Grażyna Dąbrowska
Data i miejsce urodzenia | 28 listopada 1921 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 12 maja 2016 |
doktorka | |
Specjalność: etnografia | |
Alma Mater | Uniwersytet Warszawski |
etnochoreolożka | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Grażyna Władysława Dąbrowska[1] (ur. 28 listopada 1921 w Warszawie, zm. 12 maja 2016 tamże) – polska etnografka, pedagożka, choreografka, etnochoreolożka; badaczka polskich tańców ludowych, doktorka nauk humanistycznych; główna przedstawicielka etnochoreologii polskiej[2][3].
Życiorys
Życie prywatne
Przyszła na świat jako córka inteligentów Marcelego i Lucyny z Markiewiczów Dąbrowskich[4]. Ojciec w okresie międzywojennym był inicjatorem i pionierem edukacji penitencjarnej przez sztukę. Napisał Słownik gwary więziennej ceniony przez językoznawców i etnografów[5]. W latach 1925–1935 mieszkała we wsi Głazie w powiecie wieluńskim, potem tam, gdzie akurat się uczyła albo pracowała[6]. W 1948 przeprowadziła się na stałe do Warszawy[4].
Nigdy nie wyszła za mąż[4].
Edukacja
W 1932 skończyła naukę w klasie wstępnej Pelagii Zasadzińskiej w Wieluniu, do I klasy gimnazjum, którą ukończyła w 1934, chodziła w Kępnie, a następnie skończyła Państwowe Gimnazjum i Liceum im. Adama Mickiewicza w Lublińcu[4]. Maturę napisała już po II wojnie światowej. W czasie nauki w gimnazjum i liceum angażowała się w edukację artystyczną przez teatr i sztukę[5]. Studia na Wydziale Humanistycznym Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Łodzi skończyła w 1949, następnie studiowała etnografię na Uniwersytecie Warszawskim (1957) i Uniwersytecie Wrocławskim (1965)[4][7]. Obroniła pracę magisterską napisaną prof. Adolfa Nasza, a poświęconą tańcom Kurpiów Puszczy Zielonej[5]. Ukończyła kursy pedagogiczne w Tomaszowie Mazowieckim[5]. W latach 1957–1961 uczestniczyła w kursach kinetografii organizowanych przez R. Langego pod patronatem Ministerstwa Kultury i Sztuki. W 1964 uzyskała uprawnienia pedagogiczne w zakresie kinetografii[7].
Praca zawodowa
Po wojnie do 1948 pracowała jako instruktorka teatralna i taneczna w wiejskich szkołach powszechnych, głównie w świetlicach[5][7]. W latach 1945–1946 była zatrudniona w szkole podstawowej i Uniwersytecie Ludowym w Ossowicach[4]. Reżyserowała i tworzyła dziecięce widowiska teatralne oraz cykl edukacyjny o tańcach polskich dla dzieci i młodzieży. Tańczyła w amatorskich zespołach teatralnych[5][7]. W latach 1948–1949 pracowała w szkole podstawowej dla dorosłych w Łodzi[4]. Następnie, jednocześnie studiując, pracowała w oświacie artystycznej: była inspektorką ds. artystycznych w Zarządzie Wojewódzkim Związku „Samopomoc Chłopska” w Warszawie, wizytatorką artystyczną zajęć pozalekcyjnych w szkołach, kierowniczką działu tańca w Centralnym Ośrodku Metodyki Upowszechniania Kultury przy Ministerstwie Kultury i Sztuki, gdzie prowadziła kursy taneczne dla nauczycieli i instruktorów. Podobną pracę wykonywała w Zakładzie Teorii i Metodyki Wychowania Muzyczno-Ruchowego Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie oraz w Centralnej Poradni Artystycznej Ruchu Amatorskiego[4][5][8].
