George Antheil
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 8 lipca 1900 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 12 lutego 1959 | ||
Przyczyna śmierci | |||
Zawód, zajęcie | kompozytor, pianista, wynalazca | ||
![]() | |||
|
George Antheil (ur. 8 lipca 1900 w Trenton, zm. 12 lutego 1959 w Nowym Jorku) – amerykański kompozytor, pianista[1] i wynalazca.
Życiorys
Urodził się 8 lipca 1900 roku w Trenton[2] jako Georg Johann Carl Antheil, syn niemieckich imigrantów z Pomorza – właścicieli sklepu obuwniczego. Po wybuchu I wojny światowej postanowił odrzucić związki z Niemcami i zmienić imiona. Dzięki temu, że jego matka pochodziła z mieszanej rodziny polsko-niemieckiej, zaczął przedstawiać się jako Amerykanin polskiego pochodzenia. Na przekór oczekiwaniom rodziców wybrał karierę muzyczną i w wieku 19 lat rozpoczął studia w klasie fortepianu, jednocześnie zaczął obracać się w środowisku artystycznym awangardy Nowego Jorku i zyskał przydomek „bad boy of music”. Studiował kompozycję razem z Ernestem Blochem[3]. Z tego okresu pochodzą jego pierwsze kompozycje. Udało mu się pozyskać sponsorów, którzy ufundowali mu stypendium wysokości 150 dolarów miesięcznie na dalszy muzyczny rozwój. W 1922 roku wyemigrował do Europy i osiadł w Berlinie, debiutował tamże w 1922 roku dzięki wsparciu Mary Curtis Bok(inne języki), grał swoje wirtuozowskie kompozycje fortepianowe Mary Louise Curtis[4]. Koncertował również w Wiedniu i Budapeszcie, w tym ostatnim mieście poznał przyszłą żonę, Böske Markus. W 1923 roku przeprowadził się do Paryża[3], w którym miał nadzieję tworzyć bardziej awangardową muzykę niż dotąd[5].
W Paryżu poznał kubistę Fernanda Légera, który zamówił u niego muzykę do swojego filmu „Ballet Mécanique”. Antheil postanowił wykorzystać mechanicznie zsynchronizowane szesnaście pianoli, trzy ksylofony, cztery perkusje basowe, tam-tam, dwa fortepiany, siedem elektrycznych dzwonków, pięć syren alarmowych i trzy śmigła od samolotów, ale przyczyny techniczne spowodowały, że ostatecznie nie zdołał skomponować utworu na czas, a Léger zaprezentował w 1924 roku film bez ścieżki dźwiękowej. Ze względu na trudności wykonawcze kompozytor stworzył później kilka mniej wymagających wersji utworu[6]. Z czasem sam Antheil zaprzestał prób zsynchronizowania mechanizmu i zdecydował się nagrać utwór z pomocą pianistów, a jego premiera miała miejsce w czerwcu 1926 roku. Kakofoniczny koncert skończył się ulicznymi zamieszkami[5][7].
W kwietniu 1927 roku Antheil zdecydował się zaprezentować „Ballet Mécanique” w nowojorskim Carnegie Hall[8], tym razem w wykonaniu mechanicznym. Dzieło zostało przez publiczność wyśmiane, po części z powodu złego działania sprzętu. W 1929 roku ponownie wyemigrował i osiadł w Berlinie, w którym objął funkcję asystenta dyrektora muzycznego Stadttheater. W Berlinie wystawił skomponowaną przez siebie awangardową operę „Transatlantyk”, która została dobrze przyjętą przez publiczność i krytykę[5].
Po dojściu do władzy nazistów stracił możliwość rozwoju, a z powodu żydowskiego pochodzenia żony zdecydował się na wyjazd do USA w 1933 roku[3], gdzie pracował jako kompozytor muzyki filmowej w Hollywood. W 1940 roku przeżywał kryzys twórczy, wtedy też na przyjęciu u Janet Gaynor poznał aktorkę Hedy Lamarr[5].
W 1940 roku wydał broszurę „The Shape of the War to Come”, w której precyzyjnie przewidywał udział USA w wojnie światowej. Informacje do broszury uzyskał od brata, Henry’ego, który był kurierem dyplomatycznym amerykańskiej ambasady w Finlandii i miał dostęp do tajnych depesz z informacjami wywiadu[5].
10 czerwca 1941 roku, wspólnie z Hedy Lamarr, zgłosił wniosek patentowy[5] na system FHSS (ang. Frequency-hopping spread spectrum), polegający na częstych skokowych zmianach częstotliwości nadawanego sygnału radiowego, który miał uniemożliwić przechwycenie i zakłócenie komunikacji z torpedami. Za swoje osiągnięcie uzyskali patent numer 2292387[9][10]. Synchronizację systemu łączności zapewniały w nim dwie rolki perforowanej taśmy na małych bębnach napędzanych mechanizmem zegarowym, które połączone z układem tłoków, cylindrów, magnesów i przełączników, przekazywały impulsy do oscylatora, modulatora, wzmacniacza i anteny systemu nadawczego. Na każdej z taśm znajdowało się osiem ścieżek perforacji. Łącznie mechanizm umożliwiał naprzemienne użycie 88 częstotliwości fal, tj. tylu, ile klawiszy znajdowało się w pianoli[5].
