu porcelanowego. Firma ta istniała 10 lat (1840–1850). W miejscowości Firlej, w pobliżu miejsca wydobycia rudy darniowej we wsi Serock, stworzył pierwszą na Lubelszczyźnie topielnię stali – fabrykę wyrobów żelaznych, głównie narzędzi i maszyn rolniczych, w tym też i wyrobu kos. Założył także zakłady fabryczne w: Żyrardowie, Starachowicach i Ostrowcu.
W 1829 został dyrektorem Banku Polskiego, a następnie, w latach 1832–1842, wiceprezesem tej instytucji. W 1830 otworzył z bratem Tomaszem dom handlowy Bracia Łubieńscy i Spółka. Jego dom handlowy rozwinął działalność w czasie powstania listopadowego, sprowadzając z zagranicy materiały wojenne i ekwipunek żołnierski. Założył fabryki: prochu i saletry, warsztaty krawieckie i szewskie. Rozwinął gospodarkę Królestwa Polskiego, zwłaszcza zakłady górnicze. W 1835 wystąpił z inicjatywą budowy linii kolejowej łączącej Warszawę z Zagłębiem Dąbrowskim (Kolej Warszawsko-Wiedeńska)[5].
W 1837 założył wieś Irena wśród lasów w należących do niego dóbr Zaklików. Nazwał ją od imienia swojej żony Ireny Łubieńskiej[3] .
Wraz z Józefem Lubowidzkim, prezesem banku, został oskarżony i aresztowany (1842) za korzystanie z publicznych środków Banku Polskiego dla finansowania celów prywatnych[6]. W 1848 skazano obu na cztery lata więzienia, ale za wstawiennictwem namiestnika Iwana Paskiewicza zesłano ich do Kurska[7]. Powrócił do kraju w 1854, lecz poważniejszej roli w życiu gospodarczym już nie odegrał.
Odznaczony polskimi Orderem św. Stanisława II klasy w 1829, a podczas powstania listopadowego krzyżem kawalerskim Orderu Virtuti Militari 13 września 1831[1], a później także rosyjskimi Orderem św. Anny I klasy i Orderem św. Stanisława I klasy[8].
Przypisy
- ↑ a b Jerzy Sewer Dunin Borkowski: Almanach Błękitny. Warszawa: 1908, s. 591-592.
- ↑ Małgorzata Karpińska, Senatorowie, posłowie i deputowani Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego, Warszawa 2002, s.63.
- ↑ a b Sikorski 1903 ↓.
- ↑ Zygmunt Przyrembel: Historja Cukrownictwa w Polsce, Warszawa 1927, s.118-129...
- ↑ Łubieński, Tomasz Wentworth. (1886). Henryk Łubieński i Jego Bracia – Wspomnienia Rodzinne odnoszące się do Historyi Królestwa Polskiego i Banku Polskiego. Kraków: Gebethner
- ↑ Wójcik, Andrzej J. „CADMIA FOSSILIS – DZIAŁALNOŚĆ PIOTRA STEINKELLERA, POLSKIEGO „KRÓLA” CYNKU”, Dzieje górnictwa – element europejskiego dziedzictwa kultury, 5, pod red. P.P. Zagożdżona i M. Madziarza, Wrocław: 2013. s. 379–392.
- ↑ Historia Gminy Krzemieniewo – Faktyczny Klan Łubieńskich [online], www.krzemieniewo.net [dostęp 2017-11-23] .
- ↑ Marek Jerzy Minakowski: Henryk Jan Nepomucen hr. Łubieński z Łubnej h. Pomian
Bibliografia
- Saturnin Sikorski: Wielka encyklopedia powszechna ilustrowana, tom XXXI-XXXII, (Instygator-Joel Manuel). Warszawa: Drukarnia Aleksandra Tadeusza Jezierskiego, 1903, s. 95.
- Polski Słownik Biograficzny Tom XVIII (1973 r.)
- Melchior Wańkowicz, Sztafeta (1939 r.)
Linki zewnętrzne
- Żuchlewska, Teresa (2009): Henryk Łubieński (1793-1883) i jego działalność gospodarczo-społeczna. Rocznik Żyrardowski, 7, s. 527–570 / Muzeum Historii Polski.
- PWN: 3935295