W 1948 prowadziła studencki zespół tańca ludowego w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Łodzi, następnie w latach 1949–1951 zespoły dziecięce w szkole podstawowej nr 1 w Warszawie, w latach 1952–1966 zespół tańca ludowego Młodzieżowego Ośrodka Profilaktyki i Psychoterapii w szkołach zawodowych w Warszawie, a w latach 1961–1969 studencki zespół „Korowód” na Uniwersytecie Warszawskim[4][5][7].
Była uczestniczką, a później wykładowczynią i instruktorką kursów teatralnych organizowanych w latach 1946–1949 przez Ministerstwo Oświaty oraz Związek Teatrów i Chórów Ludowych. Odbyły się w Morągu, Łebie, Kartuzach i Płocku dla kadry pedagogicznej[5]. Stworzyła i reżyserowała zespoły i widowiska folklorystyczne (m.in. „Koncerty mazowieckie” na Ogólnopolskim Festiwalu Folklorystycznym w Płocku w latach 1972–1979; 12 koncertów „Pieśń Ojczystej Ziemi” w Filharmonii Narodowej w Warszawie w latach 1991–1997). Do 1972 była jurorką Festiwalu Naddunajskiego na Węgrzech, sędziowała też festiwale folklorystyczne w Chorwacji. Od 1972 była członkinią etnochoreologicznej grupy studyjnej Międzynarodowej Rady Muzyki Ludowej (International Folk Music Council, później International Council for Traditional Music – ICTM), organizacji działającej pod patronatem UNESCO w obrębie etnomuzykologii i etnochoreologii. Brała udział w licznych konferencjach naukowych oraz seminariach (nierzadko jako jedyna osoba z Polski), z których dwa zorganizowała w Polsce (w 1976 w Zaborowie o analizie i klasyfikacji tańców ludowych oraz w 1994 w Skierniewicach o związkach tańca z obrzędami i muzyką). Seminaria zaowocowały cenionymi przez środowisko naukowe publikacjami[5][7]. Współpracowała z Europejskim Instytutem Folkloru w Budapeszcie oraz Instytutem Muzykologii Węgierskiej Akademii Nauk[4]. W 2012 w uznaniu zasług ICTM przyznała jej członkostwo honorowe[8].
Od 1966 była członkinią Sekcji Autorów Dzieł Choreograficznych Stowarzyszenia Autorów ZAiKS[8]. W 1989 założyła Polskie Towarzystwo Etnochoreologiczne, któremu przewodniczyła przez 16 lat. Towarzystwo wydawało biuletyn, jedyne polskie pismo naukowe poświęcone etnochoreologii[5]. W 2014 była członkinią komitetu honorowego Roku Kolberga[2].
Praca naukowa
Była pionierką etnochoreologii w Polsce. Opracowała warsztat badawczy dla tej dziedziny[3]. W latach 1968–1981 była pracownicą naukową Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk w Warszawie. Przywróciła działalność sekcji badań i dokumentacji tańca ludowego. W całym kraju prowadziła wieloletnie i systematyczne badania etnochoreograficzne. Dokumentowała polskie tańce ludowe[3][5]. W 1973 obroniła pracę doktorską Taniec ludowy na Mazowszu (wydaną w 1980 w postaci książki wraz z zapisami nutowymi muzyki i ruchu tanecznego, tzw. kinetogramami)[5][7][8]. Wykładała na studiach podyplomowych w Instytucie Archeologii i Etnologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, a w latach 1985–1992 na Podyplomowym Studium Folklorystycznym Ministerstwa Kultury i Sztuki w Nowym Sączu[5].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a0/Gra%C5%BCyna_D%C4%85browska_gr%C3%B3b.jpg/253px-Gra%C5%BCyna_D%C4%85browska_gr%C3%B3b.jpg)
