Girolamo Cardano
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/Cardano.jpg/220px-Cardano.jpg)
Girolamo Cardano, Geronimo Cardano, Gerolamo Cardano, Hieronymus Cardanus, (ur. 24 września 1501 w Pawii, zm. 21 września 1576 w Rzymie)[1] – włoski uczony z epoki renesansu: matematyk, astrolog, lekarz i filozof[2], zajmujący się też okazjonalnie inżynierią mechaniczną. Profesor uczelni w Mediolanie, Pawii i Bolonii[3].
Cardano został zapamiętany głównie jako matematyk – w algebrze rozwinął prace nad równaniem trzeciego stopnia, przez co został upamiętniony nazwą wzorów na jego rozwiązania. Na tym gruncie zapoczątkował rozważania liczb zespolonych, które – w przypadku nierzeczywistym – nazywał fikcyjnymi. Jest też kojarzony z przegubem Cardana, znanym również pod wieloma innymi nazwami.
Życiorys
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e0/Cardano_-_De_propria_vita%2C_1821_-_698063_F.jpg/220px-Cardano_-_De_propria_vita%2C_1821_-_698063_F.jpg)
Był nieślubnym dzieckiem mediolańskiego prawnika Fazia Cardana oraz Chiary Micheria. W 1520 r. rozpoczął studia medyczne na Uniwersytecie w Pawii, a po zamknięciu tego uniwersytetu z powodu wojny kontynuował naukę na Uniwersytecie w Padwie. W 1525 r. otrzymał doktorat z medycyny.
W 1539 r. Cardano nawiązał kontakt z Tartaglią, który uzyskał sławę odkrywcy metody rozwiązywania równań sześciennych. Po początkowych oporach Tartaglia opisał mu swoją metodę uzyskując wpierw zobowiązanie Cardana do dochowania tajemnicy i nieujawniania metody. Rok później Lodovico Ferrari, asystent Cardana, odkrył metodę redukcji równań czwartego stopnia do równań sześciennych. Razem z metodą rozwiązywania tych ostatnich pozwalało to rozwiązać wszystkie typy równań stopnia 4.
W 1543 r. Cardano i Ferrari odwiedzili zięcia Scipione del Ferro w Bolonii i odkryli, że to del Ferro był pierwszym matematykiem, który rozwiązał równania trzeciego stopnia. Cardano uznał, że obietnica dana Tartaglii nie obowiązuje go więcej i opublikował metodę rozwiązywania równań 3. i 4. stopnia w swoim największym dziele Artis Magnæ, Sive de Regulis Algebraicis Liber Unus w 1545. Mimo że to nie on był odkrywcą tych wzorów, podane przez niego wzory noszą dziś nazwę wzorów Cardana. Cardano używał jako jeden z pierwszych liczb zespolonych.
Cardano napisał około 300 dzieł, z których zachowało się nieco ponad 100. W latach 1575–1576 napisał swoją autobiografię.
Cardano był pierwszym znanym nauczycielem osoby głuchej – uczył czytać i pisać swojego syna[4].
Cardano był również znanym lekarzem, mechanikiem i astrologiem. Przewidział datę własnej śmierci, a gdy ta nie nadchodziła w wyznaczonym dniu – popełnił samobójstwo.
Zobacz też
![]() | Zobacz w Wikiźródłach hasło Cardanus Hieronim w Encyklopedii Kościelnej |
![]() | Zobacz kolekcję cytatów matematyka w Wikicytatach |
Przypisy
- ↑ Cardano Geronimo, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-11-13] .
- ↑ Girolamo Cardano, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2017-08-11] (ang.).
- ↑ Cardano Gerolamo (Geronimo, Girolamo), [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-09-02] .
- ↑ DorotaD. Podgórska-Jachnik DorotaD., Historia wychowania i edukacji głuchych z perspektywy surdopedagogiki początku XXI wieku, [w:] Historyczne dyskursy nad pedagogikq specjalnq, Łódź 2008 .
Bibliografia
- Girolamo Cardano, Autobiografia, wstęp, tłumaczenie i opracowanie Jerzy Ochman, Ossolineum 1974.
Linki zewnętrzne
- Polskojęzyczne
- Girolamo Cardano – dzieła w bibliotece Polona
- Anglojęzyczne
John J. O'Connor; Edmund F. Robertson: Girolamo Cardano w MacTutor History of Mathematics archive (ang.)
- GuidoG. Giglioni GuidoG., Girolamo (Geronimo) Cardano, [w:] Stanford Encyclopedia of Philosophy, CSLI, Stanford University, 23 kwietnia 2013, ISSN 1095-5054 [dostęp 2017-12-31] (ang.).
- Biografia Cardana (ang.)
Cardano, Girolamo (1501–76) (ang.), Routledge Encyclopedia of Philosophy, rep.routledge.com [dostęp 2023-05-09].
Peter Adamson, Man of Discoveries: Girolamo Cardano (ang.), History of Philosophy without any gaps, historyofphilosophy.net, 3 stycznia 2021 [dostęp 2023-08-20].
- Inne
- Dzieła zebrane Cardana. filosofia.unimi.it. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-11-30)]. (wł.).
- ISNI: 0000000081052996
- VIAF: 27062058
- LCCN: n50058796
- GND: 11863822X
- NDL: 00435258
- LIBRIS: b8nqkhgv4swc77q
- BnF: 11895137c
- SUDOC: 026766582
- SBN: BVEV023437
- NLA: 35025785
- NKC: nlk20000082162
- BNE: XX874161
- NTA: 068391536
- BIBSYS: 90321882
- CiNii: DA00435783
- Open Library: OL65335A
- PLWABN: 9810552823105606
- NUKAT: n96404066
- J9U: 987007259583305171
- PTBNP: 27606
- CANTIC: a10959233
- NSK: 000084036
- CONOR: 139722595
- ΕΒΕ: 304087
- BLBNB: 000181981
- KRNLK: KAC202109919
- LIH: LNB:BsBU;=Bi
- PWN: 3883190
- Britannica: biography/Girolamo-Cardano
- Treccani: gerolamo-cardano
- Universalis: jerome-cardan
- SEP: cardano
- NE.se: gerolamo-gerolamo-cardano, gerolamo-girolamo-cardano
- SNL: Girolamo_Cardano
- VLE: girolamo-cardano
- Catalana: 0014873
- DSDE: Geronimo_Cardano
- Hrvatska enciklopedija: 10762
- MacTutor: Cardan