Przypuszcza się, że informacje przydatne przy budowie urządzenia Antheil mógł pozyskać od brata, który natomiast mógł uzyskać je od oficerów polskiego wywiadu ewakuowanych latem 1940 roku z państw bałtyckich. W polskich laboratoriach przed wybuchem wojny prowadzone były bowiem na zlecenie Dwójki (m.in. przez warszawską Wytwórnię Radiotechniczną AVA) badania nad wykorzystaniem w łączności radiowej zmiennych częstotliwości, którymi kierował inż. Leonard Danilewicz[5].
11 sierpnia 1942 roku wynalazek został objęty ochroną patentową na 17 lat. Amerykańska marynarka szybko jednak zrezygnowała z zastosowania systemu ze względu na trudności techniczne i skomplikowanie mechanizmu. Dopiero w 1957 roku Sylvania Electronic Systems zaprojektowała odmianę systemu z zastosowaniem tranzystorów. US Navy użyła go po raz pierwszy w 1962 roku, w czasie blokady Kuby[5]. Dziś system jest powszechnie stosowany w sieciach radiowych standardu 802.11 i GSM.
W 1945 napisał autobiografię Bad Boy of Music.
Zmarł w Nowym Jorku 12 lutego 1959 roku[2] na atak serca[5].
Twórczość
W jego twórczości pojawiały się m.in. elementy dźwiękowe czerpiące ze świata maszyn i jazzu[4]. Wykorzystywał niekonwencjonalne przedmioty jako instrumenty, np. śmigła samolotu[3]. Po powrocie do USA zajmował się pisaniem m.in. muzyki filmowej i zbliżył się stylistycznie do muzyki romantycznej[3].
Wybrane dzieła:
- Airplane Sonata (1921)[11]
- Ballet mécanique (1923–1925)[11]
- Jazz Sonata (1922–1923)[4]
- Sonata Sauvage (1922–1923)[4]
- Transatlantic (1930)[8]
- The Wish (1955) – opera radiowa[12]
Przypisy
- ↑ David Mason Greene: Greene's biographical encyclopedia of composers. Reproducing Piano Roll Fnd., 2007, s. 1297-1298. ISBN 978-0-385-14278-6. (ang.).
- ↑ a b George Antheil. [w:] NNDB [on-line]. Soylent Communications. [dostęp 2015-11-22]. (ang.).
- ↑ a b c d e Cook, Pople 2004 ↓, s. 616.
- ↑ a b c d Cook, Pople 2004 ↓, s. 171.
- ↑ a b c d e f g h i j Andrzej Fedorowicz: Orgazm, pianole i supertorpedy. [w:] Polityka [on-line]. POLITYKA Sp. z o.o. S.K.A., 2015-10-06. [dostęp 2015-11-22]. (pol.).
- ↑ Czy hałas jest sztuką? O futuryzmie w muzyce - Dla Kultury [online], 13 marca 2024 [dostęp 2024-03-14] (pol.).
- ↑ Partytura „Ballet Mécanique”. [w:] Logos Foundation [on-line]. [dostęp 2017-06-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-17)]. (ang.).
- ↑ a b Cook, Pople 2004 ↓, s. 182.
- ↑ Harold Abelson, Ken Ledeen, Harry R. Lewis: Blown to bits: your life, liberty, and happiness after the digital explosion. Addison-Wesley, 2008. ISBN 978-0-13-713559-2. (ang.).
- ↑ George Antheil. [w:] Les Amis de George Antheil [on-line]. [dostęp 2009-09-17]. (ang.).
- ↑ a b Cook, Pople 2004 ↓, s. 219.
- ↑ Cook, Pople 2004 ↓, s. 339.
Bibliografia
- NicholasN. Cook NicholasN., AnthonyA. Pople AnthonyA. (red.), The Cambridge history of twentieth-century music, The Cambridge history of music, Cambridge ; New York: Cambridge University Press, 2004, ISBN 978-0-521-66256-7, OCLC ocm52381088 [dostęp 2024-05-24] .
- ISNI: 0000000108653696
- VIAF: 5120859
- ULAN: 500387300
- LCCN: n80004366
- GND: 118649604
- BnF: 139305066
- SUDOC: 068962223
- NLA: 35883920
- NKC: xx0080574
- BNE: XX1320621
- NTA: 072388013
- BIBSYS: 3009547
- CiNii: DA04518430
- Open Library: OL883786A
- PLWABN: 9810684440105606
- NUKAT: n97039612
- J9U: 987007257888105171
- CANTIC: a11686960
- LNB: 000058264
- NSK: 000772659
- CONOR: 155183715
- LIH: LNB:BDub;=Bt
- PWN: 3869864
- Britannica: biography/George-Antheil
- Universalis: george-antheil
- БРЭ: 695895
- NE.se: george-antheil
- SNL: George_Antheil
- VLE: george-antheil
- Catalana: 0004303
- DSDE: George_Antheil
- Hrvatska enciklopedija: 2953