Szczególnie dużo uwagi poświęciła Warszawie, Mazowszu Płockiemu, Kurpiom Puszczy Zielonej i Puszczy Białej oraz Mazowszu Południowemu i Wschodniemu[1][3]. Od 1946 prowadziła edukację artystyczną młodzieży wiejskiej na Kurpiach Zielonych[4], która zaowocowała pracą dyplomową o tańcach kurpiowskich[9]. Z grupą 70 osób ze wsi Kadzidło, Wykrot i Olszyny stworzyła „Wesele kurpiowskie” wystawione na światowym festiwalu „Folklor ‘75” organizowanym w Belgii pod patronatem UNESCO[5][7]. Przedstawienie zaprezentowano w skansenie belgijskim w Bokrijk koło Genk w Limburgii. Wcześniej widowisko zostało pokazano w Forcie Bema w Ostrołęce oraz w Płockim Amfiteatrze na Festiwalu Folklorystycznym Ziem Nadwiślańskich[9]. Z zespołem z Czarni przygotowała i wystawiła widowisko na ogólnopolskich dożynkach we Wrocławiu. W połowie lat 60. XX wieku nagrała film Tam gdzie gziody i leluje, pomagała Tadeuszowi Samslowi w prowadzeniu zespołu Carniacy. W 1985 ukazała się jej książka Wesele kurpiowskie[6]. W 1997 z okazji 60. rocznicy śmierci Karola Szymanowskiego, który opracował pieśni kurpiowskie na fortepian, doprowadziła do wystawienia Wesela na Kurpiach w Filharmonii Narodowej. Był to ostatni koncert z cyklu „Pieśń Ojczystej Ziemi”. Wystąpiła tam m.in. Apolonia Nowak, ceniona śpiewaczka kurpiowska[9].
W 1979 na strychu Opery Paryskiej[10] odnalazła wysłane z Polski do Archives Internationales de la Danse w Paryżu eksponaty, które były prezentowane na Wystawie Światowej w 1937. Były to miniatury wykonane w latach 30. XX w. w skali 1:10 ukazujące pary tańczące wybrane tańce ludowe z Polski, przygotowane pod okiem prof. Cezarii Baudouin de Courtenay Ehrenkreutz Jędrzejewiczowej na Uniwersytecie Warszawskim. Wsparcie projektu zapewnili: choreolog Stanisław Głowacki, choreografki Zofia Kwaśnicowa i Janina Mieczyńska, plastyczka Janina Wasiewicz, etnografka Irena Karpińska i muzykolog Julian Pulikowski. Eksponaty wróciły do Polski w 1991 m.in. dzięki staraniom Grażyny Dąbrowskiej[5][11]. W 2008 kilka wybranych makiet zostało poddanych konserwacji, a w latach 2009–2011 prowadzono prace nad wyeksponowaniem zbioru. Modele są prezentowane na wystawie stałej Czas świętowania w Państwowym Muzeum Etnograficznym w Warszawie[10][12]. Wcześniej były pokazywane na wystawie czasowej Sztuka, balet, etnografia w tymże muzeum[13].
Miejsce spoczynku
Pochowana na cmentarzu Bródnowskim w Warszawie (kwatera 69H-2-31)[14].
Publikacje
Napisała wiele książek, w tym w 1991 największy wybór polskich tańców ludowych Tańcujże dobrze. Tańce polskie[7]. Po wydaniu Krakowiaka, monografii jej autorstwa (1952), Ośrodek Instrukcyjno-Metodyczny Ministerstwa Kultury i Sztuki podjął się publikowania drukiem opisów tańców polskich. W roku 1968 i latach 1971–1972 w dwóch tomach ukazały się Obrzędy i zwyczaje doroczne jako widowisko Dąbrowskiej, w 1975 pierwszy tom monografii Folklor Mazowsza, w 1977 Folklor na scenie, w 1979 W kręgu polskich tańców ludowych. W 2005 wydano leksykon Taniec w polskiej tradycji autorstwa Dąbrowskiej, pierwsze po badaniach Oskara Kolberga opracowanie tradycji tańców ludowych w Polsce. W 2011 badaczka napisała Taniec okrągły, monografię polskich tańców narodowych (poloneza, mazura i oberka). Dąbrowska publikowała artykuły w polskich i zagranicznych czasopismach naukowych[5].
