Goryczuszka gorzkawa
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | astropodobne | ||
Rząd | goryczkowce | ||
Rodzina | goryczkowate | ||
Rodzaj | goryczuszka | ||
Gatunek | goryczuszka gorzkawa | ||
Nazwa systematyczna | |||
Gentianella amarella (L.) Börner Fl. Deut. Volk 543. 1912 | |||
Synonimy | |||
| |||
| |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4e/Gentianella_amarella.jpg/250px-Gentianella_amarella.jpg)
Goryczuszka gorzkawa, goryczka gorzkawa[3] (Gentianella amarella (L.) Börner) – gatunek rośliny z rodziny goryczkowatych. Występuje w Europie, Azji I Ameryce Północnej[4]. W Polsce jest rzadka. Występuje na rozproszonych stanowiskach na terenie całego kraju, z wyjątkiem centralnej części[5].
Morfologia
- Łodyga
- Do 60 cm wysokości.
- Liście
- W czasie kwitnienia szczątki liścieni i pierwszych liści tworzą zgrubienie w nasadzie łodygi.
- Kwiaty
- 5-krotne. Kielich z wyraźną rurką, przylegający do korony, do 1 cm długości, o ostrych, jednakowo szerokich łatkach. Korona kwiatu fioletowolila lub biaława, długości 10-20 mm. W gardzieli korony, poniżej nasady każdej łatki znajduje się orzęsiona łuska[6].
- Owoc
- Torebka.
Biologia i ekologia
Roślina dwuletnia. Kwitnie od czerwca do października. Rośnie na pastwiskach, łąkach, polanach i trawiastych stokach. Gatunek wyróżniający dla związku Molinion caeruleae[7].
Zmienność
Tworzy mieszańce z goryczuszką polną (Gentianella campestris)[8]. Gatunek zróżnicowany na 9 podgatunków[9]:
- Gentianella amarella subsp. acuta (Michx.) J.M.Gillett
- Gentianella amarella subsp. amarella
- Gentianella amarella subsp. hartwegii (Benth.) J.M.Gillett
- Gentianella amarella subsp. livonica (Eschsch. ex Griseb.) Dostál
- Gentianella amarella subsp. mexicana (Griseb.) Gillett
- Gentianella amarella subsp. septentrionalis (Druce) N.M.Pritch.
- Gentianella amarella subsp. takedae (Kitag.) Toyok.
- Gentianella amarella subsp. uliginosa (Willd.) Tzvelev
- Gentianella amarella subsp. yuparensis (Takeda) Toyok.
Zagrożenia i ochrona
Gatunek objęty w Polsce ścisłą ochroną. Roślina umieszczona na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski (2006)[10] w grupie gatunków wymierających (kategoria zagrożenia: E). W wydaniu z 2016 roku otrzymała kategorię EN (zagrożony)[11]. Zagrożona jest głównie przez niszczenie oraz zmiany siedlisk, na których występuje[5].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2011-11-30] (ang.).
- ↑ Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
- ↑ Mapa rozmieszczenie gatunku na Den virtuella floran [dostęp 2013-11-30].
- ↑ a b Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wyd., 2006. ISBN 978-83-7073-444-2.
- ↑ Szafer W., Kulczyński S., Pawłowski B. Rośliny polskie. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1969.
- ↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
- ↑ Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
- ↑ The Plant List [dostęp 2013-11-30].
- ↑ Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
- ↑ Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.
- NKC: ph955395
- SNL: bittersøte
- BioLib: 40548
- EoL: 581947
- EUNIS: 173102
- FloraWeb: 2650
- GBIF: 3169851
- identyfikator iNaturalist: 60389
- IPNI: 369149-1
- ITIS: 30058
- NCBI: 137095
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2821885
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:108639-2
- Tela Botanica: 29865
- USDA PLANTS: GEAM3
- CoL: 3FN45