Upamiętnienie
Została uhonorowana Srebrnym i Złotym Krzyżem Zasługi (1955), Odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” (1975), Nagrodą im. Oskara Kolberga (1987), doroczną nagrodą Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w dziedzinie upowszechniania kultury (2003) oraz Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2011)[5][7], a poza tym Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Medalem Pamiątkowym X Festiwalu Folkloru i Sztuki Ludowej w Płocku i Nagrodą im. Zygmunta Glogera[4].
Spuścizna
Jej archiwum (zdjęcia, filmy, zapisy w kinetografach i na taśmie magnetofonowej) jest zdeponowane w Instytucie Sztuki Polskiej Akademii Nauk[1]. Część bogatej dokumentacji pieśni i obrzędów kurpiowskich w postaci taśm magnetowidowych i magnetofonowych przekazała Miejskiej Bibliotece Publicznej w Ostrołęce[4].
Przypisy
- ↑ a b c Wystawa „Obrazy tańca ludowego” [online], Muzeum Wsi Radomskiej w Radomiu [dostęp 2022-03-07] (pol.).
- ↑ a b Zmarła Grażyna Dąbrowska | KulturaLudowa.pl [online] [dostęp 2022-03-07] (pol.).
- ↑ a b c d Grażyna Dąbrowska (28.11.1921–12.05.2016) [online], Muzeum Wsi Radomskiej w Radomiu [dostęp 2022-03-07] (pol.).
- ↑ a b c d e f g h i j k l m StanisławS. Pajka StanisławS., Słownik biograficzny Kurpiowszczyzny, Kadzidło: Niezależne Obywatelskie Stowarzyszenie „Kurpik”, 2008, ISBN 83-916349-2-2, OCLC 711874552 [dostęp 2022-03-07] .
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r Robert AndrzejR.A. Dul Robert AndrzejR.A., dr Grażyna Dąbrowska – laureat Nagrody Kolberga 1987 [online], www.nagrodakolberg.pl [dostęp 2022-03-07] .
- ↑ a b WitoldW. Kuczyński WitoldW., Nasze dziedzictwo, Czarnia 2018 .
- ↑ a b c d e f g h i j DĄBROWSKA Grażyna – Muzyka Tradycyjna [online], archiwalna.muzykatradycyjna.pl [dostęp 2022-03-07] .
- ↑ a b c d ZAiKS, Nie żyje Grażyna Dąbrowska [online], 2017 .
- ↑ a b c JózefJ. Sobiecki JózefJ., Dźwiękowe ścieżki pamięci. Wspomnienia radiowca, t. 1: Kurpie, Ostrołęka: Związek Kurpiów, 2017, ISBN 978-83-946450-3-8, OCLC 1005156448 [dostęp 2022-03-08] .
- ↑ a b Warszawa. Czas świętowania w muzeum - Otwarty Przewodnik Krajoznawczy [online] [dostęp 2022-03-08] (pol.).
- ↑ DanielD. Kunecki DanielD., Raport o muzeach etnograficznych i skansenach, Warszawa: Instytut Muzyki i Tańca, 2014 .
- ↑ „Czas świętowania” nowa wystawa stała w PME - Telewizja Polska SA [online], www.tvp.pl [dostęp 2022-03-08] .
- ↑ Sztuka, balet, etnografia [online], www.national-geographic.pl [dostęp 2022-03-08] (pol.).
- ↑ Grażyna Dąbrowska [nekrolog] [online], nekrologi.wyborcza.pl, 19 maja 2016 [dostęp 2022-03-15] .
Linki zewnętrzne
- Lista publikacji Grażyny Dąbrowskiej